Pi\u0142sudski nie widzia\u0142 z tego powodu bezpo\u015brednich zmartwie\u0144. Lata 1926-1931 nazywa\u0142 \u201ezaciszem pi\u0119cioletnim\u201d. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce zar\u00f3wno ZSRR, jak i Niemcy nie b\u0119d\u0105 zdolne do ofensywnych dzia\u0142a\u0144 zbrojnych wobec Polski przez co najmniej dekad\u0119. Nie wierzy\u0142 jednocze\u015bnie we francuskie deklaracje powstrzymania Niemiec przed wrogimi wobec Polski dzia\u0142aniami. Nie wzbudzi\u0142 w Warszawie wi\u0119kszego szoku (cho\u0107 nie kryto niezadowolenia) fakt, \u017ce Francja wycofuj\u0105c si\u0119 militarnie z Nadrenii w 1929 r. nie uzna\u0142a za stosowne skonsultowa\u0107 si\u0119 w tej sprawie z Polsk\u0105. A ju\u017c minister spraw zagranicznych J\u00f3zef Beck po obj\u0119ciu stanowiska w 1932 r., kt\u00f3rego to Becka Francuzi nie darzyli sympati\u0105 (delikatnie rzecz ujmuj\u0105c i uwzgl\u0119dniwszy, \u017ce Beck jako nasz attache wojskowy opu\u015bci\u0142 Francj\u0119 w 1924 r. po do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim pobycie w niezbyt \u017cyczliwej atmosferze pe\u0142nej niepochlebnych mu plotek), z widoczn\u0105 rezerw\u0105 patrzy\u0142 na polityk\u0119 francusk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Locarno i przyst\u0105pienie Niemiec do Ligi Narod\u00f3w wprowadzi\u0142o chwilowe zak\u0142\u00f3cenia do wsp\u00f3\u0142pracy sowiecko-niemieckiej, kt\u00f3rej strategicznym wsp\u00f3lnym celem od Rapallo by\u0142o rozmontowanie \u201esystemu wersalskiego\u201d. I mimo sowieckich wobec Berlina rekryminacji, \u017ce Niemcy posz\u0142y na ust\u0119pstwa w Locarno, spoiwem pozostawa\u0142a dla obu pa\u0144stw \u201ekwestia polska\u201d, czyli obop\u00f3lne d\u0105\u017cenie do rewizji polskich granic na wschodzie i na zachodzie, w my\u015bl niemieckiej koncepcji \u201ewt\u0142oczenia Polski w etnograficzne granice\u201d (przej\u0119cie przez Niemcy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i \u201ekorytarza\u201d z Gda\u0144skiem, a przez ZSRR polskich kres\u00f3w na wsch\u00f3d od linii Curzona, czyli na wsch\u00f3d od Bugu). Polskie elity nie dostrzega\u0142y egzystencjalnych dla Polski skutk\u00f3w wsp\u00f3lnoty sowiecko-niemieckich interes\u00f3w, a nawet je\u015bli dostrzega\u0142y, to przecenia\u0142y nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 do poradzenia sobie z tym wyzwaniem. Mo\u017cna by\u0142o krzywi\u0107 si\u0119 na Francj\u0119, mo\u017cna by\u0142o czu\u0107 uraz do Wielkiej Brytanii, ale bez ci\u0105g\u0142ej i usilnej pracy z nimi polska polityka bezpiecze\u0144stwa zawisa\u0142a w pr\u00f3\u017cni.<\/p>\n\n\n\n
