Dzisiejszy wpis ko\u0144czy roz\u0142o\u017con\u0105 na kilka odcink\u00f3w opowie\u015b\u0107 o doktrynach polityki zagranicznej pa\u0144stw bloku sowieckiego. Powszechnie zmierzch bloku wi\u0105\u017ce si\u0119 z nastaniem w\u0142adzy Michai\u0142a Gorbaczowa. Jego te\u017c imi\u0119 nosi doktryna, kt\u00f3ra og\u0142asza\u0142a przyzwolenie ZSRR na emancypacj\u0119 pa\u0144stw bloku i ich wyzwalanie si\u0119 spod ustroju socjalistycznego. <\/p>\n\n\n\n
\u015awiat dowiedzia\u0142 si\u0119 o doktrynie Gorbaczowa z frazy wypowiedzianej przez Giennadija Gierasimowa, rzecznika MSZ ZSRR, kt\u00f3ry 25 pa\u017adziernika 1989 r. w rozmowie z reporterami w Helsinkach t\u0142umaczy\u0142 sens wyst\u0105pienia Szewardnadze sprzed 2 dni. Szewardnadze stwierdzi\u0142 mianowicie, \u017ce ZSRR respektuje wolno\u015b\u0107 wyboru wszystkich pa\u0144stw, w tym szczeg\u00f3lnie innych pa\u0144stw Uk\u0142adu Warszawskiego. \u015awiat nie ustawa\u0142 w spekulacjach, co jego teza mia\u0142aby oznacza\u0107 w praktyce.
A mia\u0142o by\u0107 jak w piosence Sinatry, kt\u00f3ry \u015bpiewa\u0142 \u201eI did it my way\u201d. Ka\u017cde pa\u0144stwo socjalistyczne mia\u0142o decydowa\u0107 samo, jak\u0105 drog\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107. Polska cieszy\u0142a si\u0119 ju\u017c wtedy pierwszym w bloku rz\u0105dem niekomunistycznym (prawie). W\u0119grami rz\u0105dzili jeszcze komuni\u015bci, ale ju\u017c pod nowym socjaldemokratycznym szyldem i z technokratycznymi ministrami. W NRD nabiera\u0142y rozmachu protesty uliczne. Ros\u0142y emocje w Czechos\u0142owacji.
Upada\u0142 socjalizm, a z nim ca\u0142a wsp\u00f3lnota. Zacz\u0105\u0142 implodowa\u0107 ZSRR. A wszystkie pozosta\u0142e by\u0142e pa\u0144stwa satelickie ruszy\u0142y ze swoimi aspiracjami na zach\u00f3d, ku Brukseli. Pierwszym krokiem w ich marszu musia\u0142o by\u0107 rozwi\u0105zanie Uk\u0142adu Warszawskiego.
W rozwi\u0105zaniu Uk\u0142adu Warszawskiego mia\u0142em skromny udzia\u0142 i ja. W lipcu 1990 r. rozpocz\u0119\u0142a prace specjalna grupa UW (Tymczasowa Komisja Pe\u0142nomocnik\u00f3w Rz\u0105dowych), kt\u00f3rej zadaniem mia\u0142o by\u0107 przygotowanie tzw. reformy Uk\u0142adu Warszawskiego. Bo wiadomo by\u0142o, \u017ce po zmianach politycznych w Polsce w 1989 r. Uk\u0142ad Warszawski nie m\u00f3g\u0142 pracowa\u0107 na dotychczasowych zasadach, cho\u0107 niew\u0105tpliwie Sowieci \u0142udzili si\u0119, \u017ce da si\u0119 go jako\u015b zachowa\u0107. Zosta\u0142em w\u0142\u0105czony do prac nad polskim stanowiskiem. W kierownictwie MSZ nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce reforma powinna doprowadzi\u0107 logicznie do rozwi\u0105zania Uk\u0142adu Warszawskiego. Trzeba by\u0142o wszak\u017ce zrobi\u0107 to tak, by nie wywo\u0142a\u0107 zbyt agresywnej reakcji ZSRR. <\/p>\n\n\n\n
