Polscy piewcy autarkii maj\u0105 oczywi\u015bcie pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dzi\u015b, w czasach globalizacji, izolacjonizm mo\u017ce by\u0107 ledwie desperack\u0105 pr\u00f3b\u0105 obrony mo\u017cliwo\u015bci niezachwianej kontroli nad spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n
Globalizacja rozsadza niew\u0105tpliwie bariery i granice. Pa\u0144stwa nieuchronnie intensyfikuj\u0105 kontakty ze \u015bwiatem. Coraz trudniej jest si\u0119 integrowaniu ze \u015bwiatem przeciwstawia\u0107. Zygmunt Bauman prognozowa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce dojdzie niechybnie do wybuchu nowych wojen ery globalizacji. B\u0119d\u0105 one zwr\u00f3cone przeciw tym, kt\u00f3rzy globalizacji si\u0119 opieraj\u0105. Globalizacja wszak\u017ce nie potrzebuje si\u0142owych metod dla swojej ekspansji. Budzi ona niepokoje zwi\u0105zane z jej skutkami dla suwerenno\u015bci pa\u0144stw. Pojawienie si\u0119 zw\u0142aszcza wirtualnego wymiaru interakcji mi\u0119dzyludzkich podkopuje tradycyjnie pojmowan\u0105 kontrol\u0119 pa\u0144stwa nad zachowaniami jego obywateli. Od kilku lat wzmacnia si\u0119 tendencja wielu ju\u017c pa\u0144stw do wirtualnego odgradzania swoich obywateli od \u015bwiata. Pionierem i liderem budowy zap\u00f3r s\u0105 oczywi\u015bcie Chiny. Ale coraz wi\u0119cej pa\u0144stw rozwa\u017ca zaostrzenie mechanizm\u00f3w kontroli nad informacyjnymi przep\u0142ywami w \u015bwiecie wirtualnym, a zw\u0142aszcza nad zasobami danych o w\u0142asnych obywatelach. W realu wszak\u017ce odgranicza\u0107 si\u0119 od \u015bwiata jest coraz trudniej.
<\/p>\n\n\n\n
\u0141agodny wymiar izolacjonizmu nadal obowi\u0105zuje w polityce wielu pa\u0144stw. Zwi\u0105zany jest z pojmowaniem zada\u0144 polityki zagranicznej. Nakazuje wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 w podejmowaniu zobowi\u0105za\u0144 zewn\u0119trznych. Jego usystematyzowan\u0105 postaci\u0105 jest neutralno\u015b\u0107 czy te\u017c niezaanga\u017cowanie. Wiele pa\u0144stw mniejszych chce kontrolowa\u0107 (i ogranicza\u0107) nap\u0142yw obcych inwestycji (nie tylko zwi\u0105zanych z wykupem ziemi czy nieruchomo\u015bci) w obawie przed utrat\u0105 gospodarczej suwerenno\u015bci. Mo\u017ce izolacjonizm przejawia\u0107 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych formach protekcjonizmu. \u0141agodny izolacjonizm mo\u017cna zrozumie\u0107 i nale\u017cy uszanowa\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
Ale izolacjonizm ju\u017c nie \u0142agodny, ale zasadniczy, czyni odci\u0119cie od \u015bwiata elementem polityki opresyjnej wobec w\u0142asnych obywateli. Jest wyrazem ch\u0119ci konserwacji wewn\u0119trznych porz\u0105dk\u00f3w i spoisto\u015bci ideologicznej. Dotyczy przede wszystkim pa\u0144stw totalitarnych. A polityka zagraniczna ma w tym przypadku by\u0107 skorup\u0105 chroni\u0105c\u0105 sytuacj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 przed wszelk\u0105 ingerencj\u0105 z zewn\u0105trz.
<\/p>\n\n\n\n
Izolacjonizm jako doktryna polityki zagranicznej, zak\u0142adaj\u0105ca ograniczenie kontakt\u00f3w ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym i limitowanie udzia\u0142u w \u017cyciu mi\u0119dzynarodowym, wymaga spe\u0142nienia pewnych warunk\u00f3w brzegowych. Dla jego skuteczno\u015bci niezb\u0119dna jest wzgl\u0119dna samowystarczalno\u015b\u0107 gospodarcza. Inaczej wystawia obywateli na wyrzeczenia dotycz\u0105ce poziomu \u017cycia, a nawet kl\u0119ski g\u0142odowe. Wymaga\u0107 te\u017c izolacjonizm powinien brak realnych zagro\u017ce\u0144 bezpiecze\u0144stwa (lub zdolno\u015b\u0107 do ich samodzielnej neutralizacji), co w przypadku niekt\u00f3rych pa\u0144stw prowadzi\u0107 mo\u017ce nawet do pos\u0142ugiwania si\u0119 szanta\u017cem nuklearnym jako argumentem w polityce bezpiecze\u0144stwa (KRLD).
