{"id":1179,"date":"2022-09-19T07:05:00","date_gmt":"2022-09-19T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1179"},"modified":"2023-04-14T14:37:59","modified_gmt":"2023-04-14T14:37:59","slug":"sankcje-miedzynarodowe-czyli-realna-presja-czy-li-tylko-uspokajanie-sumien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1179","title":{"rendered":"Sankcje mi\u0119dzynarodowe: realna presja czy li-tylko uspokajanie sumie\u0144?"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105 na Ukrain\u0119 w lutym 2022 r., zachodni przyw\u00f3dcy, zw\u0142aszcza Amerykanie, pr\u00f3bowali odwie\u015b\u0107 Putina od zamiaru agresji, przywo\u0142ywali jako argument perspektyw\u0119 dotkliwych, bolesnych wr\u0119cz sankcji, kt\u00f3re Rosja na siebie sprowadzi. Straszak sankcji nie zadzia\u0142a\u0142. Putin wybra\u0142 wojn\u0119. Zach\u00f3d nie mia\u0142 wi\u0119c innej opcji: sankcje wprowadzi\u0142. Szybko, sprawnie, kompleksowo. Jakby niepewny ich dora\u017anych skutk\u00f3w musia\u0142 wszak\u017ce je etapowo rozszerza\u0107 i zaostrza\u0107. Dzi\u015b na stole uzgodnie\u0144 le\u017cy ju\u017c ich \u00f3smy pakiet. A mimo to przeciwnicy sankcji na Zachodzie coraz \u015bmielej podnosz\u0105 g\u0142ow\u0119 (wychodz\u0105 nawet na ulice), wytykaj\u0105, \u017ce sankcje nie dzia\u0142aj\u0105, \u017ce rubel trzyma si\u0119 mocniej ni\u017c przed wojn\u0105, \u017ce Rosja zgarnia rekordowe wp\u0142ywy z eksportu ropy i gazu, \u017ce bankructwa rz\u0105d rosyjski nie og\u0142asza, \u017ce inflacja tam na ni\u017cszym poziomie ni\u017c w wielu krajach Unii Europejskiej, a spadek PKB nie jest nawet odczuwalny. A Europa tymczasem b\u0119dzie musia\u0142a marzn\u0105\u0107 z powodu braku gazu i w\u0119gla. Eksperci co prawda dowodz\u0105, \u017ce sankcje czyni\u0105 powa\u017cne spustoszenie, \u017ce degenaracja technologiczna Rosji post\u0119puje, a i ludno\u015b\u0107 zacznie wkr\u00f3tce na w\u0142asnej sk\u00f3rze izolacj\u0119 gospodarcz\u0105 Rosji do\u015bwiadcza\u0107. Trzeba tylko cierpliwie czeka\u0107. Ideologiczni przeciwnicy sankcji kwestionuj\u0105 ich jakikolwiek wp\u0142yw na post\u0119powanie Putina, przy wcale przecie\u017c niema\u0142ych kosztach, jakie zachodnie spo\u0142ecze\u0144stwa musz\u0105 ponosi\u0107. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie przyw\u00f3dcy kluczowych pa\u0144stw zachodnich i instytucji zachodnich w sensowno\u015b\u0107 sankcji nie przestaj\u0105 wierzy\u0107. Bo w jaki inny spos\u00f3b mieliby pokazywa\u0107 swoj\u0105 niezgod\u0119 na zachowanie Rosji, wywiera\u0107 na ni\u0105 presj\u0119? Oby starczy\u0142o im determinacji.<\/p>\n\n\n\n

\u015arodowisko mi\u0119dzynarodowe jest \u015brodowiskiem bez w\u0142adzy zwierzchniej. Ka\u017cde pa\u0144stwo musi sobie samemu odpowiedzie\u0107 na pytanie, jak reagowa\u0107 w sytuacji dzia\u0142a\u0144 partner\u00f3w \u0142ami\u0105cych normy mi\u0119dzynarodowe, nanosz\u0105cych bezprawnie uszczerbek jego interesom. Koncepcje bezpiecze\u0144stwa zbiorowego odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do imperatywu dzia\u0142ania zbiorowego, kt\u00f3re przymusza\u0142oby naruszyciela norm do skorygowania post\u0119powania. Dzia\u0142anie zbiorowe daje zawsze r\u0119kojmi\u0119 skuteczniejszego przymusu. Oczywi\u015bcie zak\u0142ada si\u0119, \u017ce czyni\u0105c przymus nie trzeba ucieka\u0107 si\u0119 od razu do argumentu si\u0142y i przemocy. Akcja zbrojna mia\u0142aby by\u0107 ostateczno\u015bci\u0105. Pierwszym wyborem zawsze s\u0105 sankcje polityczne i gospodarcze. W za\u0142o\u017ceniu maj\u0105 one wymusi\u0107 na ich obiekcie powr\u00f3t do stosowania norm i zasad, skorygowanie w\u0142asnego zachowania. Cz\u0119sto w praktyce maj\u0105 charakter represali\u00f3w. S\u0105 form\u0105 karania za transgresj\u0119.
<\/p>\n\n\n\n