W projekcie polskiego stanowiska na pierwsze posiedzenie grupy, nad kt\u00f3rym to projektem pracowa\u0142em, punktem wyj\u015bcia by\u0142a teza, \u017ce pierwszym etapem reformy powinno by\u0107 rozwi\u0105zanie wojskowych struktur Paktu i sprowadzenie UW do formatu lu\u017anych konsultacji politycznych. R\u00f3wnolegle nad stanowiskiem pracowa\u0142 MON. Zajmowa\u0142 si\u0119 tym w\u00f3wczas doradca wiceministra Janusza Onyszkiewicza, a p\u00f3\u017aniejszy wiceminister ON i SZ, ambasador Przemys\u0142aw Grudzi\u0144ski. Dominowa\u0142o na Klonowej bardziej ostro\u017cne podej\u015bcie. MON chcia\u0142 (latem 1990 r.) utrzymywania jeszcze jakiej\u015b formy konsultacji tak\u017ce wojskowych. Uda\u0142o nam si\u0119 wszak\u017ce na pierwsze posiedzenie grupy \u201ereformy\u201d ustali\u0107 wsp\u00f3lne stanowisko MSZ i MON. <\/p>\n\n\n\n
Dla naszej generalicji (ze Sztabu Generalnego) by\u0142o ono jednak nawet w takiej z\u0142agodzonej postaci zbyt radykalne. Pobiegli wi\u0119c genera\u0142owie z sygna\u0142em alarmowym do kogo\u015b, kto dobrze ich rozumia\u0142, czyli do \u00f3wczesnego prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego. Jaruzelski musia\u0142 przyzna\u0107 im racj\u0119, bo poprosi\u0142 o rozmow\u0119 w tej sprawie ministra Skubiszewskiego. <\/p>\n\n\n\n
Specjalnym przedstawicielem Polski ds. reformy UW i szefem polskiej delegacji na pierwsze posiedzenie w czeskich Czelakowicach (a nie w Pradze jak podaj\u0105 niekt\u00f3re opracowania) by\u0142 dyrektor Jerzy M. Nowak. Mia\u0142 on jednak jakie\u015b wa\u017cne zobowi\u0105zania zagraniczne, kt\u00f3re powodowa\u0142y, \u017ce m\u00f3g\u0142 dojecha\u0107 na obrady dopiero ostatniego dnia. Do jego przyjazdu mia\u0142em tymczasowo kierowa\u0107 delegacj\u0105. Wchodzili w jej sk\u0142ad tak\u017ce wojskowi, na czele z gen. Marianem Robe\u0142kiem. <\/p>\n\n\n\n
Minister Skubiszewski postanowi\u0142, \u017ce przeka\u017ce mi przed wyjazdem telefonicznie osobiste instrukcje. Poprosi\u0142 o po\u0142\u0105czenie ze mn\u0105 (\u015bwie\u017co awansowanym na funkcj\u0119 naczelnika wydzia\u0142u). Nie wiedzia\u0142, \u017ce mieszka\u0142em w bursie MSZ na ulicy Obro\u0144c\u00f3w (koniec PRL zasta\u0142 moj\u0105 czteroosobow\u0105 rodzin\u0119 na 21 i to nieswoich metrach kwadratowych). A by\u0142 tam wy\u0142\u0105cznie jeden telefon – w mieszkaniu tzw. gospodarza domu. Kiedy gospodarz dobieg\u0142 do naszego pokoju na pi\u0119trze i zapuka\u0142 do drzwi by\u0142 przera\u017cony i blady. Nigdy jeszcze do bursy nie dzwoni\u0142 sam minister i nie mia\u0142 pilnej sprawy do jej lokatora. Minister Skubiszewski rozmawia\u0142 ze mn\u0105 d\u0142ugo. Z w\u0142a\u015bciw\u0105 mu akrybi\u0105 wy\u0142o\u017cy\u0142 mi szczeg\u00f3\u0142y instrukcji.
