Doktryna interwencji pod czerwonym sztandarem zosta\u0142a pierwotnie sformu\u0142owana w artykule Sergieja Kowalowa opublikowanym w \u201ePrawdzie\u201d we wrze\u015bniu 1968 r. pod tytu\u0142em \u201eSuwerenno\u015b\u0107 i mi\u0119dzynarodowe zobowi\u0105zania pa\u0144stw socjalistycznych\u201d. W kanonicznej wersji Leonid Bre\u017cniew, najznamienitszy z faleryst\u00f3w w\u015br\u00f3d przyw\u00f3dc\u00f3w \u015bwiata, opisa\u0142 j\u0105 osobi\u015bcie w swoim przem\u00f3wieniu na V Zje\u017adzie PZPR w listopadzie 1968 r.
A stanowi\u0142a ona, \u017ce \u201ekiedy si\u0142y wewn\u0119trzne i zewn\u0119trzne wrogie socjalizmowi pr\u00f3buj\u0105 zawr\u00f3ci\u0107 rozw\u00f3j niekt\u00f3rych pa\u0144stw socjalistycznych ku kapitalizmowi, staje si\u0119 to zagadnieniem nie tylko danego kraju, ale wsp\u00f3lnym problemem i trosk\u0105 wszystkich pa\u0144stw socjalistycznych\u201d.
Doktryna pos\u0142u\u017cy\u0142a za uzasadnienie (ex post) interwencji pa\u0144stw UW (w sensie politycznym wszystkich poza Rumuni\u0105, kt\u00f3ra udzia\u0142u odm\u00f3wi\u0142a) w Czechos\u0142owacji w sierpniu 1968 r. W operacji \u201eDunaj\u201d wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ponad 400 tys. \u017co\u0142nierzy, 6300 czo\u0142g\u00f3w, 800 samolot\u00f3w. I by\u0142a ona niew\u0105tpliwie pokazem sprawno\u015bci organizacyjnej Paktu. Ale w wymiarze politycznym by\u0142a zaprzeczeniem finezji.
Nie by\u0142oby doktryny Bre\u017cniewa bez doktryny Stalina, sformu\u0142owanej jeszcze w 1945 r. dla u\u015bwiadomienia skutk\u00f3w podzia\u0142u ja\u0142ta\u0144skiego. Brzmia\u0142a ona mianowicie, \u017ce kto okupuje terytorium, wprowadza na nim sw\u00f3j w\u0142asny system spo\u0142eczny. Ka\u017cdy narzuca sw\u00f3j system tam, dok\u0105d posunie si\u0119 jego armia. I tak si\u0119 w istocie w przypadku pochodu sowieckiej armii sta\u0142o, poza nielicznymi wyj\u0105tkami, jak cho\u0107by w Austrii. Jej cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 okupowali Sowieci, by\u0142a wszak\u017ce za ma\u0142a, by zbudowa\u0107 tam socjalizm.
A sowieckie interwencje mia\u0142y miejsce nim jeszcze pojawi\u0142a si\u0119 doktryna Bre\u017cniewa. <\/p>\n\n\n\n
W noc z 18 na 19 pa\u017adziernika 1956 r. wojska radzieckie wysz\u0142y ze swoich baz i ruszy\u0142y po polskich drogach na Warszaw\u0119, aby si\u0142\u0105 zapobiec niepo\u017c\u0105danemu rozwojowi wypadk\u00f3w na szczytach PZPR. Chruszczow pogodzi\u0142 si\u0119 jednak z nieuchronno\u015bci\u0105 polskich zmian pa\u017adziernikowych i wojska radzieckie powr\u00f3ci\u0142y do koszar. Do konfrontacji zbrojnej nie dosz\u0142o.