Polityk\u0119 r\u00f3wnowagi umo\u017cliwi\u0142o odej\u015bcie przez Niemcy po zdobyciu w\u0142adzy przez Hitlera w 1933 r. od \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z ZSRR. Gdzie jak gdzie, ale na Kremlu \u201eMein Kampf\u201d przeczytano dok\u0142adnie (i to po rosyjsku) i Sowieci Niemcom nie mogli ju\u017c tak ufa\u0107, jak za Republiki Weimarskiej. W innych stolicach, w tym i w Warszawie, programu z \u201eMein Kampf\u201d tak powa\u017cnie nie potraktowano. Wmawiano sobie w Warszawie, \u017ce hitleryzm oczyszcza polityk\u0119 niemieck\u0105 od prusackiego antypolonizmu, kt\u00f3ry naznacza\u0142 kurs Republiki Weimarskiej wobec Polski (i traktowanie Polski jako Saisonstaat<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Istotnie zarzucono w Berlinie otwarcie konfrontacyjne dzia\u0142ania wobec Polski, prowadzone za \u201eWeimaru\u201d. Wyciszono antypolsk\u0105 propagand\u0119. W 1934 r. Niemcy podpisa\u0142y z Polsk\u0105 protok\u00f3\u0142 o zako\u0144czeniu wojny gospodarczej, kt\u00f3r\u0105 Niemcy rozp\u0119ta\u0142y w 1925 r. blokuj\u0105c import \u015bl\u0105skiego w\u0119gla i eskaluj\u0105c restrykcje celne. Hitler mami\u0142 deklaracjami o konieczno\u015bci prze\u0142amania odwiecznej wrogo\u015bci mi\u0119dzy Niemcami a Polsk\u0105, a Pi\u0142sudskiego nazywa\u0142 wielkim patriot\u0105 i m\u0119\u017cem stanu.<\/p>\n\n\n\n Dorobkiem polityki r\u00f3wnowagi by\u0142 uk\u0142ad o nieagresji z ZSRR zawarty w 1932 r. i deklaracja o niestosowaniu przemocy przyj\u0119ta przez Polsk\u0119 i Niemcy w 1934 r. Za\u0142o\u017ceniem polityki sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c posiadanie symetrycznych niemal\u017ce gwarancji zapobiegaj\u0105cych agresji ze Wschodu i Zachodu, i nie podejmowanie wsp\u00f3\u0142pracy z jednym z partner\u00f3w przeciwko drugiemu. Nie chcia\u0142a i\u015b\u0107 Polska z Niemcami przeciw ZSRR (do czego zach\u0119ca\u0142 Hitler), ani tworzy\u0107 z ZSRR proponowanego w Pary\u017cu bloku asekuruj\u0105cego Francj\u0119. Skrytykowali\u015bmy wi\u0119c zasadniczo ide\u0119 paktu czterech \u2013 W\u0142och, Francji, Niemiec, Wlk. Brytanii (z 1933 r.), ale tak\u017ce francusko-sowieck\u0105 ide\u0119 paktu wschodniego (z 1934 r.). Oba zreszt\u0105 pomys\u0142y nie wesz\u0142y w \u017cycie. Chocia\u017c polska rekuza nie by\u0142a w tym decyduj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n Beck t\u0142umaczy\u0142 w 1935 r. konieczno\u015b\u0107 polityki r\u00f3wnowagi tym, \u017ce przechylenie polskiej polityki w stron\u0119 Sowiet\u00f3w (jak chcieliby Francuzi) doprowadzi\u0142oby do konfliktu na granicy zachodniej, i odwrotnie \u2013 przechy\u0142 w stron\u0119 Niemiec wywo\u0142a\u0142by starcie na granicy wschodniej.<\/p>\n\n\n\n Polityka r\u00f3wnowagi nie by\u0142a wszak\u017ce polityk\u0105 r\u00f3wnego dystansu. Nie by\u0142a te\u017c wizj\u0105 strategiczn\u0105, lecz rozwi\u0105zaniem dora\u017anym. Nie by\u0142a te\u017c niestety traktowana przez partner\u00f3w (i Niemcy, i ZSRR) zgodnie z naszymi intencjami.