Wprowadzone przez Zach\u00f3d w 2022 r. sankcje przeciw Rosji w zwi\u0105zku z jej agresj\u0105 na Ukrain\u0119 maj\u0105 rzeczywi\u015bcie bezprecedensowy pod wzgl\u0119dem dolegliwo\u015bci i zakresu charakter. Rosja nazywa je nielegalnymi, co jest nieprawd\u0105. Sugeruje si\u0119 w Moskwie, \u017ce tylko sankcje uchwalone przez Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa ONZ mia\u0142yby by\u0107 legalne. A Rada Bezpiecze\u0144stwa, z powodu rosyjskiego weta, oczywi\u015bcie \u017cadnych sankcji nigdy by przeciw Rosji nie uchwali\u0142a. Zachodnie sankcje s\u0105 i bez Rady Bezpiecze\u0144stwa jak najbardziej prawomocne.
<\/p>\n\n\n\n

Prawo mi\u0119dzynarodowe przewiduje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastosowania przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 \u015brodk\u00f3w przymusu niemilitarnego w przypadku naruszenia przez pa\u0144stwo norm zachowania zagra\u017caj\u0105cemu mi\u0119dzynarodowemu bezpiecze\u0144stwu i pokojowi. Wpisano sankcje jako instrument nacisku ju\u017c do Paktu Ligi Narod\u00f3w. W Karcie Narod\u00f3w Zjednoczonych prawo ordynowania sankcji ze skutkiem powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cym do\u0142\u0105czono do kompetencji Rady Bezpiecze\u0144stwa w kontek\u015bcie dzia\u0142ania w sytuacji zagro\u017cenia pokoju i bezpiecze\u0144stwa. Uniwersalnie wi\u0105\u017c\u0105ce sankcje, czyli zmuszaj\u0105ce wszystkie pa\u0144stwa do ich stosowania, czy si\u0119 im podoba, czy nie, ma prawo zarz\u0105dzi\u0107 tylko Rada Bezpiecze\u0144stwa.
<\/p>\n\n\n\n

Rada Bezpiecze\u0144stwa od 1966 r. wprowadzi\u0142a 30 re\u017cim\u00f3w sankcyjnych. Obj\u0119to nimi m.in. RPA, by\u0142\u0105 Jugos\u0142awi\u0119, Haiti, KRLD, Iran, Irak, Libi\u0119, Sudan Po\u0142udniowy, Angol\u0119, Rwand\u0119, ale tak\u017ce organizacje terrorystyczne: Pa\u0144stwo Islamskie, Al Kaid\u0119 czy Taliban. Sankcje nak\u0142adano za podejmowanie agresji, terroryzm, proliferacj\u0119 broni masowego ra\u017cenia, naruszanie praw cz\u0142owieka. Ale wprowadzano je tak\u017ce dla u\u0142atwienia pokojowej czy demokratycznej transformacji. Pod koniec 2021 r. obowi\u0105zywa\u0142o nadal 14 re\u017cim\u00f3w sankcyjnych. Kilkaset organizacji i os\u00f3b fizycznych obj\u0119to sankcyjn\u0105 list\u0105 ONZ.
<\/p>\n\n\n\n

Sankcje ma prawo podejmowa\u0107 jednostronnie ka\u017cde pa\u0144stwo. Jako wyraz dezaprobaty dla zachowania naruszaj\u0105cego normy prawa mi\u0119dzynarodowego. I s\u0105 to sankcje jak najbardziej legalne. Nawet je\u015bli stoj\u0105ce za nimi intencje nie do ko\u0144ca przekonuj\u0105 partner\u00f3w. I mog\u0105 partnerzy zawsze kwestionowa\u0107 ich zasadno\u015b\u0107. Ale bynajmniej nie ich legalno\u015b\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

Sankcje lepiej oczywi\u015bcie podejmowa\u0107 zbiorowo. Im bardziej zbiorowo s\u0105 one podejmowane, im bardziej umocowane s\u0105 one w decyzjach organizacji mi\u0119dzynarodowych, tym bardziej przypisuje si\u0119 im nimb legitymizacji. Ale sankcje jako instrument nacisku ma prawo stosowa\u0107 ka\u017cdy. Nie tylko jako zwyczajowy instrument odwetu, czyli retorsj\u0119 w bezpo\u015bredniej reakcji na bezprawne dzia\u0142anie drugiej strony. Zak\u0142ada si\u0119 wszak\u017ce, \u017ce retorsja winna mie\u015bci\u0107 si\u0119 w granicach prawa i stosowa\u0107 si\u0119 do zasady proporcjonalno\u015bci. Represalia s\u0105 z kolei dzia\u0142aniami odwetowymi o charakterze jednoznacznie karz\u0105cym i z za\u0142o\u017cenia dotkliwym.
<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce sankcje maj\u0105 nie tyle kara\u0107, co zach\u0119ca\u0107 do zmiany polityki. Maj\u0105 oszcz\u0119dza\u0107 zwyk\u0142ych obywateli, dotyka\u0107 za\u015b decydent\u00f3w. Od trzydziestu bez ma\u0142a lat rozwijana jest koncepcja \u201einteligentnych sankcji\u201d, \u201esankcji targetowanych\u201d.
<\/p>\n\n\n\n