<\/p>\n\n\n\n
W latach 1978-1991 praktykowa\u0142a izolacjonizm Albania. Po II wojnie \u015bwiatowej a\u017c do ko\u0144ca lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142a lojalnym cz\u0142onkiem bloku sowieckiego (cz\u0142onkiem RWPG i Uk\u0142adu Warszawskiego). W 1958 r. popar\u0142a jednak Chiny w sporze z kierownictwem sowieckim dotycz\u0105cym koncepcji pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia. Nie mniejszy problem mia\u0142a z zaakceptowaniem przez ZSRR odmienno\u015bci jugos\u0142owia\u0144skiej drogi do socjalizmu i kursem Chruszczowa na odbudow\u0119 stosunk\u00f3w z Tito. Pojednanie sowiecko-jugos\u0142owia\u0144skie odebra\u0142a jako cios we w\u0142asne poczucie bezpiecze\u0144stwa.
<\/p>\n\n\n\n
Na zje\u017adzie Rumu\u0144skiej Partii Pracy w 1958 r. delegacja alba\u0144ska jako jedyna odm\u00f3wi\u0142a poparcia deklaracji partii komunistycznych bloku sowieckiego pot\u0119piaj\u0105cej Chiny. Kiedy ZSRR zacz\u0105\u0142 wycofywa\u0107 swoich doradc\u00f3w i wstrzymywa\u0107 obiecan\u0105 pomoc (dostawy zbo\u017ca), przyj\u0119\u0142a wsparcie chi\u0144skie i od 1960 r. w sensie politycznym kroczy\u0142a odt\u0105d wsp\u00f3lnie z Chinami. Sowieci zyskali w Tiranie doktrynalnie miano zdradzieckich rewizjonist\u00f3w. Sponsoring chi\u0144ski nie by\u0142 w stanie jednak rekompensowa\u0107 odci\u0119cia od pomocy ZSRR. Kraj pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w ub\u00f3stwie. W 1968 r. ostatecznie wyst\u0105pi\u0142a Albania z Uk\u0142adu Warszawskiego.
<\/p>\n\n\n\n
Albania s\u0142u\u017cy\u0142a przez lata jako \u0142atwy (a i substytucyjny) cel atak\u00f3w propagandowych ze strony pa\u0144stw socjalistycznych, kt\u00f3re (jak Rumunia) unika\u0142y bezpo\u015bredniego krytykowania Chin.
<\/p>\n\n\n\n
Albania od \u015bwiata ca\u0142kiem si\u0119 jednak nie odcina\u0142a i pozostawa\u0142a w szeregach ONZ, a nawet odgrywa\u0142a tam rol\u0119 rzecznika Chin, do czasu kiedy ich miejsce zajmowa\u0142y w\u0142adze tajwa\u0144skie. Odm\u00f3wi\u0142a jednak udzia\u0142u w Konferencji Bezpiecze\u0144stwa i Wsp\u00f3\u0142pracy w Europie. Do\u0142\u0105czy\u0142a dopiero w 1991 r.
Ale i prochi\u0144ska orientacja musia\u0142a dobiec ko\u0144ca. Rozbrat z Chinami zaznaczy\u0142 si\u0119 w zasadzie ju\u017c w 1976 r., kiedy Albania wyst\u0105pi\u0142a z krytyk\u0105 nowego, postmaoistowskiego kierownictwa Chin. Rozsierdzi\u0142a Alba\u0144czyk\u00f3w te\u017c wizyta Tito w Chinach. W 1978 r. Chiny zaprzesta\u0142y \u015bwiadczenia pomocy wobec Albanii.
Albania zdecydowa\u0142a si\u0119 wtedy na pe\u0142n\u0105 autarki\u0119. Zosta\u0142a ona odzwierciedlona w prawodawstwie kraju. Albania zabroni\u0142a sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskiwania pomocy finansowej od kraj\u00f3w kapitalistycznych i rewizjonistycznych.