Pierwsza interwencja za trwania Uk\u0142adu Warszawskiego, i to najbardziej krwawa, dokona\u0142a si\u0119 na W\u0119grzech w pa\u017adzierniku i listopadzie 1956 r. Rz\u0105d Imre Nagy\u2019a og\u0142osi\u0142 1 listopada wyj\u015bcie W\u0119gier z Uk\u0142adu Warszawskiego, ale tak naprawd\u0119 decyzja o krwawej rozprawie z protestuj\u0105cymi zapad\u0142a na Kremlu dzie\u0144 wcze\u015bniej (mog\u0142a mie\u0107 na to wp\u0142yw informacja o planowanej deklaracji neutralno\u015bci przekazana w Budapeszcie Mikojanowowi). Ulokowane ju\u017c na W\u0119grzech 5 sowieckich dywizji wzmocniono o 12 dywizji, kt\u00f3re sprowadzono z zewn\u0105trz. I przeprowadzono brutalne st\u0142umienie w\u0119gierskiego powstania. Chruszczow nie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0142 zbrojnych innych pa\u0144stw komunistycznych, ale osobi\u015bcie poinformowa\u0142 o interwencji w dniach 1-3 listopada przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw UW (Gomu\u0142ka dowiedzia\u0142 si\u0119 o niej jako pierwszy na spotkaniu w Brze\u015bciu), a nawet Prezydenta Tit\u0119. Zgin\u0119\u0142o ponad 2000 w\u0119gierskich patriot\u00f3w. Kiedy wypomina si\u0119 zwolennikom Orbana, \u017ce jego proputinowska polityka ur\u0105ga dzi\u015b pami\u0119ci tych ofiar, s\u0142ysze\u0107 mo\u017cna t\u0142umaczenia, \u017ce przecie\u017c Chruszczow by\u0142 Ukrai\u0144cem i trzon narodowo\u015bciowy interweniuj\u0105cych w 1956 r. si\u0142 stanowili Ukrai\u0144cy, wi\u0119c je\u015bli mie\u0107 zadr\u0119, to nie przeciw Rosjanom (i Putinowi), ale Ukrai\u0144com. T\u0142umaczenie tyle\u017c perfidne, co zak\u0142amane.
<\/p>\n\n\n\n
Kolejna interwencja to operacja \u201eDunaj\u201d. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ona 20 sierpnia 1968 r. Do Czechos\u0142owacji wkroczy\u0142y jednostki bojowe ZSRR, Polski (25 tys. \u017co\u0142nierzy) i W\u0119gier. Sztab interwencyjny operowa\u0142 w Legnicy. Do\u015bwiadczeni lekcj\u0105 w\u0119giersk\u0105, Sowieci nie chcieli bra\u0107 wy\u0142\u0105cznie na siebie odium interwencji. Wymusili akcj\u0119 sojusznicz\u0105. \u017bycie straci\u0142o ponad 100 Czech\u00f3w i S\u0142owak\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n
Czystki, jakie dotkn\u0119\u0142y po interwencji aparat urz\u0119dniczy Czechos\u0142owacji, odbi\u0142y si\u0119 na stanie czechos\u0142owackiej dyplomacji. Jeszcze pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych na szczeblach ambasadorskich sporo by\u0142o tam t\u0119pych doktryner\u00f3w. Pod wzgl\u0119dem profesjonalnym robili jak najgorsze wra\u017cenie. Kiedy dosz\u0142o do zmiany w\u0142adzy po aksamitnej rewolucji musieli Czesi stawia\u0107 na outsajder\u00f3w, albo wyci\u0105ga\u0107 z niebytu ofiary czystek, jak cho\u0107by pewnego dyplomat\u0119, kt\u00f3ry zosta\u0142 w 1990 r. ambasadorem na rokowaniach w sprawie rozbrojenia konwencjonalnego i \u015brodk\u00f3w budowy zaufania we Wiedniu po wielu latach zes\u0142ania w archiwum czechos\u0142owackiego MSZ. Wyci\u0105gni\u0119ty nagle z zacisza archiwum, d\u0142ugo czyni\u0142 wra\u017cenie oszo\u0142omionego, ale rad\u0119 dawa\u0142 sobie dzielnie. <\/p>\n\n\n\n
