<\/p>\n\n\n\n
Ta turecka dysforia dotkn\u0119\u0142a tak\u017ce relacji z Polsk\u0105. W kwietniu 2005 r. upami\u0119tni\u0142 ludob\u00f3jstwo Ormian polski Sejm. Marsza\u0142ek Sejmu W\u0142odzimierz Cimoszewicz przeprowadzi\u0142 uchwa\u0142\u0119 z nag\u0142a, bez dyskusji i drog\u0105 aklamacji. Co by\u0142o i tak z tureckiego punktu widzenia najbardziej bezbolesnym trybem post\u0119powania, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce uchwa\u0142\u0119 zastopowa\u0107 by si\u0119 nie da\u0142o. Turcy naburmuszyli si\u0119, a chcia\u0142oby si\u0119 nawet rzec \u2013 rozindyczyli, gdyby nie o nich tu chodzi\u0142o, bezkonkurencyjnie. Wydali o\u015bwiadczenie, odwo\u0142ali zaplanowane spotkania i wizyty. Wiedzieli\u015bmy wszak\u017ce, \u017ce im po p\u00f3\u0142 roku przejdzie. I przesz\u0142o. Ale, bo partner dla was wa\u017cny, wykonywali\u015bmy gesty pojednawcze w mi\u0119dzyczasie. Towarzyszy\u0142em m.in. ministrowi Rotfeldowi, kiedy pr\u00f3bowa\u0142 odbudowywa\u0107 mosty z ministrem spraw zagranicznych Abdullahem Gulem podczas sesji ministerialnej NATO w Wilnie. Jednak W\u0142odzimierzowi Cimoszewiczowi zapami\u0119tali. I kiedy w 2009 r. kandydowa\u0142 na stanowisko Sekretarza Generalnego Rady Europy, pos\u0142u\u017cyli si\u0119 sejmow\u0105 uchwa\u0142\u0105 jako pretekstem, by na niego nie g\u0142osowa\u0107. Bo powody by\u0142y inne, polityczne.
<\/p>\n\n\n\n
Kampania wyborcza Cimoszewicza kosztowa\u0142a mnie jako polskiego ambasadora przy Radzie Europy w 2009 r. morze znojnego potu, st\u0105giew kwa\u015bnej frustracji, ale da\u0142a wgl\u0105d w najbardziej niedost\u0119pne tajniki robienia polityki wyborczej w organizacjach mi\u0119dzynarodowych.
<\/p>\n\n\n\n
O zamiarze zg\u0142oszenia polskiej kandydatury poinformowa\u0142 mnie przedstawiciel kierownictwa MSZ na 48 godzin przed up\u0142ywem terminu. I nie chcia\u0142 zdradzi\u0107 ewentualnego nazwiska. Nie wygl\u0105da\u0142o to jako wyraz nadmiaru zaufania do mnie, ale mniejsza o to, bo by\u0142o to przede wszystkim samob\u00f3jem wobec samego kandydata. Od pocz\u0105tku komu\u015b chodzi\u0142o, \u017ceby przegra\u0142? Gdybym wiedzia\u0142, \u017ce tym kandydatem mia\u0142 by\u0107 Cimoszewicz, kategorycznie bym odradza\u0142. Polskiego kandydata mo\u017cna by\u0142o zg\u0142asza\u0107, ale nie w ostatniej chwili, gdy dwa wiod\u0105ce obozy polityczne w Zgromadzeniu Parlamentarnym RE, czyli socjali\u015bci i ludowcy, ju\u017c okre\u015blili si\u0119 co do swoich faworyt\u00f3w. I nie socjalist\u0119, bo ludowcy jako najwi\u0119ksza grupa parlamentarna po 5 latach chcieli odzyska\u0107 urz\u0105d. A zg\u0142asza\u0142 kandydata polski rz\u0105d koalicyjny, kt\u00f3rego partie wchodzi\u0142y w sk\u0142ad frakcji EPP. Czyli zg\u0142aszali ludowcy socjalist\u0119 przeciw przyklepanemu ju\u017c wewn\u0119trznie ludowcowi \u2013 Lucowi van den Brande. Kiedy, ju\u017c po oficjalnym zg\u0142oszeniu Cimoszewicza, pewien polski pierwszoligowy polityk, ju\u017c wtedy w stanie spoczynku, zapyta\u0142 mnie o szanse naszego kandydata, odpowiedzia\u0142em uczciwie: \u201e5 procent. Ale je\u015bli uda nam si\u0119 zatrzyma\u0107 Van den Brande w Komitecie Ministr\u00f3w, nasze szanse wzrosn\u0105 do 40 procent\u201d.