<\/p>\n\n\n\n
Autarki\u0119 pr\u00f3bowano wykorzysta\u0107 do rozbudzenia nastroj\u00f3w nacjonalistycznych. A nacjonalizm mia\u0142 zalegitymizowa\u0107 socjalizm. Enver Hod\u017ca proklamowa\u0142 \u201ebudow\u0119 socjalizmu w\u0142asnymi si\u0142ami\u201d. Co zako\u0144czono z wielk\u0105 narodow\u0105 ulg\u0105 w 1991 r. A dzi\u015b, prosz\u0119 bardzo, jest Albania nawet cz\u0142onkiem NATO. I nieuchronnie wst\u0105pi do Unii Europejskiej.
<\/p>\n\n\n\n
Izolacjonistyczn\u0105 drog\u0105 pod\u0105\u017ca\u0142a (i pod\u0105\u017ca do dzi\u015b) Korea\u0144ska Republika Ludowo-Demokratyczna. Tam ideologiczn\u0105 podstaw\u0105 izolacjonizmu sta\u0142a si\u0119 doktryna \u201ed\u017cucze\u201d. D\u017cucze to po korea\u0144sku \u201epodmiot\u201d, czyli postulat podmiotowego traktowania narodu. \u201eCz\u0142owiek panem w\u0142asnego losu\u201d jest sloganem wyj\u015bciowym doktryny. Ale jej konkluzja polityczna sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce masy potrzebuj\u0105 \u201ewielkiego przyw\u00f3dcy\u201d.
<\/p>\n\n\n\n
Po raz pierwszy Kim Ir Sen wspomnia\u0142 o d\u017cucze ju\u017c w 1955 r., cho\u0107 dopiero w 1963 r. sformu\u0142owa\u0142 on pierwsze trzy jej kanoniczne zasady: samodzielno\u015bci w polityce, samodzielno\u015bci ekonomicznej i samodzielno\u015bci obronnej.
<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowo traktowano d\u017cucze jako narodow\u0105 wersj\u0119 marksizmu-leninizmu. Ku po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych doktryna (uzupe\u0142niona ju\u017c o zasad\u0119 samodzielno\u015bci ideologicznej) utraci\u0142a wszelki zwi\u0105zek z marksizmem. Sta\u0142a si\u0119 katalizatorem i spoiwem ultranacjonalizmu. Z tego cho\u0107by powodu nie uda\u0142y si\u0119 pr\u00f3by jej eksportu. Jak\u0105\u015b form\u0119 zainteresowania przejawi\u0142 w latach siedemdziesi\u0105tych jedynie Madagaskar.
<\/p>\n\n\n\n
Na arenie mi\u0119dzynarodowej KRLD nie stroni\u0142a bynajmniej od kontakt\u00f3w. By\u0142a aktywna w organizacjach mi\u0119dzynarodowych. Stara\u0142a si\u0119 podtrzymywa\u0107 poprawne relacje ze wszystkimi pa\u0144stwami socjalistycznymi. W sporze chi\u0144sko-rosyjskim nie opowiedzia\u0142a si\u0119 po \u017cadnej ze stron. W 1975 r. do\u0142\u0105czy\u0142a do ruchu niezaanga\u017cowanych. Aktywnie rozwija\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 militarn\u0105 z wybranymi partnerami (np. w dziedzinie rakiet balistycznych i technologii nuklearnych z Pakistanem). Ale jej autarkia zgotowa\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwu post\u0119puj\u0105ce char\u0142actwo, ocieraj\u0105ce si\u0119 o ludob\u00f3jstwo. Gdyby nie pomoc ze strony Chin, p\u00f3\u0142nocnokorea\u0144skie pa\u0144stwo zawali\u0142oby si\u0119 ju\u017c dawno.
<\/p>\n\n\n\n
Od 1953 r. Polska wchodzi\u0142a w sk\u0142ad Komisji Nadzorczej Pa\u0144stw Neutralnych na P\u00f3\u0142wyspie Korea\u0144skim. A ambasadorowie KRLD w Polsce, zw\u0142aszcza Kim Pyong Il, przyrodni brat \u201eumi\u0142owanego przyw\u00f3dcy\u201d i \u201ekochanego wodza\u201d, Kim Dzong Ila, syna Wielkiego Wodza, mogli mami\u0107 nas mo\u017cliwo\u015bci\u0105 skorzystania z go\u015bcinno\u015bci Warszawy, gdyby dosz\u0142o do kontakt\u00f3w normalizuj\u0105cych relacje z USA. Nawet kiedy prezydent Trump zdecydowa\u0142 si\u0119 doprowadzi\u0107 do spotkania z Kim Dzong Unem.