Krytycy twierdz\u0105, \u017ce sankcje z regu\u0142y nie dzia\u0142aj\u0105, nie przynosz\u0105 spodziewanych rezultat\u00f3w, nie powoduja zmiany kursu politycznego ich obiektu. Dlaczego nie dzia\u0142aj\u0105? R\u00f3\u017cne padaj\u0105 wyt\u0142umaczenia. Nie dzia\u0142aj\u0105, bo z regu\u0142y s\u0105 zbyt ma\u0142o dotkliwe, aby pa\u0144stwa rezygnowa\u0142y z suwereno\u015bciowych imponderabili\u00f3w. Bo nie s\u0105 rygorystycznie stosowane (zawsze znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto b\u0119dzie na ich omijaniu chcia\u0142 politycznie czy gospodarczo zarobi\u0107). Bo wprowadzajacy sankcje nie s\u0105 gotowi ponosi\u0107 zwiazane z tym dla nich koszty. Bo wprowadzane s\u0105 bardziej dla udobruchania opinii publicznej ni\u017c dla realnych cel\u00f3w politycznych. Wszystko to prawda, ale bez sankcji nie da si\u0119 polityki mi\u0119dzynarodowej w \u015brodowisku z za\u0142o\u017cenia przecie\u017c anarchicznym prowadzi\u0107. Inaczej z\u0142e zachowania stan\u0105 si\u0119 norm\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017ca si\u0119 za przyk\u0142ad najskuteczniejszego zastosowania sankcji mi\u0119dzynarodowych casus Republiki Afryki Po\u0142udniowej i polityki apartheidu. <\/p>\n\n\n\n

Refleksja mi\u0119dzynarodowa, \u017ce system apartheidu jest systemem niezgodnym z warto\u015bciami Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych przysz\u0142a stosunkowo p\u00f3\u017ano. Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ przyj\u0119\u0142o rezolucj\u0119 uznaj\u0105ca apartheid za naruszenie zobowi\u0105za\u0144 RPA wynikaj\u0105cych z Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych i zagro\u017cenie dla pokoju oraz bezpiecze\u0144stwa dopiero w 1962 r. Chocia\u017c ju\u017c w 1948 r. Indie stara\u0142y si\u0119 w ONZ zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na rasow\u0105 dyskryminacj\u0119 w RPA. Musia\u0142 dokona\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie, a przede wszystkim w Afryce, prze\u0142om dekolonizacyjny, aby problem stan\u0105\u0142 na agendzie. To w\u0142a\u015bnie pot\u0119\u017cny (i politycznie spieniony) flukt dekolonizacji wymusi\u0142 na spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej pot\u0119pienie apartheidu. A pa\u0144stwa zachodnie pocz\u0105tkowo przy\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 do sankcji ochoty nie przejawia\u0142y. St\u0105d te\u017c zrazu brak\u0142o sankcjom umocowania w decyzjach Rady Bezpiecze\u0144stwa. By\u0142y ledwie dobrowolne. D\u0142ugi czas, zw\u0142aszcza w Waszyngtonie, obawiano si\u0119, \u017ce upadek rz\u0105d\u00f3w bia\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci w RPA otworzy przestrze\u0144 dla komunistycznej infiltracji i przej\u0119cia kraju przez ob\u00f3z prosowiecki. Poza tym w po\u0142udniowych stanach USA segregacja rasowa praktykowana by\u0142a wtedy w najlepsze. Jak by\u0142o kara\u0107 RPA za co\u015b, co samemu si\u0119 praktykowa\u0142o? Obowi\u0105zkowe sankcje (embargo na dostawy broni) wobec RPA Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ wprowadzi\u0142a dopiero w 1977 r. Wcze\u015bniej przyjmowane rezolucje (nr 191 czy 282) bada\u0142y jedynie mo\u017cliwo\u015b\u0107 sankcji b\u0105d\u017a je rekomendowa\u0142y na dobrowolnych zasadach.
<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwa socjalistyczne poczu\u0142y zreszt\u0105, \u017ce kwestia walki apartheidem daje im niebagatelny or\u0119\u017c polityczny i buduje sympati\u0119 w ruchu niezaanga\u017cowanych. To w\u0142a\u015bnie ZSRR (i Gwinea) wni\u00f3s\u0142 w 1971 r. projekt konwencji przeciw apartheidowi, przyj\u0119tej przez Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ w 1973 r. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw zachodnich konwencji wtedy nawet nie podpisa\u0142o. Ale w 1977 r. w protokole dodatkowym do Konwencji genewskich apartheid okre\u015blono ju\u017c jako zbrodni\u0119 wojenn\u0105. Statut Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego w\u0142\u0105czy\u0142 za\u015b apartheid jako zbrodni\u0119 przeciwko ludzko\u015bci podlegaj\u0105c\u0105 jego jurysdykcji.
<\/p>\n\n\n\n

