Administracja prezydenta Bidena od pierwszych dni swojego urz\u0119dowania zapowiada\u0142a uczynienie kwestii demokracji jednym z wiod\u0105cych temat\u00f3w jej polityki zagranicznej. Nie mo\u017ce to dziwi\u0107, bo \u015bwiat jest postrzegany w kategoriach coraz bardziej pog\u0142\u0119biaj\u0105cych si\u0119 podzia\u0142\u00f3w na tle warto\u015bci. Odnowi\u0142a si\u0119 wielka dychotomia: demokracje versus tyranie (dyktatury). Agresja Rosji na Ukrain\u0119 pokaza\u0142a, \u017ce nie da si\u0119 zbudowa\u0107 efektywnej wsp\u00f3lnoty mi\u0119dzynarodowej z pa\u0144stwami dyktatorskimi i agresywnymi.<\/p>\n\n\n\n
Ta wielka dychotomia przenika\u0142a relacje mi\u0119dzynarodowe ju\u017c w epoce zimnowojennej. Ob\u00f3z wolno\u015bciowy by\u0142 cz\u0119sto okre\u015blany jako \u201edemokracje zachodnie\u201d i przeciwstawiany \u201ekomunistycznym dyktaturom\u201d. Co by\u0142o oczywi\u015bcie uproszczeniem, bo zamiata\u0142o pod dywan problem funkcjonowania w \u015bwiecie zachodnim dyktatur, jak w frankistowskiej Hiszpanii, salazarowskiej Portugalii, wojskowych junt w Grecji czy Turcji, o ca\u0142kiem dyktatorskich re\u017cimach w Ameryce \u0141aci\u0144skiej czy Azji nie wspominaj\u0105c. Pa\u0144stwa socjalistyczne zreszt\u0105 dumnie w swojej ideologii zalicza\u0142y same siebie do demokracji i to nawet wy\u017cszego rz\u0119du, bo socjalistycznych. Ow\u0105 odmienn\u0105 jako\u015b\u0107 podsumowywa\u0142a powszechnie kr\u0105\u017c\u0105ca wtedy anegdota o tym, \u017ce tak r\u00f3\u017cni si\u0119 demokracja od demokracji socjalistycznej, jak krzes\u0142o od krzes\u0142a elektrycznego. Firleje strojono z tej tzw. demokracji socjalistycznej zreszt\u0105 powszechne (klasyczny oksymoron: \u201eradziecki parlamentarzysta\u201d).<\/p>\n\n\n\n
Po upadku komunizmu w Europie przyj\u0119to jako aksjomat demokracj\u0119 bez przymiotnik\u00f3w, a w polityce zagranicznej utrwali\u0142a si\u0119 bezdyskusyjno\u015b\u0107 koncepcji bezpiecze\u0144stwa demokratycznego. Jednym z jej element\u00f3w konstytutywnych jest teza, i\u017c demokracje nie prowadz\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 wojen. Trwa\u0142\u0105 gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa mi\u0119dzynarodowego mo\u017ce da\u0107 jedynie ugruntowanie ustroju demokratycznego w pa\u0144stwach tworz\u0105cych wsp\u00f3lne \u015brodowisko bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Nie by\u0142o te\u017c wtedy (na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku) problemu ze zdefiniowaniem demokracji. Gruntowny opis jej wymog\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w dokumencie ko\u0144cowym kopenhaskiego spotkania Konferencji Ludzkiego Wymiaru KBWE przyj\u0119tym w czerwcu 1990 r. (a wi\u0119c jeszcze za \u017cycia ZSRR). W\u0142o\u017cy\u0142 on demokracj\u0119 w szerszy kontekst sprawiedliwo\u015bci i rz\u0105d\u00f3w prawa. K\u0142ad\u0142 nacisk na obowi\u0105zek okresowych wolnych wybor\u00f3w, reprezentatywno\u015b\u0107 rz\u0105du i jego rozliczalno\u015b\u0107 przed cia\u0142ami parlamentarnymi, przestrzeganie konstytucji i praw przez w\u0142adze, rozdzia\u0142 mi\u0119dzy pa\u0144stwem a partiami politycznymi, praworz\u0105dno\u015b\u0107, cywiln\u0105 kontrol\u0119 nad si\u0142ami zbrojnymi i bezpiecze\u0144stwa, niezawis\u0142o\u015b\u0107 s\u0105downictwa. Opisywa\u0142 kryteria wolnych wybor\u00f3w i prawa polityczne obywateli. <\/p>\n\n\n\n