Nie tylko w Czechach archiwum sta\u0142o si\u0119 instrumentem polityki kadrowej. Tak\u017ce w Polsce i to w najnowszych czasach. W ostatnich 25 latach do archiwum MSZ RP “zes\u0142ano” z powod\u00f3w ca\u0142kiem niemerytorycznych kilku by\u0142ych dyrektor\u00f3w generalnych, kilku by\u0142ych dyrektor\u00f3w, kilku by\u0142ych ambasador\u00f3w. Ka\u017cda (za ma\u0142ymi wyj\u0105tkami) ekipa polityczna si\u0119ga\u0142a po ten \u015brodek, cho\u0107 w latach 2005-2007 i od roku 2015 r. stosowano go ze szczeg\u00f3lnym upodobaniem. W ko\u0144cu lipca 2021 r. skierowano do \u015bwiadczenia pracy w archiwum jednocze\u015bnie kilkana\u015bcie os\u00f3b. Z dnia na dzie\u0144, bez pytania zainteresowanych, bez uzgodnienienia z szefami kom\u00f3rek organizacyjnych, w kt\u00f3rych pracowali, bez przygotowania dla nich odpowiednich warunk\u00f3w pracy. \u0141\u0105czy\u0142o “zes\u0142anych” jedno: wszyscy byli absolwentami MGIMO. Jak stwierdzi\u0142 pewien znawca historii polskiej dyplomacji, by\u0142 to pierwszy przypadek zbiorowej szykany, jaki mia\u0142 miejsce w polskim MSZ od 1968 r. Wtedy dyskwalifikowa\u0142a “niestosowna” narodowo\u015b\u0107 w drzewie genealogicznym, dzi\u015b dyplom “niestosownej” uczelni. A wtedy i dzi\u015b podtekstem by\u0142o podejrzenie o tzw. nielojalno\u015b\u0107 wobec pa\u0144stwa polskiego. A\u017c w tez\u0119 owego znawcy trudno uwierzy\u0107. Ale o stosowno\u015bci (b\u0105d\u017a nie) por\u00f3wna\u0144 dzisiejszych praktyk do czas\u00f3w s\u0142usznie minionych innym razem. Nie brak\u0142o otwarcie krytycznych g\u0142os\u00f3w wobec tej kadrowej czystki, zw\u0142aszcza na \u0142amach “Gazety Wyborczej” i “Newsweeka”. Jak biczem smagn\u0105\u0142 po kierownikach PiS-owskiej dyplomacji w li\u015bcie po\u017cegnalnym by\u0142y dyrektor polityczny MSZ Jaros\u0142aw Bratkiewicz. I tyle by\u0142o tego. Wymowne sta\u0142o si\u0119 milczenie co najmniej kilku postaci \u017cycia publicznego, kt\u00f3re zna\u0142y MSZ dobrze, a ofiary czystki nawet bardzo dobrze, a i same do\u015bwiadcza\u0142y podobnej dyskryminacji (z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w). Wiosn\u0105 2022 r. PiS-wski rz\u0105d przygotowa\u0142 ustaw\u0119, kt\u00f3ra absolwent\u00f3w MGIMO usunie ca\u0142kiem z dyplomacji.
Wr\u00f3\u0107my wszak\u017ce do tematu. Kolejnym obiektem, cho\u0107 niedosz\u0142ym, doktryny Bre\u017cniewa mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 w latach 1980-1981 Polska. Plany interwencji wojskowej szykowano wtedy z ca\u0142ym zaanga\u017cowaniem sztabowym. Zaplanowane na pocz\u0105tku grudnia 1980 r. manewry \u201eSojuz-80\u201d mia\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo na terytorium Polski, ale bez udzia\u0142u polskich jednostek wojskowych. By\u0142a to jednoznacznie generalna repetycja przed wkroczeniem wojsk UW dla st\u0142umienia \u201eSolidarno\u015bci\u201d, podobnie jak \u0107wiczenia \u201eSzumawa\u201d by\u0142y przygotowaniem do operacji \u201eDunaj\u201d w 1968 r. Wej\u015b\u0107 mia\u0142o 15 dywizji sowieckich, dwie czeskie i jedna NRD. Mog\u0142y je wzmocni\u0107 z czasem cztery dywizje polskie. Podtrzymywa\u0142o opcje interwencji przeprowadzenie \u0107wicze\u0144 \u201eSojuz-81\u201d (w marcu i kwietniu 1981 r.), a we wrze\u015bniu 1981 r. armia radziecka rozwin\u0119\u0142a niespotykane pod wzgl\u0119dem skali manewry \u201eZapad-81\u201d. Sowieckie grupy rozpoznawcze w cywilnych ubraniach przeprowadza\u0142y wizje lokalne w strategicznych obiektach (siedziby radia i telewizji, gmach KC PZPR, obiekty administracji pa\u0144stwowej i in.). Wprowadzenie stanu wojennego tzw. wewn\u0119trznymi si\u0142ami, uczyni\u0142o interwencj\u0119 zbyteczn\u0105. A by\u0142a ona bardziej ni\u017c realna i tak nieprzewidywalna w skutkach, \u017ce, jak si\u0119 zdaje, nie tylko Zach\u00f3d, ale i decydenci na Kremlu odetchn\u0119li z ulg\u0105. A Wojciech Jaruzelski zosta\u0142 odznaczony Orderem Lenina.
