{"id":1241,"date":"2022-10-24T07:05:00","date_gmt":"2022-10-24T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1241"},"modified":"2023-04-15T14:02:43","modified_gmt":"2023-04-15T14:02:43","slug":"bandwagoning-czyli-sztuka-stawiania-na-wlasciwego-konia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1241","title":{"rendered":"Bandwagoning, czyli sztuka stawiania na w\u0142a\u015bciwego konia"},"content":{"rendered":"\n

Bandwagoning to termin wymy\u015blony przez wybitnego ameryka\u0144skiego politologa Quincy Wrighta na pocz\u0105tku lat czterdziestych XX wieku i spopularyzowany przez Kennetha Waltza w jego \u201eTeorii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych\u201d, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do zjawiska z polityki wewn\u0119trznej, kt\u00f3re polega na przy\u0142\u0105czaniu si\u0119 zwolennik\u00f3w do partii postrzeganej jako przysz\u0142y zwyci\u0119zca wybor\u00f3w. W polityce mi\u0119dzynarodowej jest to strategia to\u017csama z bezrefleksyjnym poparciem i identyfikowaniem si\u0119 przez pa\u0144stwa mniejsze i s\u0142absze ze stanowiskiem silniejszego pa\u0144stwa w celu zbijania politycznego kapita\u0142u. To nadal bardzo popularna (odruchowa wr\u0119cz w stosowaniu) doktryna polityki zagranicznej. Tak\u017ce polskiej polityki zagranicznej.
<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo uprawiaj\u0105ce bandwagoning czyni tak w nadziei na uzyskanie politycznej sympatii silniejszego partnera, a nawet konkretnych korzy\u015bci w przysz\u0142o\u015bci dla zapewnienia lub poprawy w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa, uzyskania korzy\u015bci materialnych (np. gospodarczych) lub politycznych (wsparcie w staraniach o cz\u0142onkostwo w organizacjach mi\u0119dzynarodowych lub w ich kierowniczych gremiach).
<\/p>\n\n\n\n

Jest to wi\u0119c, innymi s\u0142owy, umizgiwanie si\u0119, podlizywanie, wys\u0142ugiwanie w nadziei na pozyskanie sympatii, aby m\u00f3c j\u0105 zdyskontowa\u0107 w chwili \u017cyciowej potrzeby. Strategia zawiera w sobie potencjalne wysokie koszty, w tym zw\u0142aszcza ryzyko satelizacji, mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzale\u017cnienia si\u0119 od mocarstwa przy braku realnego wp\u0142ywu na prowadzon\u0105 przez niego polityk\u0119 i podejmowane decyzje, a tak\u017ce niebezpiecze\u0144stwo pogorszenia stosunk\u00f3w z innymi pa\u0144stwami.
<\/p>\n\n\n\n

Bandwagoning jest polityk\u0105 klakierstwa wyra\u017caj\u0105c\u0105 brak zdolno\u015bci do rozwi\u0105zywania problem\u00f3w w\u0142asnej polityki zagranicznej drog\u0105 suwerennego procesu decyzyjnego i drog\u0105 r\u00f3wnowa\u017cenia zagro\u017ce\u0144. To cynizm wynikaj\u0105cy z prze\u015bwiadczenia (uzasadnionego lub nie) o w\u0142asnej bezradno\u015bci.
<\/p>\n\n\n\n