<\/p>\n\n\n\n
W 2015 r. jako dyrektor Departamentu Azji i Pacyfiku w MSZ mia\u0142em okazj\u0119 s\u0142ysze\u0107 interesuj\u0105ce tezy ambasadora KRLD Ri Geona w sprawie mo\u017cliwej roli Polski.
<\/p>\n\n\n\n
Z kontakt\u00f3w Trump-Kim nic na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 nie wysz\u0142o i wyj\u015b\u0107 nie mog\u0142o. A spo\u0142ecze\u0144stwo p\u00f3\u0142nocnokorea\u0144skie pogr\u0105\u017ca\u0142o si\u0119 w ub\u00f3stwie i ucisku. Izolacjonizm opresyjny KRLD sta\u0142 si\u0119 wyzwaniem moralnym dla \u015bwiata. Nie pomaga\u0107 cierpi\u0105cym ludziom \u017ale, ale przez pomoc pomaga\u0107 re\u017cimowi trwa\u0107 \u2013 jeszcze gorzej. Nie maj\u0105 takiego wyrzutu Chiny. Podzia\u0142 P\u00f3\u0142wyspu s\u0142u\u017cy ich interesom geopolitycznym. A bez nacisku ze strony Chin, re\u017cim mo\u017ce trwa\u0107 i trwa\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
Przez prawie p\u00f3\u0142 wieku izolacjonizm praktykowa\u0142a Birma (Mjanma). W 1962 r. dokona\u0142 si\u0119 tam przewr\u00f3t wojskowy, a genera\u0142owie pod wodz\u0105 Ne Wina ubrali dyktatur\u0119 wojskow\u0105 w kostium socjalizmu. I ZSRR, i Chiny popar\u0142y przewr\u00f3t. W\u0142adz\u0119 sprawowa\u0142a Birma\u0144ska Socjalistyczna Partia Post\u0119pu, a celem polityki sta\u0142a si\u0119 \u201ebirma\u0144ska droga do socjalizmu\u201d. Przeprowadzono kompleksow\u0105 nacjonalizacj\u0119, ustanowiono jednopartyjny system polityczny, wprowadzono cenzur\u0119 i ograniczono kontakty z zagranic\u0105 (obywatele kraju musieli ubiega\u0107 si\u0119 o wizy wyjazdowe, a wizy dla cudzoziemc\u00f3w wystawiano na pobyt najwy\u017cej 24-godzinny).
<\/p>\n\n\n\n
Ale socjalistyczna retoryka nie przekonywa\u0142a Moskwy. Cho\u0107 moralnie wspiera\u0142a Moskwa ruch niepodleg\u0142o\u015bciowy w Birmie, a ojciec birma\u0144skiej niepodleg\u0142o\u015bci Aung San by\u0142 nawet w m\u0142odo\u015bci dzia\u0142aczem ruchu komunistycznego (z kt\u00f3rego go usuni\u0119to) i zawsze pozostawa\u0142 pod wp\u0142ywem idei socjalistycznej. Birmy nie zaliczono na Kremlu do grupy pa\u0144stw socjalistycznych, a nawet do grupy pa\u0144stw o orientacji socjalistycznej. ZSRR wspiera\u0142 genera\u0142\u00f3w dyskretnie. Sporo student\u00f3w i specjalist\u00f3w birma\u0144skich zdobywa\u0142o kwalifikacje w ZSRR. A wyczuwalna z czasem sinofobia w Birmie wyklucza\u0142a poparcie ze strony Chin. Cho\u0107 na starcie niepodleg\u0142o\u015bci Chiny okaza\u0142y Birmie odczuwaln\u0105 pomoc.
Za\u0142ama\u0142 si\u0119 birma\u0144ski socjalizm w 1988 r. Dyktatura zrzuci\u0142a ideologiczne szaty. W 1990 r. odwa\u017cy\u0142a si\u0119 na wybory, kt\u00f3re przegra\u0142a. Nie uzna\u0142a jednak ich wynik\u00f3w i rz\u0105dzi\u0142a do kontrolowanego przekazania w\u0142adzy w 2011 r. Ale pozostawa\u0107 w cieniu cywilnej w\u0142adzy d\u0142ugo wytrzyma\u0107 nie by\u0142a w stanie. Na pocz\u0105tku 2021 r. przeprowadzi\u0142a kolejny przewr\u00f3t. I dokr\u0119ci\u0142a \u015brub\u0119 opresji.