Najszybciej zadzia\u0142a\u0142 bojkot w sferze sportu i kultury. Ju\u017c w 1961 r. RPA usuni\u0119to z FIFA, a w 1964 r. wykluczono z tokijskiej olimpiady. W 1985 r. opracowano mi\u0119dzynarodow\u0105 konwencj\u0119 przeciw apartheidowi w sporcie. Sankcje kulturalne, cho\u0107 ca\u0142kowicie dobrowolne, dzia\u0142a\u0142y masowo i u\u015bwiadamia\u0142y izolacj\u0119 re\u017cimu.
<\/p>\n\n\n\n

Wezwania do sankcji gospodarczych da\u0142y odzew dopiero w latach osiemdziesi\u0105tych, kiedy EWG wprowadzi\u0142a ograniczone restrykcje handlowe i finansowe, a w USA przyj\u0119to w 1986 r. pierwsz\u0105 kompleksow\u0105 ustaw\u0119 antyapartheidow\u0105. Embargo kredytowe ze strony ameryka\u0144skich bank\u00f3w doprowadzi\u0142o do powa\u017cnego kryzysu finansowo-walutowego w RPA w drugiej po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych.
<\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142om w rozmontowywaniu apartheidu nast\u0105pi\u0142 dopiero na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Upadek komunizmu rozlu\u017ani\u0142 stanowisko cz\u0119\u015bci bia\u0142ej elity. I nie brakuje opinii, \u017ce odegra\u0142 \u00f3w upadek wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w demonta\u017cu apartheidu ni\u017c izolacja i sankcje. Bo mimo wielu ogranicze\u0144 gospodarka RPA dawa\u0142a sobie z restrykcjami rad\u0119.
<\/p>\n\n\n\n

Apartheid zgas\u0142, ale przejawy etnicznej dyskryminacji na masow\u0105 skal\u0119 w innych pa\u0144stwach nadal od czasu do czasu poruszaj\u0105 nasz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

W 2017 r. armia Mjanmy doprowadzi\u0142a do wygnania 700 tysi\u0119cy Arakan\u00f3w (Rohingja). Nie brak\u0142o ocen, \u017ce skala cierpie\u0144 i prze\u015bladowa\u0144 uprawnia do pos\u0142ugiwania si\u0119 w tym kontek\u015bcie terminem ludob\u00f3jstwo. Pr\u00f3ba mi\u0119dzynarodowego pot\u0119pienia zbrodni podj\u0119ta przez pa\u0144stwa zachodnie nie przynios\u0142a zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w. Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ i Komitet Praw Cz\u0142owieka podejmowa\u0142y stosowne rezolucje, ale ju\u017c Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ nie by\u0142a w stanie wypracowa\u0107 wsp\u00f3lnego mianownika w kwestii ju\u017c nawet nie tyle na\u0142o\u017cenia sankcji, co nawet zapewnienia dost\u0119pu obserwator\u00f3w mi\u0119dzynarodowych i sprawozdawc\u00f3w. Wszystko, co by\u0142o mo\u017cliwe, to stosowne o\u015bwiadczenie Przewodnicz\u0105cego RB. Tak\u017ce s\u0105siedzi regionalni Mjanmy w ramach ASEAN nie pa\u0142ali ochot\u0105 do os\u0105dzania w\u0142adz Mjanmy. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 wszak\u017ce kwesti\u0105 Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Karny. W 2020 r. wezwa\u0142 rzad Mjanmy do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa Rohingjom Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci. Bez skutku.
<\/p>\n\n\n\n

G\u0142o\u015bno tak\u017ce o etnicznych prze\u015bladowaniach w chi\u0144skim Xinjiangu. Kiedy w 2021 r. Unia Europejska zadekretowa\u0142a sankcje (w stosunku do kilku os\u00f3b fizycznych i jednej prawnej) w zwi\u0105zku z prze\u015bladowaniem Ujgur\u00f3w, Chiny odpowiedzia\u0142y kontrsankcjami, kt\u00f3re razi\u0107 mog\u0142y dysproporcjonalno\u015bci\u0105 i but\u0105.
<\/p>\n\n\n\n