Bandwagoning mo\u017cna uprawia\u0107 zar\u00f3wno wobec pa\u0144stwa, kt\u00f3re jest postrzegane jako najsilniejszy sojusznik (bez wsparcia kt\u00f3rego nie da si\u0119 zagwarantowa\u0107 w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa), ale te\u017c jako potencjalny wr\u00f3g (dla powstrzymania kt\u00f3rego nie spos\u00f3b zawi\u0105za\u0107 wystarczaj\u0105co silnej koalicji). Jako form\u0119 subordynacji wobec potencjalnego wroga traktowa\u0142 bandwagoning sam Waltz. Relacja w uk\u0142adzie bandwagoningu jest z za\u0142o\u017cenia nier\u00f3wna, wymiana za\u015b nieekwiwalentna. Mo\u017ce wynika\u0107 z zewn\u0119trznej presji ze strony silniejszego albo by\u0107 aktem autorezygnacji (wyprzedzaj\u0105cej, prewencyjnej). Mo\u017ce nawet zak\u0142ada\u0107 wspieranie dzia\u0142a\u0144 strony silniejszej niezgodnych z prawem lub nieetycznych. Dla Waltza idzie si\u0119 na bandwagoning albo ze strachu, albo dla domniemanych korzy\u015bci.
<\/p>\n\n\n\n

Im wi\u0119kszy potencja\u0142 silniejszego pa\u0144stwa, im bli\u017cej partner po\u0142o\u017cony, im sk\u0142onniejszy do dzia\u0142a\u0144 dla pa\u0144stwa s\u0142abszego istotnych, tym wi\u0119ksza sk\u0142onno\u015b\u0107 do bandwagoningu.
<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad\u00f3w historia nowo\u017cytnych stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, tak\u017ce tych powestfalskich, gdzie suwerenna r\u00f3wno\u015b\u0107 pa\u0144stw jest aksjomatem, daje bez liku. Za dobr\u0105 ilustracj\u0119 uwa\u017ca si\u0119 wsparcie polityki Napoleona Bonaparte przez kilka mniejszych pa\u0144stw niemieckich (np. Bawarii, Badenii, Hesji-Darmstadt czy Wirtembergii), zach\u0119conych przez Napoleona obietnicami korzy\u015bci terytorialnych.
<\/p>\n\n\n\n

Innym przyk\u0142adem jest polityka Bu\u0142garii wobec wilhelmowskich Niemiec po wybuchu I wojny \u015bwiatowej a\u017c do jej otwartego do\u0142\u0105czenia do bloku pa\u0144stw centralnych w 1915 r..
<\/p>\n\n\n\n

Znamion bandwagoningu mo\u017cna si\u0119 doszuka\u0107 w aktach poparcia hitlerowskich Niemiec przez niekt\u00f3re pa\u0144stwa europejskie przed i w trakcie II wojny \u015bwiatowej. Czyni\u0142y tak Finlandia, czy  Rumunia, przedk\u0142adaj\u0105c sojusz z Niemcami nad oddanie si\u0119 pod wyroki polityki Stalina, kt\u00f3ry oba kraje chcia\u0142 terytorialnie okroi\u0107, je\u015bli nie podporz\u0105dkowa\u0107 ZSRR.
<\/p>\n\n\n\n

Polska uprawia\u0142a niew\u0105tpliwie banwagoningow\u0105 ekwilibrystyk\u0119 w latach 90-ych, zabiegaj\u0105c o sympati\u0119 elit waszyngto\u0144skich, zw\u0142aszcza po tym, kiedy naszym ugruntowanym celem sta\u0142o si\u0119 wej\u015bcie do NATO, a Stany Zjednoczone do rozszerzenia NATO jeszcze nie dojrza\u0142y. Uprawiali\u015bmy bandwagoning nawet wtedy, kiedy ekipa Clintona przekona\u0142a si\u0119 do naszego cz\u0142onkostwa, ale kokosi\u0142y si\u0119 jeszcze niekt\u00f3re wa\u017cne europejskie pa\u0144stwa. No, a potem nie mo\u017cna by\u0142o sobie pozwoli\u0107 na dawanie pretekstu przeciwnikom rozszerzenia w trakcie parlamentarnych debat ratyfikacyjnych. I bandwagoning musia\u0142 trwa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na szczytach MSZ w czasach w\u0142adzy koalicji AWS-UW w latach 1997-2001 czuwa\u0142y nad tym osoby, dbaj\u0105ce o to, aby nawet w ma\u0142o strategicznych kwestiach polskie stanowisko nie znalaz\u0142o si\u0119 na kolizyjnym kursie z my\u015bleniem ameryka\u0144skim. Czujno\u015b\u0107 klientelistyczna obowi\u0105zywa\u0142a i na ni\u017cszych szczeblach.
<\/p>\n\n\n\n