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wny dystans nie by\u0142 zatem w istocie r\u00f3wny. Pi\u0142sudski uznawa\u0142, \u017ce zagro\u017cenie ze strony ZSRR by\u0142o o wiele znaczniejsze. Jak twierdzi\u0142: \u201eJe\u015bli nasz sejsmograf zatrz\u0119sie si\u0119, to ze strony Rosji\u201d. W 1934 r. powiada\u0142, \u017ce mieli\u015bmy wtedy z Niemcami spok\u00f3j na cztery lata (i si\u0119 zasadniczo nie pomyli\u0142). Beck pod\u0105\u017cy\u0142 tym torem my\u015blenia, tak\u017ce po \u015bmierci Marsza\u0142ka. By\u0142 zreszt\u0105 potem krytykowany za zbytni\u0105 naiwno\u015b\u0107 w relacjach z Niemcami. A Hitlera nazywa\u0142 ledwo krzykaczem, kt\u00f3rego Zach\u00f3d, je\u015bli trzeba, przywo\u0142a do porz\u0105dku. Co ciekawe, nasi genera\u0142owie ze Sztabu Generalnego z czasem coraz bardziej sk\u0142aniali si\u0119 ku temu, \u017ce jednak zagro\u017cenie ze strony Niemiec by\u0142o bardziej nieuchronne i powa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n By\u0142a polska polityka r\u00f3wnowagi polityk\u0105 dora\u017an\u0105. Pi\u0142sudski sam powiada\u0142, \u017ce oznacza\u0142a ona siedzenie na dw\u00f3ch sto\u0142kach. \u201eTo nie mo\u017ce trwa\u0107 d\u0142ugo. Musimy wiedzie\u0107, z kt\u00f3rego spadniemy i kiedy.\u201d Nie zd\u0105\u017cy\u0142 wszak\u017ce przed \u015bmierci\u0105 sformu\u0142owa\u0107 dalekosi\u0119\u017cnej wizji. A Becka nie by\u0142o na ni\u0105 sta\u0107. Inercyjnie szed\u0142 kursem, kt\u00f3ry ju\u017c w marcu 1938 r. nie mia\u0142 strategicznego sensu.<\/p>\n\n\n\n Hitler rozpoczynaj\u0105c sw\u00f3j plan demonta\u017cu Traktatu Wersalskiego obawia\u0142 si\u0119, \u017ce Francji uda si\u0119 w istocie zbudowa\u0107 antyniemiecki blok na Wschodzie, a polsko-sowiecki traktat o nieagresji przyj\u0105\u0142 jako zapowied\u017a mo\u017cliwych dalszych dzia\u0142a\u0144 (niezale\u017cnie od niepowodzenia idei paktu wschodniego). A Hitler potrzebowa\u0142 spokoju na wschodzie. Do marca 1939 r. koncentrowa\u0142 si\u0119 na odbudowie potencja\u0142u militarnego Niemiec (przywr\u00f3cenie powszechnej s\u0142u\u017cby wojskowej, wypowiedzenie cz\u0119\u015bci V traktatu Wersalskiego w 1935 r., wej\u015bcie do Nadrenii i wypowiedzenie um\u00f3w z Locarno w 1936 r.), a pomoc ZSRR w obchodzeniu ogranicze\u0144 wynikaj\u0105cych z Wersalu nie by\u0142a ju\u017c tak istotna. Nast\u0119pnie wzi\u0105\u0142 si\u0119 za \u201ejednoczenie narodu niemieckiego\u201d (Anschlus w 1938 r., przy\u0142\u0105czenie Sudet\u00f3w w 1938 r.), w czym chcia\u0142 tak\u017ce m\u00f3c liczy\u0107 przynajmniej na bierno\u015b\u0107 Polski. Normalne relacje z Polska by\u0142y wi\u0119c dla niego wy\u0142\u0105cznie taktyk\u0105 chwili. I mia\u0142 spok\u00f3j, nawet kiedy zajmowa\u0142 Czechy w marcu 1939 r.