\u015arodki restryktywne (sankcje) sta\u0142y si\u0119 zreszt\u0105 kanonicznym narz\u0119dziem prowadzenia wsp\u00f3lnej polityki zagranicznej Unii Europejskiej. Unia stosuje oko\u0142o czterdziestu re\u017cim\u00f3w sankcyjnych i tylko ma\u0142a ich cz\u0119\u015b\u0107 wynika z obowi\u0105zku realizacji sankcji Rady Bezpiecze\u0144stwa ONZ. Inicjuje sankcje Wysoki Przedstawiciel Unii ds. polityki zagranicznej. Opracowane wsp\u00f3lnie z Komisj\u0105 trafiaj\u0105 pod obrady Rady UE. Zaakceptowane przez Rad\u0119 s\u0105 wdra\u017cane i nadzorowane przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105. Sankcje unijne s\u0105 w realizacji o wiele bardziej rygorystyczne ni\u017c oenzetowskie, bo nad ich przestrzeganiem czuwa Komisja, kt\u00f3ra ma realne instrumenty wymuszania po\u017c\u0105danych zachowa\u0144 przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie.
<\/p>\n\n\n\n

Unia opracowa\u0142a przejrzyste wytyczne co do sytuacji wymagaj\u0105cych rozwa\u017cania sankcji. Dotycz\u0105 one nie tylko konflikt\u00f3w zbrojnych, naruszania prawa mi\u0119dzynarodowego, proliferacji broni masowego ra\u017cenia, dzia\u0142a\u0144 terrorystycznych i przest\u0119pczych, ale tak\u017ce narusze\u0144 praw cz\u0142owieka i praworz\u0105dno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Zwyczajowo stosowane s\u0105 wobec os\u00f3b i instytucji zakazy wjazdu na teren UE, zamro\u017cenie b\u0105d\u017a konfiskata zasob\u00f3w finansowych (kont), ograniczenia handlowe (w tym i embarga na dostawy uzbrojenia).
<\/p>\n\n\n\n