Poproszono mnie wtedy o obecno\u015b\u0107 przy rozmowie jednego z dyrektor\u00f3w w MSZ (ze \u015bwie\u017cego naboru), do kt\u00f3rego zam\u00f3wi\u0142 si\u0119 dyplomata ambasady ameryka\u0144skiej. Przyszed\u0142 \u00f3w dyplomata wypyta\u0107 o nasze stanowisko w konkretnej sprawie dotycz\u0105cej problematyki bezpiecze\u0144stwa europejskiego. Sam fakt, \u017ce ameryka\u0144ski przedstawiciel przychodzi\u0142 i pyta\u0142 (a nie komunikowa\u0142), by\u0142o okoliczno\u015bci\u0105 znamienn\u0105. \u015awiadczy\u0142o to, \u017ce w Waszyngtonie docieraj\u0105 si\u0119 jeszcze stanowiska poszczeg\u00f3lnych instytucji w omawianej kwestii; by\u0142 prawdopodobnie rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy Pentagonem, CIA i Foggy Bottom, a Departament Stanu liczy\u0142 na to, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 w sporze wewn\u0119trznym wykorzysta\u0107 polskie stanowisko jako argument, i to by\u0107 mo\u017ce koronny, na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107. Bardzo rozczarowany by\u0142 ameryka\u0144ski dyplomata, kiedy us\u0142ysza\u0142 od polskiego rozm\u00f3wcy ju\u017c na wst\u0119pie, \u017ce nasze stanowisko jest identyczne z ameryka\u0144skim. A jeszcze bardziej od rozczarowania wymalowa\u0142o mu si\u0119 na twarze ma\u0142o profesjonalne zdumienie, bo przecie\u017c stanowiska ameryka\u0144skiego nie zd\u0105\u017cy\u0142 w og\u00f3le by\u0142 zdradzi\u0107, albowiem przecie\u017c nie zosta\u0142o jeszcze uzgodnione.<\/p>\n\n\n\n

Krytycy polskiego zaanga\u017cowania militarnego w Afganistanie i Iraku po 2003 r. nasze \u00f3wczesne decyzje r\u00f3wnie\u017c podci\u0105gaj\u0105 pod bandwagoning. Nie do ko\u0144ca mo\u017cna si\u0119 z nimi zgodzi\u0107. Poparcie dla ataku USA na Afganistan wynika\u0142o z sojuszniczej solidarno\u015bci. Cz\u0142onkowie NATO po raz pierwszy w historii uruchomili Artyku\u0142 5 deklaruj\u0105c gotowo\u015b\u0107 okazania wsparcia Amerykanom w obliczu aktu terroryzmu, jaki dotkn\u0105\u0142 ich 11 wrze\u015bnia 2001 r. Operacja stabilizacyjna w Afganistanie by\u0142a czysta moralnie, solidna prawnomi\u0119dzynarodowo i konsensusowa politycznie. Polski udzia\u0142 by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 sojuszniczego wysi\u0142ku.
<\/p>\n\n\n\n