<\/p>\n\n\n\n
Van den Brande nie otrzyma\u0142 rekomendacji Komitetu Ministr\u00f3w na szczeblu ambasador\u00f3w (do czego walnie si\u0119 przyczynili\u015bmy), ale oczywi\u015bcie nie chcia\u0142 si\u0119 z tym pogodzi\u0107. Wys\u0142a\u0142 samego ministra spraw zagranicznych Belgii do Madrytu na sesj\u0119 ministerialn\u0105 w kwietniu 2009 r. na strace\u0144czy b\u00f3j w celu zatrzymania eliminuj\u0105cej Van den Brande decyzji. I robi\u0142 kreci\u0105 robot\u0119 pod polsk\u0105 kandydatur\u0105, traktuj\u0105c j\u0105 jako polski sabota\u017c wewn\u0105trzchadecki. A dzia\u0142o si\u0119 to jeszcze w sytuacji, kiedy polskim priorytetem wyborczym by\u0142o zapewnienie elekcji Jerzego Buzka na funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego Parlamentu Europejskiego. Cimoszewicz lojalnie zapowiedzia\u0142, \u017ce kandydatur\u0119 wycofa, je\u015bli mo\u017ce ona skomplikowa\u0107 wyb\u00f3r Buzka. Na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie nie skomplikowa\u0142a. Van den Brande nie rezygnowa\u0142 do ko\u0144ca, podda\u0142 si\u0119 dopiero wieczorem w przeddzie\u0144 ostatecznego g\u0142osowania w Zgromadzeniu Parlamentarnym we wrze\u015bniu 2009 r. Kiedy jednak wezwa\u0142 swoj\u0105 frakcj\u0119, by g\u0142osowa\u0142a na Cimoszewicza, ma\u0142o kto go pos\u0142ucha\u0142, tak wcze\u015bniej zostali jego atakami na Cimoszewicza sko\u0142owani.
<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142praca z naszym kandydatem w trakcie kampanii by\u0142a pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem przyjemno\u015bci\u0105. Opracowali\u015bmy, niech wystawi\u0119 si\u0119 na s\u0142uszny zarzut samochwalstwa (jak mawia\u0142 fantomowy geniusz Jara Cimrman: “Nepochv\u00e1l\u00edm-li se s\u00e1m, nikdo to za mne neud\u011bl\u00e1”), szczeg\u00f3\u0142owy i przebojowy program. Finalny kontrkandydat Cimoszewicza – Jagland ju\u017c po wyborze zacz\u0105\u0142 ten program realizowa\u0107 (m.in. w sferze bud\u017cetowej i administracyjnej), bo w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w zwyczajnie nie posiada\u0142. A sam Cimoszewicz rozkr\u0119ca\u0142 si\u0119 z kampanijnego spotkania na spotkanie budz\u0105c pop\u0142och u gasn\u0105cych w szaro\u015bciach rywali.
<\/p>\n\n\n\n
Ale jak mawia artysta: co zrobisz, jak nic nie zrobisz, no co zrobisz? To, \u017ce Turcy nie chcieli naszego kandydata nie dziwi\u0142o, bo by\u0142 on autentycznym zagro\u017ceniem dla pa\u0144stw, kt\u00f3rym coraz bardziej by\u0142o nie po drodze ze standardami Rady Europy w dziedzinie praworz\u0105dno\u015bci czy demokracji. Uformowa\u0142 si\u0119 \u201emroczny sojusz\u201d na czele z Turcj\u0105 i Rosj\u0105, do kt\u00f3rego przymkn\u0119li mniejsi czy wi\u0119ksi zwolennicy bardziej wyrozumia\u0142ego spojrzenia na ich zamordystyczn\u0105 lub mafijn\u0105 polityk\u0119 (partia region\u00f3w Janukowicza, kleptokraci rz\u0105dz\u0105cy w Azerbejd\u017canie, Armenii, kacykowaci liderzy ba\u0142ka\u0144scy). A kontrkandydat \u2013 Thorbjorn Jagland nie kry\u0142 swojej sympatii i do Erdogana, i do Putina. Poparli go znani z dyscypliny frakcyjnej socjali\u015bci i komuni\u015bci. Bo zreszt\u0105 co za socjalista i postkomunista by\u0142 z Cimoszewicza, je\u015bli zg\u0142aszali go chadecy? A jeszcze do tego niekt\u00f3rzy decydenci i urz\u0119dnicy w polskim MSZ uznali, \u017ce wyb\u00f3r Cimoszewicza jest niemal przes\u0105dzony, bo przecie\u017c tyle sp\u0142yn\u0119\u0142o deklaracji poparcia. I niewiele w sensie programowym i lobbingowym robili (cho\u0107 zesp\u00f3\u0142 kuwady uwidoczni\u0142 si\u0119 u nich pierwszorz\u0119dnie). Jakby nie wiedzieli, \u017ce w podobnych wyborach, kiedy decyduj\u0105 parlamentarzy\u015bci, a nie rz\u0105dy, takie deklaracje niewiele kosztuj\u0105. Zacz\u0119li wi\u0119c popada\u0107 w papkinad\u0119, a momentami wr\u0119cz lewitowa\u0107. A mnie si\u0119, mimo, \u017ce to Sta\u0142e Przedstawicielstwo w Strasburgu wykonywa\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac merytorycznych i lobbystycznych, dostawa\u0142o za czarnowidztwo. Wynik g\u0142osowania rzeczywi\u015bcie przewidzia\u0142em (wr\u0119cz wyliczy\u0142em). <\/p>\n\n\n\n
Cimoszewicz przegra\u0142 wyra\u017anie. Nie pierwszy raz lepszy kandydat przegra\u0142. Po ponad dekadzie mo\u017cna tylko z jeszcze wi\u0119kszym przekonaniem potwierdzi\u0107, \u017ce szkoda dla Rady Europy wielka.