Proletariacki internacjonalizm po dokonaniu si\u0119 procesu dekolonizacji otrzyma\u0142 nowe wydanie w postaci pomocy dla pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119 o orientacji socjalistycznej. Tak doktrynalnie uzasadniano pomoc militarn\u0105 Kuby dla Angoli czy Mozambiku, czy te\u017c polityczne i nie tylko wspieranie re\u017cimu w Etiopii. Problem powstawa\u0142, kiedy zmiana w\u0142adzy w tych pa\u0144stwach oznacza\u0142a zarzucenie orientacji socjalistycznej. Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 temu przygl\u0105da\u0107 biernie, jak cho\u0107by w Tanzanii, bo tam g\u0142\u00f3wne wsparcie pochodzi\u0142o i tak z Chin. Ale tam, gdzie swojego poparcia udziela\u0142 ZSRR, taki historyczny rewers podwa\u017ca\u0142 wiarygodno\u015b\u0107 g\u0142oszonej oficjalnie teorii. Interwencje wojskowe ZSRR na obszarze \u201eTrzeciego \u015awiata\u201d opr\u00f3cz oczywistych cel\u00f3w geopolitycznych mia\u0142y tak\u017ce podszewk\u0119 niew\u0105tpliwie ideologiczn\u0105. I zaprowadzi\u0142y polityk\u0119 zagraniczn\u0105 ZSRR w \u015blepy zau\u0142ek. Wykopa\u0142a ona gr\u00f3b dla imperialnych ambicji sowieckich w Afganistanie. Od grudnia 1979 r. przez nast\u0119pne prawie dziesi\u0119\u0107 lat wojska sowieckie ugrz\u0119z\u0142y w Afganistanie (osi\u0105gaj\u0105c maksymalnie rozmiar 120 tysi\u0119cy), anga\u017cuj\u0105c niebagatelne \u015brodki finansowe (cho\u0107 stanowi\u0142y one ledwo 2,5 proc. bud\u017cetu wojskowego) i ludzkie (zgin\u0119\u0142o ponad 15 tys \u017co\u0142nierzy), os\u0142abiaj\u0105c pozycj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 ZSRR pewno nawet bardziej ni\u017c autorytet USA interwencja w Wietnamie. Pa\u0144stwa UW formalnie w interwencj\u0119 zaanga\u017cowane nie by\u0142y. Wymagano od nich wszak\u017ce solidarno\u015bci politycznej, a pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych nawet symbolicznego zaanga\u017cowania pomocowego. Afganistan potwierdzi\u0142 swoj\u0105 s\u0142aw\u0119 jako cmentarz imperi\u00f3w.
Taki by\u0142 kres doktryny Bre\u017cniewa. Pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 jeszcze reaktywowa\u0107 po 4 czerwca 1989 r. Nicolae Ceausescu. W sierpniu 1989 r. wys\u0142a\u0142 on do Gorbaczowa pos\u0142anie (a oddzielnie do innych przyw\u00f3dc\u00f3w UW), w kt\u00f3rym domaga\u0142 si\u0119 podj\u0119cia \u201epilnych \u015brodk\u00f3w\u201d w celu zapobie\u017cenia \u201elikwidacji socjalizmu\u201d w Polsce. Sowiecka odpowied\u017a przysz\u0142a szybko i sugerowa\u0142a, aby pozostawi\u0107 spraw\u0119 socjalizmu w Polsce w r\u0119kach \u201epolskich towarzyszy\u201d.
Sta\u0142a za doktryn\u0105 Bre\u017cniewa niew\u0105tpliwie geopolityka. Ale jej przebranie w ideologiczne szaty usztywnia\u0142o j\u0105. Czyni\u0142o cyniczn\u0105 i pcha\u0142o w \u015blepy zau\u0142ek. Powodowa\u0142o, \u017ce socjalistyczny eudajmonizm nie musia\u0142 bynajmniej liczy\u0107 si\u0119 z oczekiwaniami narod\u00f3w, kosztami i moralnymi zasadami.
I kiedy tylko doktryna przesta\u0142a dzia\u0142a\u0107, a Polska w 1989 r. by\u0142a tego testem, posypa\u0142 si\u0119 i ustr\u00f3j socjalistyczny, i \u201erodzina pa\u0144stw socjalistycznych\u201d. O tym za tydzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3969-2.jpg?resize=426%2C446&ssl=1\")
Doktryna interwencji pod czerwonym sztandarem zosta\u0142a pierwotnie sformu\u0142owana w artykule Sergieja Kowalowa opublikowanym w \u201ePrawdzie\u201d we wrze\u015bniu 1968 r. pod tytu\u0142em \u201eSuwerenno\u015b\u0107 i mi\u0119dzynarodowe zobowi\u0105zania pa\u0144stw socjalistycznych\u201d. W kanonicznej wersji Leonid Bre\u017cniew, najznamienitszy z faleryst\u00f3w…<\/p>\n