Uderzenie na Irak wzbudzi\u0142o ju\u017c w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej, a te\u017c w samym NATO, nie m\u00f3wi\u0105c o Unii Europejskiej, powa\u017cne kontrowersje. Sojusz roz\u0142upa\u0142 si\u0119 na ob\u00f3z proameryka\u0144ski (\u201eanglosaski\u201d) i niemiecko-francusk\u0105 frond\u0119 kontestacji. Decyzja o udziale Polski w stabilizacji Iraku zapad\u0142a na najwy\u017cszym szczeblu. Prezydent Kwa\u015bniewski nie kry\u0142 po latach, \u017ce rozstrzyga\u0142 przy niepe\u0142nej wiedzy i w oparciu o mylne opinie uznanych autorytet\u00f3w mi\u0119dzynarodowych co do faktu posiadania (lub nie) przez Irak broni masowego ra\u017cenia. Kadra ekspercko-dyplomatyczna MSZ w deliberacje na szczytach w\u0142adzy wprowadzona nie by\u0142a. Kiedy decyzja zapad\u0142a, nie brakowa\u0142o zar\u00f3wno na Szucha, jak i na plac\u00f3wkach (zw\u0142aszcza w krajach arabskich), g\u0142os\u00f3w je\u015bli nawet nie otwarcie krytycznych, to wysoce sceptycznych.
<\/p>\n\n\n\n

Jako dyrektor departamentu planowania w MSZ w latach 2003-2004 patronowa\u0142em dyskusjom i burzom m\u00f3zg\u00f3w o skutkach tej decyzji dla naszej polityki zagranicznej, tak\u017ce z udzia\u0142em ekspert\u00f3w identyfikowanych z kr\u0119gami wtedy opozycyjnymi. Nieformalne debaty tematyczne by\u0142y zreszt\u0105 jednym z moich ulubionych projekt\u00f3w w trakcie dyrektorowania. Ka\u017cdy z moich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w przygotowywa\u0142 sesj\u0119 tematyczn\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z wybranym aspektem naszej polityki zagranicznej. Zapraszali\u015bmy koleg\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych rol\u0119 referent\u00f3w w departamentach terytorialnych lub funkcjonalnych zwi\u0105zanych z tematem. <\/p>\n\n\n\n

Bardzo cz\u0119sto debaty przeradza\u0142y si\u0119 w tak otwart\u0105 wymian\u0119 pogl\u0105d\u00f3w, \u017ce uczestnicy podwa\u017cali s\u0142uszno\u015b\u0107 polityki prowadzonej przez resort. Nie zdziwi\u0142em si\u0119 wi\u0119c, \u017ce zainteresowanie udzia\u0142em w tych dyskusjach zacz\u0119li przejawia\u0107 nawet wiceministrowie. Na jedn\u0105 z debat zawita\u0142o ich a\u017c trzech. \u00d3wczesnemu kierownictwu resortu do g\u0142owy nie przychodzi\u0142o, aby pozwala\u0107 sobie na wyci\u0105ganie jakichkolwiek konsekwencji kadrowych za nieprawomy\u015blno\u015b\u0107 wyg\u0142aszanych opinii. A niekt\u00f3rzy g\u0142osiciele krn\u0105brnych pogl\u0105d\u00f3w wr\u0119cz awansowali. I nie bali si\u0119 wyra\u017ca\u0107 swoich my\u015bli tak\u017ce w kwestii irackiej, wtedy bardzo dla naszej polityki strategicznej. Zwi\u0105zani z opozycj\u0105 eksperci, w tym i m\u00f3j \u00f3wczesny wsp\u00f3\u0142pracownik, a p\u00f3\u017aniejszy minister spraw zagranicznych RP, popierali nasz udzia\u0142 w misji irackiej, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 czasami argumentami czystego bandwagoningu: \u201ePolska wspiera Amerykan\u00f3w na Bliskim Wschodzie maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce Stany Zjednoczone odwzajemni\u0105 si\u0119 pomoc\u0105 na wypadek zagro\u017cenia w Europie\u201d.
<\/p>\n\n\n\n