<\/p>\n\n\n\n
Turcja do chwili obecnej nie znormalizowa\u0142a stosunk\u00f3w z Armeni\u0105. Ludob\u00f3jstwo Ormian 1915 r. jest faktem historycznym. W pogromach, masakrach, deportacjach, marszach g\u0142odowych zgin\u0119\u0142o wtedy do p\u00f3\u0142tora miliona Ormian. Ciepienia te s\u0105 dobrze udokumentowane. To one zainspirowa\u0142y Rafa\u0142a Lemkina do opracowania konwencji przeciw ludob\u00f3jstwu. To z tragedii Ormian narodzi\u0142 si\u0119 sam termin ludob\u00f3jstwo.
<\/p>\n\n\n\n
Oficjalne kr\u0119gi Turcji nadal tkwi\u0105 w zaprzeczeniu. Obowi\u0105zuj\u0105ca doktryna nie kwestionuje \u015bmierci i dyslokacji Ormian. Traktuje je jako cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3lnych cierpie\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w Turcji w czasie I wojny \u015bwiatowej \u2013 chor\u00f3b, g\u0142odu, zani\u017ca rozmiary, szuka usprawiedliwienia w nielojalno\u015bci Ormian. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw zachodnich przyj\u0119\u0142a deklaracje polityczne (a nawet akty prawne), kt\u00f3re ludob\u00f3jstwo Ormian upami\u0119tniaj\u0105. Nie wszystkie wszak\u017ce. Dla niekt\u00f3rych z nich bie\u017c\u0105ce wymogi poprawnego u\u0142o\u017cenia sobie relacji z Turcj\u0105 bior\u0105 g\u00f3r\u0119 nad oddaniem ho\u0142du ofiarom historii. Ciekawy jest w tym wzgl\u0119dzie przypadek Izraela. Kilkakrotne pr\u00f3by przeprowadzenia przez Kneset rezolucji dotycz\u0105cej ludob\u00f3jstwa Ormian ko\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem. Holocaust by\u0142 przypadkiem niew\u0105tpliwie szczeg\u00f3lnym, ale przecie\u017c nie jedynym aktem ludob\u00f3jstwa we wsp\u00f3\u0142czesnej historii \u015bwiata. Nabieranie w tej sprawie wody w usta przez Izrael nabiera dwuznacznej wymowy.
<\/p>\n\n\n\n
Op\u00f3r Turcji przed stawieniem czo\u0142a historii nie jest przypadkiem odosobnionym. Korea\u0144czycy i Chi\u0144czycy oczekuj\u0105 do dzi\u015b na odwa\u017cniejsze przejawy pokajania si\u0119 Japonii za pope\u0142niane wobec tych narod\u00f3w zbrodnie. Ale jest Turcja przypadkiem zaparcia totalnego przez winowajc\u0119. A na historyczn\u0105 blokad\u0119 nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 komplikacje wynikaj\u0105ce z konfliktu karabaskiego.
<\/p>\n\n\n\n
Turcja uzna\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Armenii w 1991 r., ale nie nawi\u0105za\u0142a stosunk\u00f3w dyplomatycznych. W 1993 r. na tle konfliktu karabaskiego zamkn\u0119\u0142a granice l\u0105dowe z Armeni\u0105. Wprowadzi\u0142a embargo handlowe. Na pocz\u0105tku obecnego milenium zdj\u0119\u0142a restrykcje na wjazd obywateli Armenii. I przebywa ich tam kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy jako tolerowanych migrant\u00f3w ekonomicznych. Zezwolono tak\u017ce na przeloty lotnicze mi\u0119dzy oboma krajami. Za po\u015brednictwem \u201epodw\u00f3jnych\u201d list przewozowych prowadzony jest handel w omini\u0119cie embargo tureckiego.