W centrum politycznego zainteresowania znalaz\u0142 si\u0119 aspekt wolnych wybor\u00f3w i nie przypadkiem ju\u017c na szczycie paryskim w listopadzie 1990 r. powo\u0142ano do \u017cycia Biuro Wolnych Wybor\u00f3w KBWE (przekszta\u0142cone p\u00f3\u017aniej w Biuro Praw Cz\u0142owieka i Instytucji Demokratycznych). I istotnie, w pierwszej po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Europa postkomunistyczna uczy\u0142a si\u0119 przeprowadza\u0107 i wygrywa\u0107 uczciwie wolne wybory. Ale na sporej cz\u0119\u015bci kontynentu, szczeg\u00f3lnie na tzw. obszarze postsowieckim demokracj\u0119 bardzo szybko zacz\u0119to uto\u017csamia\u0107 z chaosem i niestabilno\u015bci\u0105, a postkomunistyczne elity (partyjne, \u201esi\u0142owe\u201d) zacz\u0119\u0142y wdra\u017ca\u0107 mechanizmy pozorowanej demokracji. Tak rodzi\u0142a si\u0119 tzw. demokracja sterowana, kt\u00f3rej istot\u0105 by\u0142o wykorzystanie si\u0142y publicznych medi\u00f3w, tzw. resursu administracyjnego, zwyk\u0142ego przekupstwa i szanta\u017cu dla utrwalenia w\u0142adzy. Partie rz\u0105dz\u0105ce zacz\u0119\u0142y zn\u00f3w zrasta\u0107 si\u0119 z pa\u0144stwem (staj\u0105c si\u0119 zwi\u0105zkiem zawodowym nomenklatury). A dla uzasadnienia post\u0119puj\u0105cego autorytaryzmu wymy\u015blano koncepcje \u201esuwerennej demokracji\u201d i im podobne. Zach\u00f3d reagowa\u0142 mi\u0119kko, je\u015bli w og\u00f3le. Przyj\u0105\u0142, \u017ce kraje postkomunistyczne potrzebuj\u0105 czasu na budowanie demokratycznej kultury. Cierpliwo\u015b\u0107 rekomendowano tak\u017ce w reakcji na brak reform politycznych w Chinach, czy nawet w \u015bwiecie arabskim. Demokracja mia\u0142a nieuchronnie przyj\u015b\u0107 tam z dobrobytem.<\/p>\n\n\n\n
Wyrazem mi\u0119kkiej strategii promocji demokracji jako celu polityki zagranicznej by\u0142o powo\u0142anie w czerwcu 2000 r. w Warszawie (z inicjatywy ministra Bronis\u0142awa Geremka i sekretarz Madeleine Albright) Wsp\u00f3lnoty Demokracji. Ponad sto pa\u0144stw podpisa\u0142o si\u0119 pod przyj\u0119t\u0105 wtedy Deklaracj\u0105. Powtarza\u0142a ona znany z dokumentu kopenhaskiego katalog praw i praktyk demokratycznych, z modyfikacjami oczywi\u015bcie. I uznawa\u0142a, \u017ce pa\u0144stwa mog\u0105 znajdowa\u0107 na r\u00f3\u017cnych stadiach demokratycznego rozwoju, powinny szanowa\u0107 suwerenno\u015b\u0107 i nie miesza\u0107 si\u0119 w sprawy wewn\u0119trzne innych pa\u0144stw. Deklaracj\u0119 podpisa\u0142y m.in. Azerbejd\u017can i Rosja. Nie by\u0142o pod ni\u0105 podpisu Chin i Bia\u0142orusi. By\u0142y pa\u0144stwa zachodnie, kt\u00f3re w sens inicjatywy nie wierzy\u0142y, przepowiada\u0142y, \u017ce spolaryzuje tylko spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 i podwa\u017cy mandat ONZ. Dlatego nie