S\u0105 zbiorowo podejmowane przez Uni\u0119 sankcje politycznie o wiele bardziej dotkliwe ni\u017c gdyby by\u0142y podejmowane indywidualnie przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie. Dotyczy\u0142o to cho\u0107by sankcji podj\u0119tych przeciw Rosji w zwi\u0105zku z aneksj\u0105 Krymu w 2014 r. Niekt\u00f3re rz\u0105dy pa\u0144stw cz\u0142onkowskich przez lata sugerowa\u0142y ich z\u0142agodzenie, je\u015bli nie zniesienie. Dystansowa\u0142y si\u0119 od nich nawet publicznie, zw\u0142aszcza podczas wizyt w Moskwie, ale presja zbiorowego charakteru sankcji czyni\u0142a je obowi\u0105zuj\u0105cymi, przynajmniej dop\u00f3ki nie znalaz\u0142aby si\u0119 polityczna masa krytyczna, aby sankcji zaprzesta\u0107. Ten unijny gorset tak rozdra\u017cni\u0142 lider\u00f3w na Kremlu, \u017ce rozp\u0119tali w ko\u0144cu 2020 r. kryzys w relacjach z UE i doprowadzili do bezprecedensowego upokorzenia w lutym 2021 r wizytuj\u0105cego Moskw\u0119 Josepa Borrella. Pr\u00f3bowali oni nie tylko oddzieli\u0107 relacje z Uni\u0105 (z\u0142e) od relacji z pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi Unii (z niekt\u00f3rymi wr\u0119cz kwitn\u0105ce), ale je sobie wzajemnie przeciwstawi\u0107. Bardzo p\u00f3\u017ano do nich dotar\u0142o, \u017ce Unia to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyk\u0142a organizacja mi\u0119dzynarodowa, a atakuj\u0105c Uni\u0119 wymuszaj\u0105 akty jej obrony ze strony pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Co nie zmienia faktu, \u017ce celem strategicznym obecnego przyw\u00f3dztwa rosyjskiego jest Unii rozpad i rozwa\u0142ka.
Sankcje podejmowane s\u0105 tak\u017ce przez Uni\u0119 z ca\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce ich skuteczno\u015b\u0107 nie spos\u00f3b ocenia\u0107 przez pryzmat zdolno\u015bci do skorygowania polityki obiektu sankcji. Sankcje przeciw Rosji z 2014 r. do zmiany w zachowaniu Rosji nie doprowadzi\u0142y i jej zbrodniczej agresji wobec Ukrainy w 2022 r. nie zapobieg\u0142y. Ale by\u0142y wyrazem niezgody na jej zachowanie. Ma\u0142o jednak dotkliwym. I niekonsekwentnym. Ten symboliczny akt niezgody gas\u0142 bowiem przy fakcie czynienia przez Niemcy geopolitycznego prezentu Rosji w postaci gazoci\u0105gu Nordstream. Nic by tak Rosji nie zmusi\u0142o do g\u0142\u0119bszej refleksji, jak zaprzestanie tego projektu. Zabrak\u0142o wszak\u017ce woli politycznej, aby sankcje wobec Rosji uczyni\u0107 wtedy naprawd\u0119 dotkliwymi. Jeszcze w styczniu i lutym 2022 r., kiedy ameryka\u0144ski wywiad ujawnia\u0142 rosyjskie plany inwazji, Ukraina sugerowa\u0142a Zachodowi wprowadzenie tzw. sankcji prewencyjnych. Odrzucono ten pomys\u0142, ograniczaj\u0105c si\u0119 jedynie do gro\u017cenia Rosji sankcjami, je\u015bli wojn\u0119 rozp\u0119ta. Putin wojn\u0119 rozp\u0119ta\u0142 i Zach\u00f3d, ex abrupto<\/em>, uderzy\u0142 sankcjami natychmiastowymi i bolesnymi.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli dy\u017curnym kijem w reagowaniu na zachowania innych s\u0105 dla Unii Europejskiej sankcje, to oczywist\u0105 marchewk\u0105, przynajmniej w odniesieniu do pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych, jest pomoc rozwojowa. Ma te\u017c Unia inne zach\u0119ty, np. w postaci um\u00f3w stowarzyszeniowych, a przypadku pa\u0144stw geograficznie europejskich – perspektywy cz\u0142onkostwa (status kandydacki), preferencji handlowych (formu\u0142a GSP+). Pomoc rozwojowa jest dla kilkunastu co najmniej pa\u0144stw niezb\u0119dnym warunkiem zapewnienia sprawno\u015bci pa\u0144stwa i gospodarczej modernizacji. Unia Europejska dostarcza ponad po\u0142ow\u0119 globalnej pomocy rozwojowej. I jak preceptor nagradza za dobre zachowanie.
<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce pomoc rozwojowa sta\u0107 si\u0119 w okre\u015blonych przypadkach d\u017awigni\u0105 polityczn\u0105. Kiedy sprawowa\u0142em urz\u0105d szefa delegatury UE w Armenii, w styczniu 2016 r. zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do nas z pro\u015bb\u0105 sam prezydent kraju o sfinansowanie zainstalowania technologii, kt\u00f3re pomog\u0142yby zapewni\u0107 przejrzysty i uczciwy charakter procesu g\u0142osowania na wyborach parlamentarnych. By\u0142em przekonany, \u017ce Unia winna zareagowa\u0107 pozytywnie. Nigdy wcze\u015bniej na obszarze szerokiej Europy UE w takie przedsi\u0119wzi\u0119cia si\u0119 nie anga\u017cowa\u0142a. Moi wsp\u00f3\u0142pracownicy byli nastawieni negatywnie, a bezpo\u015bredni prze\u0142o\u017ceni zwyczajnie bali si\u0119 odpowiedzialno\u015bci (ponad sze\u015b\u0107 tygodni czeka\u0142em na instrukcje w tej sprawie). Wiedzia\u0142em wszak\u017ce, \u017ce m\u00f3j pogl\u0105d znajdzie aprobat\u0119 na szczeblu politycznym i w ESDZ, i w Komisji (i tak si\u0119 rzeczywi\u015bcie sta\u0142o). Wi\u0119c dzia\u0142a\u0142em. Uzna\u0142em, \u017ce pojawi\u0142a si\u0119 szansa unikn\u0105\u0107 kolejnej fali powyborczej destabilizacji, czego do\u015bwiadcza\u0142a Armenia w ostatnich dw\u00f3ch dekadach w \u017cyciu politycznym. A je\u015bli sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 szczerze my\u015bleli o modernizacyjnym odnowieniu elity w\u0142adzy, to mogli zapewni\u0107 dla tego procesu niezb\u0119dn\u0105 legitymizacj\u0119.
<\/p>\n\n\n\n

Postawi\u0142em w\u0142adzom kilka warunk\u00f3w politycznych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejszym by\u0142 wym\u00f3g, aby zastosowanie technologii zosta\u0142o uzgodnione przez rz\u0105d z opozycj\u0105. D\u0142ugo si\u0119 w\u0142adze opiera\u0142y, bo ba\u0142y si\u0119, \u017ce ich dialog z opozycj\u0105 zostanie potraktowany jako objaw s\u0142abo\u015bci. Nie dowierza\u0142a w\u0142adzy i opozycja. W ko\u0144cu do bezpo\u015bredniego dialogu uda\u0142o mi si\u0119 doprowadzi\u0107. Mia\u0142 wysoce poufny charakter. Negocjatorzy spotykali si\u0119 po kryjomu, w prywatnych mieszkaniach. Na pocz\u0105tku czerwca 2016 r. dosz\u0142o do porozumienia. Bruksela potwierdzi\u0142a gotowo\u015b\u0107 wyasygnowania \u015brodk\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n