Ja by\u0142em przekonanym zwolennikiem naszego w\u0142\u0105czenia si\u0119 w operacj\u0119 stabilizacyjn\u0105 w Iraku. Nie dlatego, aby Polska musia\u0142a si\u0119 przypodoba\u0107 Amerykanom. Nie dlatego, aby zyska\u0107 na operacji jakie\u015b gospodarcze fanty. Nie dlatego, aby podnie\u015b\u0107 zdolno\u015bci bojowe naszego wojska poprzez konfrontacj\u0119 z realnym przeciwnikiem. Upatrywa\u0142em w naszym wysi\u0142ku szans\u0119 na podniesienie pozycji politycznej naszego kraju nie tylko w gronie sojuszniczym, ale te\u017c w regionie, a nawet w szerszym \u015bwiecie. No i liczy\u0142em na to, \u017ce nasze zaanga\u017cowanie rozeprze horyzonty naszego my\u015blenia o polityce zagranicznej, \u017ce zaczniemy zn\u00f3w wraca\u0107 do aktywnej roli w dyskusjach o Bliskim Wschodzie czy Azji, \u017ce ambitniej b\u0119dziemy dzia\u0142a\u0107 w ramach wsp\u00f3lnej polityki zagranicznej Unii Europejskiej nie tylko w sprawach Europy Wschodniej, \u017ce zrzucimy z siebie \u0142atk\u0119 dyplomat\u00f3w monotematycznych. Taka otwarta horyzontalnie nasza polityka zagraniczna marzy\u0142a mi si\u0119 i wtedy, i dzi\u015b. Wkalkulowa\u0142em w t\u0119 “irack\u0105 szans\u0119” i oczywiste ryzyko, a i ono urzeczywistni\u0142o si\u0119 szybko w postaci oskar\u017ce\u0144 wobec Polski o bycie ameryka\u0144skim koniem troja\u0144skim w Europie czy te\u017c ameryka\u0144skim pieskiem salonowym. Ale za czas\u00f3w ministrowania Cimoszewicza i Rotfelda nigdy nie zatracili\u015bmy swobody i elementarnej uczciwo\u015bci w ocenach przebiegu operacji. W tym zw\u0142aszcza poczyna\u0144 cywilnych w\u0142adz okupacyjnych pod kierownictwem Paula Bremera.<\/p>\n\n\n\n

W kwietniu 2003 r. Polska obj\u0119\u0142a dow\u00f3dztwo jednego z czterech sektor\u00f3w stabilizacyjnych (pozosta\u0142e przypad\u0142y USA i Wlk. Brytanii jako mocarstwom okupacyjnym). Poproszono mnie, abym zredagowa\u0142 projekt uzasadnienia naszej decyzji, kt\u00f3r\u0105 w Sejmie mia\u0142 og\u0142osi\u0107 premier Leszek Miller. Z niekt\u00f3rymi elementami uzasadnienia mia\u0142em powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci, bardzo si\u0119 wi\u0119c ucieszy\u0142em, \u017ce wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 przejmie w szukaniu w\u0142a\u015bciwych s\u0142\u00f3w resort Obrony Narodowej pi\u00f3rem wiceministra Andrzeja Towpika. A ca\u0142o\u015b\u0107 sprawnie z\u0142o\u017cyli w logiczn\u0105 ostateczno\u015b\u0107 speechwriterzy Premiera.
<\/p>\n\n\n\n