podpisa\u0142a wtedy deklaracji m.in. Francja. Z perspektywy czasu wida\u0107, jak bardzo si\u0119 owe pa\u0144stwa myli\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3lnota Demokracji nie zaznaczy\u0142a wszak\u017ce istotnego \u015bladu na polityce mi\u0119dzynarodowej. Utworzono (w 2009 r.) nawet jej sta\u0142y sekretariat (z sekretarzem generalnym na czele), powo\u0142ano grupy robocze. Ale z czasem brakowa\u0142o nawet ch\u0119tnych do przewodniczenia ruchowi. Funkcjonuje przy Wsp\u00f3lnocie filar spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Rozwini\u0119to programy wsparcia dla szerszego udzia\u0142u kobiet w \u017cyciu politycznym czy demokracji konstytucyjnej w Mjanmie. Z wiadomym praktycznym skutkiem.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z powod\u00f3w braku wigoru politycznego w \u0142onie Wsp\u00f3lnoty by\u0142 zmieniaj\u0105cy si\u0119 i niejasny stosunek USA do inicjatywy. Administracja Busha widzia\u0142a w niej spu\u015bcizn\u0119 clintonowskiego idealizmu. Wojna z terroryzmem czyni\u0142a promocj\u0119 demokracji w \u015bwiecie wa\u017cnym zadaniem, ale polityce administracji republika\u0144skiej podmieniono j\u0105 doktryn\u0105 \u201eregime change\u201d. Innymi s\u0142owy, demokracj\u0119 nie tyle trzeba by\u0142o propagowa\u0107, co nasadza\u0107 (eksportowa\u0107). Poligonem do\u015bwiadczalnym uczyniono Afganistan i Irak. Mimo wielu miliard\u00f3w w\u0142o\u017conych tam w budow\u0119 demokracji, rezultaty powszechnie oceni\u0107 trzeba bardzo krytycznie. Doktryna eksportu demokracji zdyskredytowa\u0142a si\u0119 nieodwo\u0142alnie. \u201eGedanken sind zollfrei\u201d \u2013 mawia\u0142 Marcin Luter, ale idee niekoniecznie p\u0142yn\u0105 w tylko jedn\u0105 stron\u0119 i nie zawsze s\u0105 dobre. Rozpe\u0142z\u0142y si\u0119 po \u015bwiecie idee zamordystyczne i zmusi\u0142y demokracje do rejterady.<\/p>\n\n\n\n
W 2005 r. jako wiceminister spraw zagranicznych przewodniczy\u0142em polskiej delegacji na spotkanie ministerialne Wsp\u00f3lnoty Demokracji w Santiago de Chile. Urz\u0119dowo zajmowa\u0142em si\u0119 Wsp\u00f3lnot\u0105 i innymi inicjatywami promuj\u0105cymi demokracj\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej jako dyrektor departamentu planowania MSZ. Zosta\u0142em nawet delegowany z tego tytu\u0142u na konferencj\u0119 nowych demokracji, kt\u00f3ra odbywa\u0142a si\u0119 w U\u0142aan Bator w 2003 r. Dotar\u0142em na ni\u0105 z op\u00f3\u017anieniem (z powodu nieplanowanego l\u0105dowania w Bracku, straci\u0142em po\u0142\u0105czenie). A jeszcze na dodatek w saloniku VIP w Irkucku odbywa\u0142o si\u0119 po\u017cegnanie jakiej\u015b mongolskiej delegacji wysokiego szczebla przed powrotem do kraju i nabra\u0142o ono takiego rozmachu, \u017ce do\u0142\u0105czono do celebracji mnie z wsp\u00f3\u0142pracownikiem, a odlot samolotu rejsowego wydatnie si\u0119 op\u00f3\u017ani\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W Santiago de Chile zosta\u0142em wyznaczony do roli wp\u00f3\u0142sprawozdawcy jednej z sesji roboczych (wsp\u00f3lnie z Dani\u0142o Turkiem, \u00f3wczesnym