Zaj\u0119ta w\u0142asnymi sprawami zbudowa\u0142a potencja\u0142 przemys\u0142owy i technologiczny, kt\u00f3ry jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku inspirowa\u0142 do snucia prognoz, \u017ce stanie si\u0119 Japonia mocarstwem gospodarczym numer jeden w \u015bwiecie. Ale dynamika wzrostu spad\u0142a, a chi\u0144ski progres z czasem przy\u0107mi\u0142 japo\u0144ski cud gospodarczy.<\/p>\n\n\n\n
W sensie politycznym wszak\u017ce Japonia sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Zachodu.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 form\u0105 izolacjonizmu wynios\u0142ego, cho\u0107 nie cywilizacyjno-kulturowego czy gospodarczo-handlowego, lecz czysto politycznego, by\u0142a niegdysiejsza doktryna \u201esplendid isolation\u201d, praktykowana przez Wielk\u0105 Brytani\u0119.<\/p>\n\n\n\n
“Wspania\u0142a izolacja” przylgn\u0119\u0142a jako termin do polityki zagranicznej Wielkiej Brytanii po Kongresie Wiede\u0144skim 1815 roku. I by\u0142a stosowana a\u017c do pocz\u0105tku XX wieku, ze szczeg\u00f3ln\u0105 intensywno\u015bci\u0105 zw\u0142aszcza w latach 1870-1905. Termin ten podchwycili Brytyjczycy od kanadyjskiego polityka George\u2019a Fostera. Foster u\u017cy\u0142 go, by pochwali\u0107 brytyjsk\u0105 wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 od wik\u0142ania si\u0119 w spory w skonfliktowanej Europie. Okre\u015blenie to zosta\u0142o spopularyzowane w brytyjskiej publicystyce tamtego czasu. Zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 go politycy, jak w szczeg\u00f3lno\u015bci wicehrabia George\u2019a Goschen, pierwszy Lord Admiralicji, kt\u00f3ry w 1896 roku powiedzia\u0142 by\u0142: \u201eByli\u015bmy tu sami w izolacji \u2013 naszej wspania\u0142ej izolacji, jak to okre\u015bli\u0142 jeden z naszych kolonialnych przyjaci\u00f3\u0142\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Polityka \u201esplendid isolation\u201d charakteryzowa\u0142a si\u0119 niech\u0119ci\u0105 do wchodzenia w sta\u0142e sojusze z europejskimi i \u015bwiatowymi mocarstwami. Brytyjczycy odmawiali sprzymierzania si\u0119 z Europejczykami w sztywne alianse, podejmowania zobowi\u0105za\u0144 w obliczu \u2013 jak to sami okre\u015blali \u2013 abstrakcyjnych i hipotetycznych zagro\u017ce\u0144 i wyzwa\u0144. Odm\u00f3wili wej\u015bcia w 1815 r. do \u015awi\u0119tego Przymierza, a Koncert Mocarstw widzieli jako format konferencji europejskich do rozwi\u0105zywania konkretnych problem\u00f3w. George Canninga, brytyjski minister spraw zagranicznych epoki wiede\u0144skiej, jest \u0142\u0105czony z zasadami \u00f3wczesnej polityki, kt\u00f3re przewidywa\u0142y brak interwencji i nieuczestniczenie w jakimkolwiek europejskim systemie policyjnym, opieranie polityki na faktach, a nie na abstrakcyjnych teoriach, poszanowanie praw traktatowych, ale ostro\u017cno\u015b\u0107 w ich rozszerzaniu, d\u0105\u017cenie do utrzymania r\u00f3wnowagi si\u0142 w Europie poprzez wspieranie s\u0142abszych.<\/p>\n\n\n\n