<\/p>\n\n\n\n
Chiny i Rosja zablokowa\u0142y brytyjski projekt rezolucji Rady Bezpiecze\u0144stwa pot\u0119piaj\u0105cej przewr\u00f3t. Bezsilny w presji okaza\u0142 si\u0119 ASEAN, cho\u0107 Mjanma w 1997 r. przyst\u0105pi\u0142a do organizacji.
<\/p>\n\n\n\n
Powrotu do izolacjonizmu w poprzednim wydaniu wszak\u017ce nie b\u0119dzie. Lecz zn\u00f3w pojawia si\u0119 wyzwanie moralne: jak z re\u017cimem lekcewa\u017c\u0105cym sygna\u0142y pot\u0119pienia ze \u015bwiata, obj\u0119tym nawet sankcjami, cho\u0107by nawet tylko personalnymi wobec lider\u00f3w junty, post\u0119powa\u0107?
<\/p>\n\n\n\n
W Europie zreszt\u0105 wyzwanie w 2020 r. by\u0142o jeszcze bardziej pal\u0105ce \u2013 poczynania re\u017cimu \u0141ukaszenki. Przez lata silny wp\u0142yw na zachowanie Zachodu mia\u0142a teza, \u017ce im wi\u0119ksza izolacja Bia\u0142orusi, tym bardziej sk\u0142onna jest ona integrowa\u0107 si\u0119 z Rosj\u0105, wr\u0119cz do utraty niepodleg\u0142o\u015bci. Dylemat ten by\u0142 \u0142atw\u0105 zas\u0142on\u0105 dla niewyci\u0105gania zasadniczych wniosk\u00f3w z fiaska jakichkolwiek pr\u00f3b nawi\u0105zywania dialogu z \u0141ukaszenk\u0105. Po masowych protestach i niespotykanych represjach ze strony re\u017cimu w 2020 r. dylemat ten straci\u0142 na ostro\u015bci. Nie by\u0142o innej drogi ni\u017c konsekwentnym ostracyzm \u0141ukaszenki. Bo Bia\u0142orusini w swoim prote\u015bcie wobec \u0141ukaszenki stali si\u0119 narodem pa\u0144stwowym, z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 i samo\u015bwiadomo\u015bci\u0105. \u017badne ruchy integracyjne z Rosj\u0105, wyp\u0142ukuj\u0105ce resztki samodzielno\u015bci politycznej i gospodarczej Bia\u0142orusi, tego nie odwr\u00f3c\u0105. Pozwalaj\u0105c Rosji na wykorzystanie terytorium Bia\u0142orusi do ataku na Ukrain\u0119, \u0141ukaszenka sta\u0142 si\u0119 wsp\u00f3lnikiem losu Putina. Ale spo\u0142ecze\u0144stwo z narzuconej mu przez \u0141ukaszenk\u0119 anhedonii wyzwoli si\u0119 nieodwo\u0142alnie. <\/p>\n\n\n\n
Politycy postulujacy dzi\u015b izolacjonizm (z regu\u0142y pod s\u0142usznymi has\u0142ami obrony suwerenno\u015bci pa\u0144stwa i to\u017csamo\u015bci narodu) zdradzaj\u0105 l\u0119ki przed przysz\u0142o\u015bci\u0105 i mog\u0105 by\u0107 podejrzewani o wr\u0119cz zamordystyczne zamiary. Obud\u017a si\u0119, m\u0142odzie\u017cy, nim ci smartfona odetn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/IMG_3968-2.jpg?resize=556%2C242&ssl=1\")
Polscy piewcy autarkii maj\u0105 oczywi\u015bcie pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dzi\u015b, w czasach globalizacji, izolacjonizm mo\u017ce by\u0107 ledwie desperack\u0105 pr\u00f3b\u0105 obrony mo\u017cliwo\u015bci niezachwianej kontroli nad spo\u0142ecze\u0144stwem. Globalizacja rozsadza niew\u0105tpliwie bariery i granice. Pa\u0144stwa nieuchronnie intensyfikuj\u0105 kontakty ze…<\/p>\n