W 2005 r., kiedy obj\u0105\u0142em urz\u0105d wiceministra spraw zagranicznych operacja w Iraku znalaz\u0142a si\u0119 w moim dossier (m.in. reprezentowa\u0142em Polsk\u0119 na pro\u015bb\u0119 szefa BBN ambasadora Jerzego Bahra w konferencjach grupy kontaktowej koalicji stabilizacyjnej pod przewodnictwem doradcy ds. bezpiecze\u0144stwa narodowego Prezydenta USA Stephena Hadley’a). I by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em niejednego b\u00f3lu g\u0142owy. Zw\u0142aszcza, kiedy wiosn\u0105 2005 r. SLD uzna\u0142, \u017ce dla jego szans wyborczych lepsze b\u0119dzie opowiedzenie si\u0119 za wyj\u015bciem z Iraku. Pewnego wiosennego ranka media obieg\u0142a informacja, i\u017c Polska podj\u0119\u0142a nieodwo\u0142aln\u0105 decyzj\u0119 o wycofaniu swojego kontyngentu do ko\u0144ca 2005 r. Minister Rotfeld by\u0142 wtedy poza Polsk\u0105, a mnie powierzy\u0142 kierowanie resortem. Nie zd\u0105\u017cy\u0142em doczyta\u0107 doniesie\u0144, a ju\u017c dzwoni\u0142 telefon z Ambasady USA. Rozmowa trwa\u0142a do\u015b\u0107 d\u0142ugo, ale ameryka\u0144ski przekaz mo\u017cna by stre\u015bci\u0107 jednym: \u201ePiotr, WTF?\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Nasi sojusznicy mieli uzasadnion\u0105 pretensj\u0119, \u017ce nikt ich nie uprzedza\u0142, \u017ce nikt nie wyt\u0142umaczy\u0142, o co chodzi. Mieli\u015bmy kilka godzin do pobudki w Waszyngtonie, aby sytuacj\u0119 za\u0142agodzi\u0107. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie nieod\u017ca\u0142owany Minister Szmajdzi\u0144ski znakomicie poj\u0105\u0142, \u017ce potrzebne s\u0105 uspokajaj\u0105ce wobec Amerykan\u00f3w gesty. Sprawnie zorganizowa\u0142 wyst\u0105pienie medialne, w kt\u00f3rym wyja\u015bni\u0142, \u017ce nie chodzi nam o ca\u0142kowite wyj\u015bcie lecz o zmian\u0119 charakteru misji (ze stabilizacyjnej na szkoleniow\u0105), \u017ce nie zrobimy nic bez ustale\u0144 sojuszniczych, itd. Emocje opad\u0142y, nim koguty zapia\u0142y na Foggy Bottom.<\/p>\n\n\n\n

Bandwagoning jako taki moralnej repulsji wywo\u0142ywa\u0107 nie powinien. Wszystko jest spraw\u0105 formy i pu\u0142apu, jaki osi\u0105ga. Za spraw\u0105 toporno\u015bci polityki zagranicznej za kadencji Prezydenta Dudy i rz\u0105d\u00f3w PiS od 2015 r. przebito poziomy dotychczasowych wzlot\u00f3w bandowagoningu wobec USA. Bo by\u0142 to ju\u017c bezkrytyczny bandwagoning spersonalizowany wobec prezydenta Trumpa. Polskim decydentom nie chodzi\u0142o przecie\u017c o sympati\u0119 Waszyngtonu jako takiego. Wszystkie \u017cetony postawiono na prezydenta Trumpa, a przymilanie si\u0119 osi\u0105gn\u0119\u0142o wy\u017cyn stratosferycznych. Co rana z Krakowskiego Przedmie\u015bcia, alei Ujazdowskich i Alei Szucha roznosi\u0142y si\u0119 ku Waszyngtonowi rytualne Jarz\u0105bkowe (trenera drugiej klasy) arie. Kiedy Trump przegra\u0142 wybory, a nowa administracja krytycznym okiem omiot\u0142a pisowsk\u0105 polityk\u0119, jedyn\u0105 nadziej\u0105 PIS-u pozostawa\u0142 powr\u00f3t Trumpa do w\u0142adzy. Wyprowadzi\u0142 w\u0142adz\u0119 PiS-u z ambarasu Putin, napadaj\u0105c na Ukrain\u0119. Joe Biden pu\u015bci\u0142 afront w zapomnienie i zjawi\u0142 si\u0119 w Polsce dla zademonstrowania si\u0142y wi\u0119zi sojuszniczych.<\/p>\n\n\n\n