zast\u0119pc\u0105 Sekretarza Generalnego ONZ ds. politycznych, a p\u00f3\u017aniejszym Prezydentem S\u0142owenii). I jak to na forach globalnych \u2013 obrady by\u0142y nudne, ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 jak flaki z olejem, dominowa\u0142a biurokratyczna nowomowa. Pech (dla oficjalnych delegat\u00f3w) chcia\u0142, \u017ce obradom przys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 George Soros. Zabra\u0142 na koniec g\u0142os z mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 krytyk\u0105 dyskusji. \u201eCo to by\u0142o? Tak chcecie promowa\u0107 demokracj\u0119? Skandal! Wstyd! Nigdy wi\u0119cej nie b\u0119d\u0119 w tym uczestniczy\u0107!\u201d I tak dalej, i temu podobnie. A po sesji wsp\u00f3lnie z Turkiem musieli\u015bmy wys\u0142ucha\u0107 jeszcze dosadniejszej tyrady Sorosa. Nadmieniam, \u017ce by\u0142o to moje jedyne (i ca\u0142kiem niemi\u0142e) spotkanie z Sorosem, mimo \u017ce niewydarzeni i odsuni\u0119ci od w\u0142adzy dzia\u0142acze Partii Republika\u0144skiej w Armenii pr\u00f3bowali ze swojej ideowej kawerny imputowa\u0107 mi, \u017ce nie by\u0142em tam ambasadorem Unii Europejskiej, lecz ambasadorem Sorosa. Wymiar hejtu i agresji wobec Sorosa w kilku krajach (w Rosji szczeg\u00f3lnie, ale te\u017c innych krajach dyktatorskich czy autorytarnych, czy na W\u0119grzech) \u015bwiadczy\u0142by, \u017ce jemu promowanie demokracji sz\u0142o o wiele lepiej ni\u017c Wsp\u00f3lnocie Demokracji i podobnym inicjatywom.<\/p>\n\n\n\n
Arabska wiosna 2011 r. odrodzi\u0142a wiar\u0119 w post\u0119p demokracji w \u015bwiecie. Ale jej d\u0142ugofalowe skutki da\u0142y zn\u00f3w or\u0119\u017c przeciwnikom aktywnej polityki prodemokratycznej. Uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 mechanizmy demokratyczne w Tunezji, zliberalizowano re\u017cimy polityczne w Maroku i Jordanii. Egipt wszak\u017ce obsun\u0105\u0142 si\u0119 zn\u00f3w ku tyranii, Syria pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w wojnie, a Libia w chaosie.<\/p>\n\n\n\n
Na domiar z\u0142ego pe\u0142zaj\u0105cy odwr\u00f3t od demokracji dokonywa\u0142 si\u0119 w uznanych demokracjach i udanych transformacjach: na W\u0119grzech, w Polsce. Rozwini\u0119to tam dumnie sztandar nieliberalnej demokracji. Model wschodniej despotii coraz bardziej kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w Turcji. Rosja posz\u0142a ku represyjnej dyktaturze (o Bia\u0142orusi nie wspominaj\u0105c). Dygitalna inwigilacja pos\u0142u\u017cy\u0142a wzmocnieniu opresyjnej polityki w Chinach.<\/p>\n\n\n\n
Wielu badaczy i komentator\u00f3w zachodnich ogarn\u0105\u0142 defetyzm. Zacz\u0119li wieszczy\u0107 zmierzch demokracji, jej nieatrakcyjno\u015b\u0107 dla nadrabiaj\u0105cych luk\u0119 dobrobytu pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Post-trumpowa Ameryka spojrza\u0142a na potrzeb\u0119 mobilizacji si\u0142 prodemokratycznych w \u015bwiecie ju\u017c nie tyle w kategoriach moralnych, co zn\u00f3w geopolitycznych. Jeszcze przed doj\u015bciem do w\u0142adzy Baracka Obamy kilkoro znamienitych analityk\u00f3w i koncepcjonist\u00f3w