Ale w lipcu w\u0142adze wycofa\u0142y si\u0119 z projektu. Decyzja mia\u0142a wy\u0142\u0105cznie polityczny charakter, cho\u0107 pos\u0142u\u017cono si\u0119 pretekstem, \u017ce na czas (czyli do wiosny 2017 r.) uzgodnionego systemu nie da si\u0119 technicznie doprowadzi\u0107 do u\u017cytku. W\u0142adza sugerowa\u0142a przeprowadzenie wybor\u00f3w na jej warunkach (ta\u0144szych w realizacji, ale odrzucanych przez opozycj\u0119). Wycofa\u0142em wi\u0119c i nasze deklaracje wsparcia.
<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec sierpnia w\u0142adze wszak\u017ce niespodziewanie zmieni\u0142y front i zaproponowa\u0142y rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re cho\u0107 technicznie nie w pe\u0142ni satysfakcjonuj\u0105ce, to zosta\u0142o uzupe\u0142nione o upublicznienie list g\u0142osuj\u0105cych wyborc\u00f3w (postulat opozycji przez lata odrzucany przez rz\u0105d). I opozycja gotowa by\u0142aby taki deal zaakceptowa\u0107. Negocjacje wznowiono. Mimo mojego sceptycyzmu co do jego skuteczno\u015bci, porozumienie osi\u0105gni\u0119to. Tym razem to opozycji bardziej zale\u017ca\u0142o ni\u017c rz\u0105dowi na naszym finansowym wsparciu dla wybor\u00f3w. I Unia dotrzyma\u0142a s\u0142owa (do\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 te\u017c niekt\u00f3re pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie oraz USA). Bruksela wyasygnowa\u0142a ponad 5 mln euro.
<\/p>\n\n\n\n

Technologia zadzia\u0142a\u0142a bez szwanku, ale spos\u00f3b przeprowadzenia wybor\u00f3w zostawi\u0142 spory niesmak. W\u0142adze na kilka tygodni przed dat\u0105 wybor\u00f3w spanikowa\u0142y. W obawie przed pora\u017ck\u0105 uruchomi\u0142y ca\u0142y mechanizmy korupcji wyborczej i nacisk\u00f3w administracyjnych. Wybory wygra\u0142y, cho\u0107 nieczysto. Po raz pierwszy jednak od wielu lat, ludzie po wyborach nie wyszli na ulice, nie demonstrowali sprzeciwu wobec wynik\u00f3w. I pchn\u0119\u0142o to rz\u0105dz\u0105c\u0105 parti\u0119 do zachowa\u0144 aroganckich. Odm\u00f3wili nawet przedstawicielom Unii prawa do wyra\u017cania krytycznej opinii o wyborach. Sta\u0142em si\u0119 osobi\u015bcie obiektem ich atak\u00f3w. Sprawy zasz\u0142y bardzo daleko. Musia\u0142em uwiadomi\u0107 decydentom, \u017ce atakowanie Unii mo\u017ce obr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przeciw nim. I rzeczywi\u015bcie opinia publiczna w tych publicznych polemikach jednoznacznie wzi\u0119\u0142a mnie w obron\u0119. W\u0142adze przystopowa\u0142y. Dosz\u0142o nawet do tego, \u017ce przygotowany ju\u017c do druku wywiad z jednym z kierownik\u00f3w partii rz\u0105dz\u0105cej w jednej z gazet, w kt\u00f3rym to wywiadzie osobi\u015bcie mnie atakowano, nie ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142a dziennego. Papierowy nak\u0142ad gazety, gdzie mia\u0142 si\u0119 ukaza\u0107, nie trafi\u0142 do punkt\u00f3w sprzeda\u017cy.
Arogancja i nielojalno\u015b\u0107 w\u0142adzy zaszkodzi\u0142a relacjom w\u0142adzy z Uni\u0105 i mia\u0142a swoj\u0105 cen\u0119. Niespe\u0142nienie obietnic odno\u015bnie do walki z korupcj\u0105 i reform doprowadzi\u0142y wkr\u00f3tce do zaprzestania przez Uni\u0119 tzw. program\u00f3w wsparcia bud\u017cetowego. Programy te by\u0142y dla rz\u0105du arme\u0144skiego zastrzykiem bezpo\u015brednich transfer\u00f3w (wielu milion\u00f3w euro) do bud\u017cetu pa\u0144stwa. Zabola\u0142o, bo musia\u0142o zabole\u0107. Sytuacj\u0119 odmieni\u0142a dopiero welwetowa rewolucja w 2018 r. Unia wznowi\u0142a te programy wspieraj\u0105c reformatorskie poczynania nowego rz\u0105du.
<\/p>\n\n\n\n