Izolacja od Europy mia\u0142a sprzyja\u0107 koncentracji energii politycznej na ekspansji kolonialnej, zw\u0142aszcza w drugiej po\u0142owie XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n
W 1866 roku minister spraw zagranicznych Lord Derby wyja\u015bnia\u0142 t\u0119 polityk\u0119 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eObowi\u0105zkiem rz\u0105du tego kraju jest, bior\u0105c pod uwag\u0119 po\u0142o\u017cenie geograficzne, utrzymywanie stosunk\u00f3w dobrej woli ze wszystkimi s\u0105siednimi narodami, nie wpl\u0105tuj\u0105c si\u0119 w jakikolwiek pojedynczy lub monopolizuj\u0105cy sojusz z kt\u00f3rymkolwiek z nich; a przede wszystkim d\u0105\u017cenie do nieingerowania niepotrzebnego i dokuczliwego w wewn\u0119trzne sprawy jakiegokolwiek obcego kraju.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Potrafili jednak Brytyjczycy, kiedy nie by\u0142o innego wyj\u015bcia, interweniowa\u0107 w sprawach europejskich, jak cho\u0107by po stronie Turcji w wojnie krymskiej 1853-1856, czy te\u017c dzia\u0142aj\u0105c politycznie na rzecz niepodleg\u0142o\u015bci Belgii czy Grecji.<\/p>\n\n\n\n
Przewarto\u015bciowa\u0107 stanowisko zmusi\u0142 Wielk\u0105 Brytani\u0119 wzrost pot\u0119gi Niemiec i jej imperialne zakusy, zw\u0142aszcza po odej\u015bciu Bismarcka. Niemcy rzuci\u0142y wyzwanie Wlk. Brytanii na morzach i oceanach. Zacz\u0119\u0142y domaga\u0107 si\u0119 redystrybucji kolonialnego tortu. Sprezentowanie im Kilimand\u017caro i przesmyku Caprivi nie mog\u0142o w \u017caden spos\u00f3b ich udobrucha\u0107. Wcze\u015bniej o ma\u0142o nie dosz\u0142o do otwartej wojny Brytyjczyk\u00f3w z Francj\u0105 w 1898 r. na tle incydentu w Faszodzie. Brytyjczycy poczuli si\u0119 dotkliwie osamotnieni podczas drugiej wojny burskiej. Stany Zjednoczone, kt\u00f3re przecie\u017c na pro\u015bb\u0119 Wlk. Brytanii og\u0142osi\u0142y kiedy\u015b doktryn\u0119 Monroe, same zacz\u0119\u0142y cisn\u0105\u0107 Brytyjczyk\u00f3w w Ameryce. Rosjanie za\u015b parli z Azji Centralnej na Afganistan. \u201eSplendid isolation\u201d zamienia\u0142o si\u0119 w niebezpieczne osaczenie.<\/p>\n\n\n\n
Celem za\u015b polityki niemieckiej wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Wilhelma II sta\u0142o si\u0119 z czasem zako\u0144czenie \u201eswobodnej jazdy Wielkiej Brytanii na frakach Tr\u00f3jprzymierza\u201d. W 1898 roku minister ds. kolonii Joseph Chamberlain pr\u00f3bowa\u0142 negocjowa\u0107 sojusz z Niemcami. M\u00f3wi\u0142 publicznie o trudnej sytuacji dyplomatycznej Wielkiej Brytanii, narzekaj\u0105c: \u201eNie mieli\u015bmy sojusznik\u00f3w. Obawiam si\u0119, \u017ce nie mieli\u015bmy przyjaci\u00f3\u0142\u2026 Jeste\u015bmy sami\u201d.