zwi\u0105zanych z Parti\u0105 Demokratyczn\u0105 snu\u0142o projekty zbudowania \u201ekoncertu\u201d czy te\u017c \u201eligi demokracji\u201d. Tworzy\u0142oby koncert kilkadziesi\u0105t pa\u0144stw (operowano nawet zwrotem \u201egrupa D-60\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142aby funkcjonowa\u0107 w ramach ONZ). Nie by\u0142by koncert sojuszem, ale mia\u0142by s\u0142u\u017cy\u0107 umacnianiu wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa mi\u0119dzy jego cz\u0142onkami. Za rz\u0105d\u00f3w Obamy \u017cadnych praktycznych krok\u00f3w na rzecz realizacji tych pomys\u0142\u00f3w nie podj\u0119to, mimo \u017ce niekt\u00f3rzy autorzy tych pomys\u0142\u00f3w obj\u0119li stanowiska w administracji USA.<\/p>\n\n\n\n
U schy\u0142ku prezydentury Trumpa idea ligi demokracji od\u017cy\u0142a za spraw\u0105 szykuj\u0105cych si\u0119 do przej\u0119cia w\u0142adzy Demokrat\u00f3w. Jej adwokatem sta\u0142 si\u0119 m.in. Antony Blinken, kt\u00f3ry w rz\u0105dzie Bidena obj\u0105\u0142 stanowisko sekretarza stanu. Blinken (wsp\u00f3lnie z Robertem Kaganem w artykule opublikowanym w 2019 r.) zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na okoliczno\u015b\u0107 braku jakiejkolwiek instytucji jednocz\u0105cej europejskie i azjatyckie demokracje. W obliczu ekspansji Chin (i agresywnych dzia\u0142a\u0144 Rosji) demokracje wymaga\u0142yby globalnej, emfatycznej perspektywy i nowych instytucji, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142yby now\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 strategiczn\u0105, ekonomiczn\u0105 i polityczn\u0105 wizj\u0119. Zaproponowana przez niego organizacja (liga demokracji albo te\u017c sie\u0107 demokratycznej wsp\u00f3\u0142pracy) podj\u0119\u0142aby kwestie wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa wojskowego, cyberbezpiecze\u0144stwa, terroryzmu, ingerencji w procesy wyborcze).<\/p>\n\n\n\n
Inne podobne pomys\u0142y zak\u0142ada\u0142y nawet utworzenie wsp\u00f3lnych cia\u0142 wykonawczych i ustawodawczych, sta\u0142ych wsp\u00f3lnych si\u0142 zbrojnych. A najdalej id\u0105ce postulaty domaga\u0142y si\u0119 zast\u0105pienia przez now\u0105 \u201efederacj\u0119 demokracji\u201d Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych przynajmniej w zakresie zwi\u0105zanym ze zbiorowym bezpiecze\u0144stwem. Inne koncepcje sugeruj\u0105 zbudowanie ligi demokracji poprzez odpowiednie rozszerzenie sk\u0142adu cz\u0142onkowskiego i mandatu NATO.<\/p>\n\n\n\n
Wszystkie te pomys\u0142y zrodzi\u0142y si\u0119 z pr\u00f3b znalezienia odpowiedzi na globalne wyzwanie rzucone przez autorytarne re\u017cimy Chin i Rosji. Maj\u0105 szans\u0119 na powodzenie nie tylko w warunkach dobrego ich wkomponowania w istniej\u0105c\u0105 infrastruktur\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, w tym wsp\u00f3\u0142pracy sojuszniczej pa\u0144stw zachodnich oraz platformy globalnej, a zw\u0142aszcza ONZ. Ka\u017cdy elitarny klub, aby znaczy\u0107 co\u015b w polityce jego cz\u0142onk\u00f3w musi dawa\u0107 realne przywileje (korzy\u015bci), por\u00f3wnywalne z korzy\u015bciami p\u0142yn\u0105cymi z cz\u0142onkostwa w sojuszu. Czy Stany Zjednoczone s\u0105 w stanie zarysowa\u0107 przekonuj\u0105cy kszta\u0142t korzy\u015bci?<\/p>\n\n\n\n