Nie by\u0142 to zreszt\u0105 ostatni raz kiedy dzwoni\u0142 wieczorem ze swojego pokoiku na Foksal do mojej bursy (nie musz\u0119 wspomina\u0107 jak jego po\u0142\u0105czenia budowa\u0142y moj\u0105 pozycj\u0119 w oczach wsp\u00f3\u0142lokator\u00f3w, a przede wszystkim gospodarza domu).
Mia\u0142em by\u0107 w Czelakowicach rozwa\u017cny i ostro\u017cny. Ale niestety wywin\u0105\u0142em ju\u017c na samym pocz\u0105tku niepraktykowany w ramach UW \u201enumer\u201d. Delegacja ZSRR zaproponowa\u0142a, \u017ceby wyj\u015bciowe stanowiska stron zosta\u0142y wyg\u0142oszone w porz\u0105dku alfabetycznym (wed\u0142ug nazw pa\u0144stw w j\u0119zyku rosyjskim). Powodowa\u0142oby to, \u017ce wypowiada\u0142aby si\u0119 jako ostatnia (nie licz\u0105c Czecho-S\u0142owak\u00f3w, kt\u00f3rzy przewodniczyli obradom i swoje pogl\u0105dy wyg\u0142osili w s\u0142owie wst\u0119pnym). Uzna\u0142em, \u017ce ze wzgl\u0119du na nasze (do\u015b\u0107 radykalne na \u00f3wczesny moment historyczny) stanowisko lepiej b\u0119dzie zorientowa\u0107 si\u0119 wpierw, co my\u015bli sam ZSRR, nim nasze stanowisko wyg\u0142osimy. Kiedy wi\u0119c nadesz\u0142a nasza kolej, wymiga\u0142em si\u0119 od g\u0142osu. Poprosi\u0142em za\u015b o g\u0142os po ostatniej wypowiedzi, czyli po ZSRR. W reakcji na moje przem\u00f3wienie szef delegacji ZSRR Gorald Gorinowicz ma\u0142o nie dosta\u0142 bia\u0142ej gor\u0105czki. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nasze stanowisko by\u0142o dla niego wr\u0119cz prowokacyjne. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie jego zast\u0119pca ambasador Walery Popow musia\u0142 nasze racje dobrze rozumie\u0107. Kiedy bowiem dyrektor Nowak przyjecha\u0142 \u0142agodzi\u0107 emocje Gorinowicza, Popow mu w tym wydatnie pomaga\u0142. Ja w pa\u017adzierniku 1990 r. wyjecha\u0142em na swoj\u0105 pierwsz\u0105 plac\u00f3wk\u0119 dyplomatyczn\u0105 do Wiednia, a w grudniu ambasadorem przy KBWE i ONZ zosta\u0142 tam Jerzy M. Nowak. Doprowadza\u0142 \u201ereform\u0119 UW\u201d do ko\u0144ca dyrektor Andrzej Towpik. A uwarunkowania wewn\u0119trzne (wyj\u015bcie ministr\u00f3w PZPR z rz\u0105du) i geopolityczne (zjednoczenie Niemiec, wycofywanie wojsk sowieckich) powodowa\u0142y, \u017ce istotnie, tak, jak przewidywali\u015bmy w MSZ na pocz\u0105tku procesu, ju\u017c jesieni\u0105 1990 r. rozwi\u0105zano ca\u0142kiem struktury wojskowe UW, a latem 1991 r. ca\u0142y sojusz przesta\u0142 istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3710.jpg?resize=506%2C343&ssl=1\")
Dzisiejszy wpis ko\u0144czy roz\u0142o\u017con\u0105 na kilka odcink\u00f3w opowie\u015b\u0107 o doktrynach polityki zagranicznej pa\u0144stw bloku sowieckiego. Powszechnie zmierzch bloku wi\u0105\u017ce si\u0119 z nastaniem w\u0142adzy Michai\u0142a Gorbaczowa. Jego te\u017c imi\u0119 nosi doktryna, kt\u00f3ra og\u0142asza\u0142a przyzwolenie ZSRR na…<\/p>\n