Zawarcie ententy brytyjsko-francuskiej w 1904 r. i podpisanie porozumienia rosyjsko-brytyjskiego w 1907 roku zako\u0144czy\u0142o definitywnie polityk\u0119 \u201esplendid isolation\u201d. Wlk. Brytania wesz\u0142a do systemu \u201esztywnych\u201d alians\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n
Od wielu lat wielu obserwator\u00f3w europejskich ostrzega przed nowym izolacjonizmem ameryka\u0144skim. Widziane z ich dostrzegalni, spo\u0142ecze\u0144stwo ameryka\u0144skie, zm\u0119czone kosztami utrzymywania przez USA porz\u0105dku w \u015bwiecie (Pax Americana), gwarantowania wielu pa\u0144stwom ich bezpiecze\u0144stwa, sfrustrowane niepowodzeniami w stabilizacji region\u00f3w zapalnych i pa\u0144stw upad\u0142ych, mia\u0142oby wym\u00f3c na elitach politycznych wycofanie si\u0119 Ameryki ze zobowi\u0105za\u0144 globalnych i zaj\u0119cie si\u0119 w\u0142asnymi sprawami. Pojawiaj\u0105 si\u0119 reminiscencje dobrych dla wzrostu pot\u0119gi Ameryki czas\u00f3w izolacji, chocia\u017cby po I Wojnie \u015awiatowej, wezwania do zaprzestania naiwnej dobroczynno\u015bci i daremniczej dla \u015bwiata pracy. Nic podobnego wszak\u017ce sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Mog\u0105 Stany Zjednoczone przechyla\u0107 si\u0119 w stron\u0119 bardziej egotycznego (ale nie egoistycznego) spojrzenia na \u015bwiat, jak mia\u0142o to miejsce za prezydentury Donalda Trumpa. Mog\u0105 Stany Zjednoczone bardziej wybi\u00f3rczo okre\u015bla\u0107 priorytety globalne, jak mia\u0142o to miejsce za prezydentury Baracka Obamy (spadek zainteresowania Europ\u0105). Mog\u0105 dawa\u0107 niezgrabnego dra\u0142a z niekt\u00f3rych niewygodnych miejsc, jak z Afganistanu za prezydentury Joe Bidena. Nie dojdzie wszak\u017ce do \u017cadnej nowej ameryka\u0144skiej rejterady z odpowiedzialno\u015bci globalnej. Ukraina jest tego potwierdzeniem.<\/p>\n\n\n\n
Izolacjonizm w dyplomacji, na wykonawczym poziomie, nigdy si\u0119 nie sprawdza. Naczelna zasada dyplomacji stanowi: nigdy nie zosta\u0144 sam w dyplomatycznej rozgrywce. Mo\u017cna oczywi\u015bcie si\u0119 spiera\u0107, czy racj\u0119 w zatargu (a prawd\u0119 tym bardziej) da si\u0119 ustali\u0107 drog\u0105 g\u0142osowania. Zw\u0142aszcza z historycznej perspektywy cz\u0119sto wida\u0107, \u017ce za mylnymi stanowiskami opowiada\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Ale nawet wielkie mocarstwa, kt\u00f3re mog\u0105 sobie pozwoli\u0107 na wznios\u0142\u0105 izolacj\u0119, nie chc\u0105 wygl\u0105da\u0107 na osamotnione. Jest rzecz\u0105 znamienn\u0105 rozk\u0142ad g\u0142osowania nad rozmaitymi rezolucjami skierowanymi przeciw polityce Izraela (prawa Palesty\u0144czyk\u00f3w, osiedla na Zachodnim Brzegu, bro\u0144 j\u0105drowa na Bliskim Wschodzie, etc.), kt\u00f3re przeg\u0142osowano w Zgromadzeniu Og\u00f3lnym ONZ na przestrzeni ostatnich dekad. W\u015br\u00f3d g\u0142osuj\u0105cych przeciw obok Izraela zawsze solidarnie staj\u0105 Stany Zjednoczone. Ale i one nie chc\u0105 czu\u0107 si\u0119 samotne. Zawsze mog\u0105 wi\u0119c liczy\u0107 na towarzystwo Wysp Marshalla czy Palau, kt\u00f3re przecie\u017c o jak\u0105kolwiek samodzieln\u0105 polityk\u0119 na Bliskim Wschodzie nawet nie s\u0105 podejrzewane. A Rosja tak\u017ce, uznaj\u0105c samozwa\u0144cz\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej, te\u017c w samotno\u015bci \u017ale by si\u0119 czu\u0142a, wi\u0119c za ma\u0142\u0105 cen\u0119 zapewni\u0142a uznanie separatystycznych republik przez Nauru i Nikaragu\u0119. Pogl\u0105dy tych pa\u0144stw na kwestie integralno\u015bci terytorialnej pa\u0144stw i samostanowienia nie by\u0142y ani wcze\u015bniej, ani potem szerzej znane. Zmusi\u0142a te\u017c Syri\u0119 do uznania niepodleg\u0142o\u015bci samozwa\u0144czych re\u017cim\u00f3w donbaskich.