<\/p>\n\n\n\n Rosja z kolei obawia\u0142a si\u0119, \u017ce zbli\u017cenie niemiecko-polskie spowoduje skierowanie agresywnej uwagi Niemiec na pa\u0144stwa nadba\u0142tyckie, podporz\u0105dkowanie ich swoim wp\u0142ywom, tak\u017ce militarnym. Polska tymczasem z przyzwoleniem niemieckim zajmie si\u0119 prometejskim oderwaniem Ukrainy i Bia\u0142orusi pozostaj\u0105cych w granicach sowieckich.<\/p>\n\n\n\n Zako\u0144czy\u0142o polsk\u0105 polityk\u0119 r\u00f3wnowagi zg\u0142oszenie przez hitlerowskie Niemcy (ustami Ribbentropa 24 pa\u017adziernika 1938 r.) \u017c\u0105da\u0144 dotycz\u0105cych statusu Gda\u0144ska, korytarza pomorskiego i przy\u0142\u0105czenia Polski do paktu antykominternowskiego. Nawet jednak wtedy Beck zdawa\u0142 si\u0119 nie docenia\u0107 pot\u0119gi niemieckiej. \u201eZ pomoc\u0105 dziewi\u0119ciu dywizji Niemcy promenuj\u0105 si\u0119 dzi\u015b po ca\u0142ej Europie. Z t\u0105 si\u0142\u0105 Polski nikt nie we\u017amie\u201d. I przez dobre kilka tygodni ukrywa\u0142 \u017c\u0105dania niemieckie przed kierownictwem pa\u0144stwa i armii.<\/p>\n\n\n\n Polska zacz\u0119\u0142a odbudowywa\u0107 sojusz z Francj\u0105. 31 marca 1939 r. gwarancji Polsce udzieli\u0142a Wielka Brytania. Gwarancje brytyjskie by\u0142y niew\u0105tpliwie pomy\u015blane jako bodziec niezb\u0119dny dla o\u017cywienia sprzymierzenia polsko-francuskiego. Bez Wielkiej Brytanii Francja w \u00f3wczesnym stanie psychospo\u0142ecznym czu\u0142aby solidny op\u00f3r przed interweniowaniem dla obrony Polski.<\/p>\n\n\n\n Ale pozbiera\u0107 si\u0119 Europa dla okie\u0142znania Niemiec nie zd\u0105\u017cy\u0142a. A odnowienie przymierza niemiecko-sowieckiego w my\u015bl koncepcji \u201ewt\u0142oczenia Polski w etnograficzne granice\u201d przypiecz\u0119towa\u0142o kl\u0119sk\u0119 Polski. Czy polityka r\u00f3wnowagi mog\u0142aby (nawet przy lepszym wykonaniu) odwr\u00f3ci\u0107 niefortunny bieg wypadk\u00f3w? W\u0105tpliwe. Mog\u0142aby to uczyni\u0107 jedynie bardziej zdecydowana polityka Francji i Wielkiej Brytanii w jednoczeniu Europy dla obrony Traktatu Wersalskiego. Czy Polska mog\u0142a na zachowanie partner\u00f3w wp\u0142yn\u0105\u0107? W\u0105tpliwe. Ale mog\u0142aby niew\u0105tpliwie bardziej si\u0119 stara\u0107 i nie czyni\u0107 wra\u017cenia, \u017ce da sobie rad\u0119 bez Wersalu, a nawet prowokowa\u0107 oskar\u017cenia o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w jego demonta\u017cu (zaj\u0119cie Zaolzia). Beck jako minister spraw zagranicznych mia\u0142 fataln\u0105 opini\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci stolic europejskich (poza Berlinem), a ju\u017c w Pary\u017cu stopie\u0144 detestacji jego osoby by\u0142 niewyobra\u017calny (w czym du\u017ca by\u0142a zas\u0142uga francuskiego ambasadora w Warszawie). Czy mo\u017cna prowadzi\u0107 skuteczn\u0105 polityk\u0119, b\u0119d\u0105c tak krytycznie