Czasami sankcje wprowadza si\u0119 z powod\u00f3w politycznych, do kt\u00f3rych trudno wprost si\u0119 przyznawa\u0107. Wi\u0119c wprowadza si\u0119 sankcje na tzw. g\u0142upa, czyli udaj\u0105c, \u017ce \u017cadnymi sankcjami nie s\u0105. Takim ministerstwem spraw para-zagranicznych sta\u0142 si\u0119 w Rosji swego czasu Rospotrebnadzor. W ostatnich dwudziestu latach jego szef nie raz og\u0142asza\u0142, \u017ce wina mo\u0142dawskie czy gruzi\u0144skie nie spe\u0142niaj\u0105 kryteri\u00f3w jako\u015bciowych dla wwozu do Rosji. Jego decyzje mia\u0142y przecie\u017c wyra\u017ca\u0107 niezadowolenie dzia\u0142aniami Gruzin\u00f3w czy Mo\u0142dawian, bez nazywania tego sankcjami.
<\/p>\n\n\n\n

Wzorzec ten powiela\u0142y ostatnio Chiny. Wprowadzi\u0142y m.in. zaporowe c\u0142a na wina australijskie po tym, kiedy Australijczycy krytycznie wypowiedzieli si\u0119 o post\u0119powaniu w\u0142adz chi\u0144skich w zwi\u0105zku z epidemi\u0105 COVID-19.
<\/p>\n\n\n\n

A \u0141ukaszenka masowy i zorganizowany przemyt migrant\u00f3w uczyni\u0142 kontrsankcj\u0105 wobec Unii Europejskiej.
<\/p>\n\n\n\n

Doktryn\u0105 odruchow\u0105 reagowania na nieprzyjazne akty drugiej strony jest w praktyce dyplomatycznej symetryzm. Oni nam wydalaj\u0105 dyplomat\u00f3w (nawet je\u015bli mieli ku temu podstawy w postaci dowod\u00f3w na ich niezgodne z akredytacj\u0105 zachowania), to my im te\u017c (w r\u00f3wnej liczbie). My wzywamy ambasadora na konsultacje, by zaprotestowa\u0107 przeciw ich niemi\u0142ym dzia\u0142aniom, to oni te\u017c mog\u0105 wezwa\u0107 swojego, by podkre\u015bli\u0107, \u017ce obraza jest obustronna.
<\/p>\n\n\n\n

I generalnie, utar\u0142o si\u0119 w praktyce politycznej nowoczesnych stosunk\u00f3w dyplomatycznych, aby dawa\u0107 wyraz swojemu niezadowoleniu. Pisze si\u0119 noty protestu, wzywa ambasadora na rozmow\u0119, odwo\u0142uje zaplanowane wcze\u015bniej wizyty czy konsultacje, a najlepszym razie tweetuje z odpowiednim komentarzem. Nawet je\u015bli dotyczy to fakt\u00f3w ca\u0142kowicie niezamierzonych. Trzeba dawa\u0107 wyraz. S\u0105 to bardzo cz\u0119sto akty wy\u0142\u0105cznie symboliczne, ale uznawane za niezb\u0119dne. Przede wszystkim z punktu widzenia odpowiedniej percepcji zachowania rz\u0105du przez w\u0142asn\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105. Bo wymaga tego zasada suwerenno\u015bci. W stosunkach mi\u0119dzy pa\u0144stwami sobie bliskimi, chocia\u017cby w rodzinie Unii Europejskiej, a nawet NATO, tego rodzaju akty ra\u017c\u0105 swoj\u0105 nieadekwatno\u015bci\u0105. Co innego je\u015bli dotycz\u0105 one dzia\u0142a\u0144 pa\u0144stwa, z kt\u00f3rym stosunki s\u0105 wrogie czy cho\u0107by napi\u0119te. Ale w ramach tej samej rodziny pa\u0144stw odwo\u0142ywa\u0107 szczyt z powodu publikacji karykatur w podrz\u0119dnej prywatnej gazecie? Wzywa\u0107 ambasadora na dywanik z p\u00f3\u0142godzinnym wyprzedzeniem z powodu wypowiedzi opozycyjnych polityk\u00f3w w jego kraju? Taki neurotyzm to cz\u0119sto oznaka zakompleksienia i niewyrobienia. Robienie gniewnych min staje si\u0119 doktryn\u0105 sam\u0105 w sobie. Budzi znajome skojarzenia?<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Decyduj\u0105ce dni arme\u0144skiej rewolucji 2018 r. Z przyw\u00f3dc\u0105 protest\u00f3w i przysz\u0142ym premierem Nikolem Paszynianem.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105 na Ukrain\u0119 w lutym 2022 r., zachodni przyw\u00f3dcy, zw\u0142aszcza Amerykanie, pr\u00f3bowali odwie\u015b\u0107 Putina od zamiaru agresji, przywo\u0142ywali jako argument perspektyw\u0119 dotkliwych, bolesnych wr\u0119cz sankcji, kt\u00f3re Rosja na siebie sprowadzi. Straszak sankcji…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1180,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1179","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/paszynian.png?fit=480%2C640&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1179"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1976,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1179\/revisions\/1976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}