<\/p>\n\n\n\n
Strzelistym monumentem wynios\u0142ej izolacji by\u0142o niew\u0105tpliwie zachowanie Polski przy przed\u0142u\u017ceniu mandatu Donalda Tuska jako przewodnicz\u0105cego Rady Europejskiej. Nies\u0142awne lanie dwadzie\u015bcia siedem do jednego w marcu 2017 r. mo\u017ce by\u0107 przyk\u0142adem pryncypialnej alienacji. Jej odtr\u0105bienie jako dyplomatycznego sukcesu by\u0142o prostack\u0105 obraz\u0105 inteligencji Polak\u00f3w. Ale tkwi\u0105ce w \u015blepej wierze w m\u0105dro\u015b\u0107 rz\u0105dz\u0105cej partii miliony Polak\u00f3w obrazi\u0107 si\u0119 nie da\u0142y.
<\/p>\n\n\n\n
We wrze\u015bniu 2007 r. do\u015bwiadczy\u0142em na sobie ci\u0119\u017caru polityki wynios\u0142ej izolacji. Unia Europejska i Rada Europy mia\u0142y ustanowi\u0107 Europejski Dzie\u0144 przeciw Karze \u015amierci (obchodzony 10 pa\u017adziernika). \u00d3wczesny polski rz\u0105d inicjatywie sprzeciwi\u0142 si\u0119 kategorycznie. W Brukseli formalne ruchy zablokowa\u0107 by\u0142o \u0142atwiej, bo obowi\u0105zuje tam w tych kwestiach zasada jednomy\u015blno\u015bci, wi\u0119c polskie veto zamyka\u0142o spraw\u0119. Ale w Komitecie Ministr\u00f3w Rady Europy chciano przeg\u0142osowa\u0107 spraw\u0119 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w. W regulaminie Komitetu jest wszak\u017ce zapis, kt\u00f3ry pozwala pa\u0144stwu wnioskowa\u0107 o szczeg\u00f3lne potraktowanie sprawy i przeci\u0105ganie decyzji. Ale s\u0142u\u017cby prawne Sekretariatu Rady Europy przedstawi\u0142y tward\u0105 (cho\u0107 logicznie poronion\u0105) opini\u0119, \u017ce o tym, czy sprawa jest szczeg\u00f3lna, Komitet mo\u017ce zadecydowa\u0107 zwyk\u0142\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105. Nawet je\u015bli z punktu widzenia czystej logiki taka interpretacja jest idiotyczna, to sam fakt, \u017ce s\u0142u\u017cby prawne Sekretariatu chcia\u0142y narzuci\u0107 rz\u0105dom pa\u0144stw cz\u0142onkowskich ow\u0105 interpretacj\u0119, by\u0142o ju\u017c wybitnym ubezw\u0142asnowolnieniem cia\u0142a, jak by nie by\u0142o, politycznego i nadrz\u0119dnego.