ocenianym, zw\u0142aszcza przez najbli\u017cszego sojusznika? Trzeba rzeczywi\u015bcie nadzwyczajnych okoliczno\u015bci, by tak si\u0119 sta\u0142o. Tak cho\u0107by jak dzi\u015b w relacjach polsko-ameryka\u0144skich, kt\u00f3re prawdopodobnie bez wojny na Ukrainie wygl\u0105da\u0142yby z powod\u00f3w nie tylko interpersonalnych inaczej. Kwitowa\u0142 pono\u0107 Beck dyplomatyczne niepowodzenia dy\u017curn\u0105 fraz\u0105: “Polonia fara da se<\/em>” (z\u0142o\u015bliwi mogliby z niej zrobi\u0107 nawet doktryn\u0119 Becka). Ale niestety Polska sobie w godzinie pr\u00f3by rady nie da\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Co najmniej kilka pa\u0144stw w historii le\u017c\u0105cych w blisko\u015bci mocarnych s\u0105siad\u00f3w musia\u0142o przyj\u0105\u0107 polityk\u0119 balansowania mi\u0119dzy nimi, szukania r\u00f3wnowagi, trzymania si\u0119 r\u00f3wnego dystansu.<\/p>\n\n\n\n Swego czasu wys\u0142ucha\u0142em z ust Petru Lucinschi’ego bardzo barwnej opowie\u015bci o polityce Mo\u0142dowy, kt\u00f3rej racj\u0105 stanu mia\u0142o by\u0107 trzymanie si\u0119 r\u00f3wnego dystansu wobec Rumunii i Rosji. Na prze\u0142omie bowiem 1992 i 1993 r. zosta\u0142em do\u0142\u0105czony do zespo\u0142u (czyli do ambasadora S\u0142awomira D\u0105browy), kt\u00f3ry wspomaga\u0142 profesora Adama D. Rotfelda w jego misji jako przedstawiciela Urz\u0119duj\u0105cego Przewodnicz\u0105cego KBWE do spraw konfliktu w Naddniestrzu. Rotfeld odwiedzi\u0142 i Kiszyni\u00f3w, i Bukareszt, i Kij\u00f3w. Dotar\u0142 te\u017c do Moskwy (a w tej podr\u00f3\u017cy mu towarzyszy\u0142em). Tam po dniu ca\u0142ym spotka\u0144 z oficjelami rosyjskimi, podejmowa\u0142 go obiadem \u00f3wczesny ambasador Mo\u0142dowy w Moskwie, a p\u00f3\u017aniejszy prezydent kraju Petru Lucinschi. Wielu Mo\u0142dawian, a dzi\u015b prawie co trzeci obywatel tego kraju, za naturalny kurs Mo\u0142dowy uwa\u017ca\u0142o integracj\u0119 z Rumuni\u0105. Post-komunistyczna elita, a wtedy reprezentowa\u0142 j\u0105 Lucinschi, tak jak dzi\u015b Dodon, stawia\u0142a na zachowanie \u015bcis\u0142ych relacji z Rosj\u0105. Tak\u017ce ci z Mo\u0142dawian, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce bez Rosji nie da si\u0119 utrzyma\u0107 przy Mo\u0142dowie Naddniestrza. Wi\u0119zi z Rosj\u0105 by\u0142y wa\u017cne tak\u017ce ze wzgl\u0119du na siln\u0105 sowietyzacj\u0119 mentalno\u015bci Mo\u0142dawian, nie tylko w Naddniestrzu. <\/p>\n\n\n\n Nawyk r\u00f3wnowa\u017cenia utrzymywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo. Mo\u0142dowa podpisa\u0142a umow\u0119 stowarzyszeniow\u0105 z UE, ale w odr\u00f3\u017cnieniu od Ukrainy i Gruzji, pozostawa\u0142a pe\u0142noprawnym cz\u0142onkiem Wsp\u00f3lnoty Pa\u0144stw Niepodleg\u0142ych. Libera\u0142owie ci\u0105gn\u0119li Mo\u0142dow\u0119 ku Brukseli, postkomuni\u015bci ku Moskwie ( a los Naddniestrza by\u0142 zak\u0142adnikiem wyboru ostatecznej opcji). <\/p>\n\n\n\n Lucinschi podejmowa\u0142 nas i\u015bcie po domowemu. A czas pod wzgl\u0119dem aprowizacji by\u0142 wtedy w Moskwie nadzwyczaj trudny. Kurczaki spiek\u0142a osobi\u015bcie, zdaje si\u0119 \u017cona, a przy stole pomaga\u0142 najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik Ambasadora, Mihai Popow. kt\u00f3ry zosta\u0142 w 1994 r. ministrem spraw zagranicznych Mo\u0142dowy.<\/p>\n\n\n\n Rozdarcie w\u015br\u00f3d elit pog\u0142\u0119bia\u0142o letargiczny dryf kraju. Sta\u0142 si\u0119 on pralni\u0105 rosyjskich pieni\u0119dzy, politycznym teatrzykiem guignoli, kontrolowanym przez oligarch\u00f3w, s\u0142abym i biednym. <\/p>\n\n\n\n Rosyjska napa\u015b\u0107 na Ukrain\u0119 w 2022 r. by\u0142a tak\u017ce wstrz\u0105sem dla Mo\u0142dowy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 projektu “Noworosji” by\u0142oby wcielenie do\u0144 Naddniestrza. I je\u015bliby Rosjanom uda\u0142oby si\u0119 zaj\u0105\u0107 Odess\u0119 i po\u0142\u0105czy\u0107 terytorialnie z Naddniestrzem, nad Mo\u0142dow\u0105 zawis\u0142oby \u015bmiertelne zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n Sta\u0142o si\u0119 oczywiste (miejmy nadziej\u0119, \u017ce tak\u017ce dla polityk\u00f3w Zachodu), \u017ce jedyn\u0105 rozs\u0105dn\u0105 opcj\u0105 przysz\u0142o\u015bci dla kraju jest ani Bukareszt, ani Moskwa, a jedynie Bruksela. Unia Europejska powinna jak najrychlej otworzy\u0107 opcj\u0119 cz\u0142onkostwa dla Mo\u0142dowy.<\/p>\n\n\n\n Rotfeld przygotowa\u0142 w 1993 r. wywa\u017cony raport. W redagowaniu jego cz\u0119\u015bci zasadniczej pomaga\u0142 ambasador S\u0142awomir D\u0105browa, p\u00f3\u017aniejszy wiceminister spraw zagranicznych. Ja by\u0142em odpowiedzialny za aneksy. Znalaz\u0142 si\u0119 tam projekt mandatu przysz\u0142ej sta\u0142ej misji OBWE w Mo\u0142dowie. Na podstawie przygotowanego przeze mnie projektu do\u015b\u0107 sprawnie uzgodniono decyzj\u0119 o powo\u0142aniu misji OBWE. Ambasador D\u0105browa sam relokowa\u0142 si\u0119 na kilka miesi\u0119cy do Kiszyniowa, by pom\u00f3c w dobrym rozkr\u0119ceniu misji. Funkcjonuje ona do dzi\u015b. Prze\u0142omu w rozwi\u0105zaniu konfliktu naddniestrza\u0144skiego dokona\u0107 si\u0119 wszak\u017ce nie uda\u0142o. Ale je\u015bli Rosja przegra w Ukrainie, konflikt zostanie rozwi\u0105zany w okamgnieniu.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n W polskiej historii dyplomacji doktryna r\u00f3wnego dystansu (r\u00f3wnowagi) w kanonicznej niemal postaci identyfikowana jest z polityk\u0105 II RP w latach trzydziestych XX wieku. To J\u00f3zef Pi\u0142sudski na pocz\u0105tku lat trzydziestych zadekretowa\u0142 imperatyw polityki r\u00f3wnowagi w…<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/IMG_3907.jpg?resize=488%2C366&ssl=1\")