Na wy\u017cyny dyplomatycznego klakierstwa wobec Rosji wznosi\u0142y si\u0119 nawet czasach wojny Rosji przeciw Ukrainie Bia\u0142oru\u015b i Armenia. Bia\u0142oru\u015b \u2013 wiadomo, po 2020 r. traci\u0142a resztki suwerenno\u015bci. By\u0142a jedynym postsowieckim pa\u0144stwem, kt\u00f3re g\u0142osowa\u0142o w marcu 2022 r. w Zgromadzeniu Og\u00f3lnym ONZ wsp\u00f3lnie z Rosj\u0105 przeciw rezolucji pot\u0119piaj\u0105cej putinowsk\u0105 wojn\u0119. W przypadku Bia\u0142orusi, to ju\u017c nie klakierstwo, ale totalny satelityzm, o czym za tydzie\u0144. Ale Armenia? By\u0142a jedynym pa\u0144stwem, kt\u00f3re przylgn\u0119\u0142o do Rosji podczas g\u0142osowania decyzji Komitetu Ministr\u00f3w o rozpocz\u0119ciu procedury pozbawienia Rosji cz\u0142onkostwa w RE w 2022 r.. W wielu kwestiach na forum ONZ czy Rady Europy kierowa\u0142a si\u0119 Armenia i wiele lat wcze\u015bniej pragnieniem przypodobania Rosji. Ale wcale to nie pomog\u0142o, aby tzw. Plan \u0141awrowa zawiera\u0142 korzystniejsze dla Armenii rozwi\u0105zania. Nie pomog\u0142o w przekonaniu Rosji, aby zatrzyma\u0142a ofensyw\u0119 Azerbejd\u017canu w 2020 r. wcze\u015bniej nim pad\u0142a Szuszi. Nie pomog\u0142o, aby Rosja zgodzi\u0142a si\u0119 na aktywizowanie mechanizmu kolektywnej obrony, kiedy Azerbejd\u017can przesuwa\u0142 w 2021 r. swoje wojska na tereny, kt\u00f3re wed\u0142ug Armenii stanowi\u0142y jej terytorium. Ale we wrze\u015bniu 2022 r., kiedy Azerbejd\u017can zaatakowa\u0142 Armeni\u0119 ponownie i przesun\u0105\u0142 dalej swoje pozycje, a Rosja potraktowa\u0142a do\u015b\u0107 lekcewa\u017c\u0105co pro\u015bby Armenii o uznanie tego jako casus foederis<\/em> zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych, Armenia zacz\u0119\u0142a wyra\u017anie dawa\u0107 wobec Rosji oznaki niezadowolenia. <\/p>\n\n\n\n

Trudno wszak\u017ce w dzisiejszych czasach generalnie pot\u0119pia\u0107 od strony moralnej bandwagoning. \u017byjemy w epoce \u201esoftpower\u201d, kiedy atrakcyjno\u015b\u0107 i sympatia stanowi\u0105 o pot\u0119dze pa\u0144stw. Zabieganie o czyje\u015b wzgl\u0119dy jest naturalnym odruchem w polityce zagranicznej wielu pa\u0144stw. Je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 wyrzuty, to mog\u0105 one mie\u0107 przede wszystkim charakter estetyczno-polityczny.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
My\u015blimy tylko o Iraku. Zesp\u00f3\u0142 Departamentu Planowania Polityki Zagranicznej MSZ (z go\u015b\u0107mi zaprzyja\u017anionymi: prof. Rotfeldem i prof. Ku\u017aniarem). Stycze\u0144 2004 r.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bandwagoning to termin wymy\u015blony przez wybitnego ameryka\u0144skiego politologa Quincy Wrighta na pocz\u0105tku lat czterdziestych XX wieku i spopularyzowany przez Kennetha Waltza w jego \u201eTeorii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych\u201d, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do zjawiska z polityki wewn\u0119trznej, kt\u00f3re polega na…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1242,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/IMG_3985-2-scaled.jpg?fit=2560%2C1538&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1241"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1981,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1241\/revisions\/1981"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}