W grudniu 2021 r. Prezydent Biden zwo\u0142a\u0142 pierwszy Szczyt na Rzecz Demokracji. Kryteria udzia\u0142u zastosowano bardziej rygorystyczne ni\u017c we Wsp\u00f3lnocie Demokracji. Nie wystosowano zaproszenia m.in. do Turcji i W\u0119gier. Decyzja to prze\u0142omowa. Bo przecie\u017c i NATO, Unia Europejska to struktury odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do wsp\u00f3lnych warto\u015bci. Nieobecno\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w (cz\u0142onka) tych wsp\u00f3lnot na Szczycie Demokracji, to niew\u0105tpliwie wizerunkowy cios. Ale demokracje musz\u0105 zwiera\u0107 swoje szeregi, je\u015bli chc\u0105 podj\u0105\u0107 skutecznie wyzwanie rzucone przez autorytaryzm. A casus Rosji w 2022 r. jednoznacznie pokazuje, \u017ce podj\u0105\u0107 musz\u0105, \u017ce go nie obejd\u0105, \u017ce bez tego zbudowa\u0107 mechanizmu rozwi\u0105zywania wyzwa\u0144 globalnych si\u0119 nie da. W tym sensie, Ukrai\u0144cy w 2022 r. tocz\u0105 bitw\u0119 nie tylko o swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 wolno\u015b\u0107, ale o przysz\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata. Je\u015bli Rosja wojn\u0119 przegra, to otworzy to drog\u0119 do budowy nowego porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego opartego o warto\u015bci, na czele z demokracj\u0105. Ale na horyzoncie pozostanie wyzwanie trudniejsze od rosyjskiego – Chiny.<\/p>\n\n\n\n
Pa\u0144stwa autorytarne by\u0142y skuteczne w zabieganiu o cele symboliczno-presti\u017cowe w rozgrywkach globalnych. Rosja i Chiny by\u0142y gospodarzami igrzysk olimpijskich, mistrzostw \u015bwiata w pi\u0142ce no\u017cnej, wystaw expo. Maj\u0105 swoich przedstawicieli na kluczowych stanowiskach w organizacjach mi\u0119dzynarodowych systemu ONZ. Organizowa\u0142y wielkie konferencje i wydarzenia kulturalne. A dziesi\u0105tki pa\u0144stw zabiega\u0142y o ich wzgl\u0119dy w ramach pomocy rozwojowej, inwestycji czy kontrakt\u00f3w handlowych. To musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107. Dobrze, \u017ce goszczenie fina\u0142u mistrzostw \u015bwiata przez Katar podnios\u0142o tyle szumu. Dlaczego go nie by\u0142o, kiedy igrzyska czy mistrzostwa \u015bwiata przyznawano Chinom czy Rosji?<\/p>\n\n\n\n
Chiny i Rosja korumpowa\u0142y przy tym wiele biednych pa\u0144stw. Co mo\u017ce da\u0107 owym dziesi\u0105tkom pa\u0144stw w imi\u0119 postawienia si\u0119 ekspansji autorytaryzmu cz\u0142onkostwo w lidze demokracji?<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/52440807_2109944932392758_4105036506366738432_n.jpg?resize=495%2C330&ssl=1\")
Administracja prezydenta Bidena od pierwszych dni swojego urz\u0119dowania zapowiada\u0142a uczynienie kwestii demokracji jednym z wiod\u0105cych temat\u00f3w jej polityki zagranicznej. Nie mo\u017ce to dziwi\u0107, bo \u015bwiat jest postrzegany w kategoriach coraz bardziej pog\u0142\u0119biaj\u0105cych si\u0119 podzia\u0142\u00f3w na…<\/p>\n