<\/p>\n\n\n\n
Odej\u015bcie od stosowania kary \u015bmierci przez pa\u0144stwo jest w Radzie Europy kryterium cz\u0142onkostwa. By\u0107 mo\u017ce decydenci wtedy w Warszawie tego sobie nie u\u015bwiadamiali. Tym niemniej postanowili wytoczy\u0107 przeciwko symbolicznej przecie\u017c inicjatywie najci\u0119\u017csze dzia\u0142a. A odebrano to jako atak na to\u017csamo\u015b\u0107 organizacji. Moje pogl\u0105dy osobiste na kar\u0119 \u015bmierci s\u0105 jednoznaczne \u2013 jestem jej przeciwnikiem, cho\u0107 nie traktuj\u0119 jej stosowanie w USA czy Japonii jako pow\u00f3d do misyjnej krucjaty. Nie uwa\u017cam te\u017c, \u017ce nie wolno dopuszcza\u0107 do jakiejkolwiek dyskusji na temat zasadno\u015bci rezygnacji z kary \u015bmierci. Mo\u017cna o tym rozmawia\u0107. Podobnie jak o dopuszczalno\u015bci eutanazji czy aborcji.
<\/p>\n\n\n\n
Sprzeciw wobec inicjatywy wystawi\u0142 nas na zmasowan\u0105 presj\u0119 w Strasburgu zar\u00f3wno ze strony kilku pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, jak i przede wszystkim ze strony Sekretariatu. Swoimi wszak\u017ce nieprzemy\u015blanymi wypowiedziami u\u0142atwili nam partnerzy postawienie sprawy w czysto proceduralnym wymiarze. Bo politycznie dano nam do zrozumienia, \u017ce Rosji na taki op\u00f3r pozwolono by z wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 (i to bynajmniej nie tyle z powodu, \u017ce ona kary \u015bmierci formalnie nie znios\u0142a, ale jedynie zawiesi\u0142a jej stosowanie, ale dlatego, \u017ce Rosja to mocarstwo, bez kt\u00f3rego, jak wtedy uwa\u017cano, Rada Europy nie mia\u0142aby sensu). Wi\u0119c powsta\u0142 sp\u00f3r pryncypialny, czy pa\u0144stwo \u015bredniego rz\u0119du wielko\u015bci, cho\u0107by w pojedynk\u0119, ma prawo do szczeg\u00f3lnego potraktowania sprawy uznanej przez ni\u0105 za wa\u017cn\u0105. Nie chodzi\u0142o ju\u017c wtedy na posiedzeniu w Strasburgu, czy kara \u015bmierci jest dobra czy z\u0142a, czy specjalny dzie\u0144 w kalendarzu jest dla jej powszechnego zniesienia potrzebny. Chodzi\u0142o o to, kto mo\u017ce i jak okre\u015bla\u0107, jaka sprawa jest dla pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego wa\u017cna. Takie proceduralne postawienie sprawy spowodowa\u0142o, \u017ce dyskusja potoczy\u0142a si\u0119 ju\u017c tak, \u017ce nie byli\u015bmy sami. Byli\u015bmy w bolesnej mniejszo\u015bci, ale ju\u017c nie sami (a Rosja schowa\u0142a si\u0119 sprytnie za naszymi plecami).
<\/p>\n\n\n\n
Czasami mo\u017cna i trzeba postawi\u0107 si\u0119 pogl\u0105dom wi\u0119kszo\u015bci nawet za cen\u0119 osamotnienia. Chodzi tylko o to, aby kwestia, co do kt\u00f3rej si\u0119 stawiamy, mia\u0142a dla naszych interes\u00f3w znaczenie strategiczne. Bo stawianie si\u0119 dla samego stawiania podkopuje jedynie autorytet polityczny kraju.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/IMG_3954.jpg?resize=552%2C348&ssl=1\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jeden z nadwornych publicyst\u00f3w obecnego obozu rz\u0105dz\u0105cego zasugerowa\u0142 ostatnio, \u017ce najlepszym rozwi\u0105zaniem dla Polski by\u0142aby autarkia, i to pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem: gospodarczym, politycznym, a nawet kulturowym. Niekt\u00f3rzy politycy Zjednoczonej Prawicy niew\u0105tpliwie w\u0142asnym r\u0119kami usypaliby mur,…<\/p>\n