<\/p>\n\n\n\n
W pa\u017adzierniku 2009 r. po dw\u00f3ch latach intensywnych zabieg\u00f3w dosz\u0142o do uzgodnienia tzw. protoko\u0142\u00f3w zuryskich, kt\u00f3re przewidywa\u0142y stopniow\u0105 normalizacj\u0119 relacji. Tureckie w\u0142adze wszak\u017ce, pod widocznym naciskiem Azerbejd\u017canu, uzale\u017cni\u0142y ich wej\u015bcie w \u017cycie od uregulowania konfliktu karabaskiego. Armenia czeka\u0142a, czeka\u0142a, a\u017c w 2018 r. protoko\u0142y uzna\u0142a za nieby\u0142e.
<\/p>\n\n\n\n
Wojna 44-dniowa w 2020 r. w G\u00f3rskim Karabachu skomplikowa\u0142a relacje jeszcze bardziej. Armenia oskar\u017cy\u0142a Turcj\u0119 o bezpo\u015brednie zaanga\u017cowanie militarne po stronie Azerbejd\u017canu. Pojawi\u0142y si\u0119 tam wezwania do ca\u0142kowitego bojkotu towar\u00f3w pochodz\u0105cych z Turcji. W\u0142adze Armenii wszak\u017ce wys\u0142a\u0142y w 2021 r. czytelny sygna\u0142 gotowo\u015bci do rozm\u00f3w z Turcj\u0105 w sprawie normalizacji stosunk\u00f3w. Negocjacje post\u0119puj\u0105, ale Turcy wyra\u017anie uzale\u017cniaj\u0105 je od procesu pokojowego mi\u0119dzy Armeni\u0105 i Azerbejd\u017canem. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 2022 r. dosz\u0142o do pierwszego po prawie 13 latach arme\u0144sko-tureckiego spotkania na szczycie.
<\/p>\n\n\n\n
W Turcji nadal nie brak obaw, \u017ce uznanie ludob\u00f3jstwa Ormian spowoduje pojawienie si\u0119 roszcze\u0144 o odszkodowania, zwrot mienia (ko\u015bcio\u0142a ormia\u0144skiego), inne reparacje. Wykluczy\u0107 nale\u017cy ewentualno\u015b\u0107 zmiany granic. W\u0142adze Armenii pogodzi\u0142y si\u0119 z ustaleniami Traktatu Karskiego (z 1921 r.), kt\u00f3ry pozostawi\u0142 Armeni\u0119 Zachodni\u0105 (czyli wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obszaru niegdy\u015b etnicznego Ormian) w granicach Turcji. Nawet je\u015bli niekt\u00f3rzy politycy Armenii (nie tylko z szereg\u00f3w Partii Dasznaktsyutsyun) mog\u0105 twierdzi\u0107, \u017ce Armenia nie by\u0142a wtedy suwerenna, a Turcy sami Traktat naruszyli swoj\u0105 blokad\u0105 Armenii. Jest prawd\u0105, \u017ce Mo\u0142otow przedstawi\u0142 Turkom \u017c\u0105dania rewizji granic w czerwcu 1945 r., domagaj\u0105c si\u0119 \u201ezwrotu\u201d rejon\u00f3w Karsu, Ardaganu i Artwinu. Jeszcze w ko\u0144cu lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Sowieci pr\u00f3bowali wynegocjowa\u0107 z Turkami ekwiwalentne przej\u0119cie pogranicznego obszaru Ani (z ruinami historycznej stolicy Armenii), ale bez powodzenia.
<\/p>\n\n\n\n
Unia Europejska nie uczyni\u0142a uznania przez Turcj\u0119 ludob\u00f3jstwa Ormian warunkiem w ramach negocjacji akcesyjnych Turcji. Ale poczuwa si\u0119 do bycia przecie\u017c depozytariuszem pojednania historycznego w Europie. Wielka wi\u0119c szkoda. Kolejny przyk\u0142ad braku europejskiej konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/DSC1161-1024x685.jpg?ssl=1\")
<\/figure><\/div>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/DSC1162-685x1024.jpg?ssl=1\")
<\/figure><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n\n\nKampania na rzecz Cimoszewicza w pomieszczeniach Sta\u0142ego Przedstawicielstwa RP przy RE<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pora\u017cka Rosji na Ukrainie, jej polityczna, wojskowa i ekonomiczna prostracja, stworzy\u0142aby szans\u0119 na zasadnicz\u0105 przebudow\u0119 geopolitycznych parametr\u00f3w na postsowieckiej przestrzeni, w tym na Kaukazie Po\u0142udniowym. Aby tak si\u0119 sta\u0142o, konieczne jest nie tylko ustanowienie trwa\u0142ego…<\/p>\n