{"id":1303,"date":"2022-12-12T07:05:00","date_gmt":"2022-12-12T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1303"},"modified":"2023-04-15T14:15:28","modified_gmt":"2023-04-15T14:15:28","slug":"integracjonizm-czyli-synergie-suwerennosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1303","title":{"rendered":"Integracjonizm, czyli synergie suwerenno\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

Celem polityki zagranicznej pa\u0144stwa mo\u017ce by\u0107 zakotwiczenie go w szerszym systemie wsp\u00f3\u0142pracy, zak\u0142adaj\u0105cym istnienie instytucji ponadnarodowych, wyposa\u017conych w pe\u0142nomocnictwa do nak\u0142adania zobowi\u0105za\u0144 na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie, przejmuj\u0105cych cz\u0119\u015b\u0107 uprawnie\u0144 wynikaj\u0105cych z suwerenno\u015bci. W skrajnej postaci doktryna integracjonizmu mo\u017ce oznacza\u0107 nawet prymat interes\u00f3w zbiorowych (spo\u0142eczno\u015bci integracyjnej) nad interesem partykularnym (narodowym).
<\/p>\n\n\n\n

Integracjonistyczne plany z regu\u0142y dojrzewaj\u0105 w obliczu zewn\u0119trznego zagro\u017cenia (wyzwania), kt\u00f3re nakazuje \u0142\u0105czy\u0107 si\u0142y i budowa\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, albo te\u017c jako potrzeba nowego pocz\u0105tku, kiedy stara polityka oparta na rywalizacji, konfliktach, podbojach prowadzi region (kontynent) do stanu wyczerpania.
<\/p>\n\n\n\n

Apoteoz\u0105 polityki intergracjonistycznej sta\u0142 si\u0119 projekt unijny realizowany w Europie po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Kojarzony by\u0142 u swoich \u017ar\u00f3de\u0142 z schumanowsk\u0105 wizj\u0105 zapobiegania europejskiej wojnie metod\u0105 zacie\u015bniania wi\u0119zi gospodarczych i poddawania dzia\u0142a\u0144 gospodarczych (pocz\u0105tkowo w zakresie wydobycia w\u0119gla i produkcji stali) zarz\u0105dowi ponadnarodowemu.
<\/p>\n\n\n\n

Francuska oferta z 1950 r. przyj\u0119ta zosta\u0142a z entuzjazmem przez Niemcy (wtedy jeszcze tylko Zachodnie), szukaj\u0105ce powrotu do pe\u0142noprawnego statusu w polityce europejskiej. Schumanowska wizja uczyni\u0142a z czasem sprzyjanie tworzeniu wi\u0119zi integracyjnych prakseologiczn\u0105 doktryn\u0105 polityki zagranicznej. Zw\u0142aszcza Niemiec. Przez lata obowi\u0105zywa\u0142a tam maksyma, \u017ce co dobre dla Europy, dobre jest dla Niemiec.
<\/p>\n\n\n\n

Integracja europejska zawi\u0105za\u0142a si\u0119 na pojednaniu niemiecko-francuskim, a francusko-niemiecki motor by\u0142 (i pozostaje) jej si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105. Wyrazem jej szerszej akceptacji jest doktryna g\u0142oszona przez nietuzinkowych polityk\u00f3w z mniejszych pa\u0144stw Europy Zachodniej, \u017ce to, co jest dobre dla Francji i Niemiec (odzwierciedlone w kompromisie przez nie wypracowanym), musi z za\u0142o\u017cenia by\u0107 dobre dla Niderland\u00f3w czy Luksemburga.<\/p>\n\n\n\n

Idea zjednoczenia Europy jest oczywi\u015bcie stara jak Europa. Polityczna u\u017cyteczno\u015b\u0107 poj\u0119cia Europy objawi\u0142a si\u0119 na dworze Karola Wielkiego. I pos\u0142u\u017cy\u0142a dla ekspansji jego w\u0142ada\u0144 oraz wypychania Bizancjum z Italii i nie tylko stamt\u0105d. Kontrolowanie Europy, przynajmniej jej zachodniej cz\u0119\u015bci, kusi\u0142o zawsze domoros\u0142ych hegemon\u00f3w, a has\u0142o jej jednoczenia by\u0142o zawsze zr\u0119cznym pretekstem.<\/p>\n\n\n\n

Jerzy z Podiebrad\u00f3w, wojuj\u0105cy i panuj\u0105cy w Czechach w XV w., jest uwa\u017cany za jednego z pierwszych prekursor\u00f3w szlachetnego pojmowania wsp\u00f3lnej Europy. Cho\u0107 jeszcze na pocz\u0105tku XIV w. propozycj\u0119 federacyjnej republiki chrze\u015bcija\u0144skiej opracowa\u0142 Pierre Dubois. Jerzy z Podiebrad\u00f3w za\u015b zg\u0142osi\u0142 projekt po\u0142\u0105czenia kraj\u00f3w europejskich (cho\u0107 pocz\u0105tkowo jego plan nie uwzgl\u0119dnia\u0142 ani Anglii, ani Skandynawii, ani P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego) w federacyjny organizm, ze wsp\u00f3lnym parlamentem i zobowi\u0105zaniem do pokojowego rozstrzygania spor\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym politycznym zamys\u0142em planu by\u0142o wszak\u017ce zatrzymanie po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami pochodu Turk\u00f3w. A termin Europa w og\u00f3le si\u0119 w wynurzeniach Jerzego nie pojawia\u0142. Chodzi\u0142o mu o zjednoczenie chrze\u015bcija\u0144skich narod\u00f3w (a sam by\u0142 uwik\u0142any w konflikty z katolickimi w\u0142adcami, Habsburgami w szczeg\u00f3lno\u015bci). Wi\u0119c je\u015bli w og\u00f3le chodzi\u0142o mu o Europ\u0119, to by\u0142a ona synonimem chrze\u015bcija\u0144stwa. Podobna motywacja kierowa\u0142a ksi\u0119ciem de Sully, kt\u00f3ry w XVII wieku proponowa\u0142 utworzenie republiki arcychrze\u015bcija\u0144skiej 15 pa\u0144stw, zwr\u00f3conej przeciw Turcji.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej wsp\u00f3lnoty istnia\u0142a przez wieki, a namiastk\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiego porozumienia politycznego by\u0142y kongresy papieskie, z kt\u00f3rych ostatni odby\u0142 si\u0119 kilka lat po upadku Konstantynopola. Wojna trzydziestoletnia by\u0142a wojn\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b wewn\u0105trzeuropejsk\u0105, k\u0142\u00f3tni\u0105 rodzinn\u0105, a zaproszenie na negocjowanie pokoju westfalskiego skierowano do g\u0142\u00f3w \u201ewszystkich\u201d pa\u0144stw \u201eeuropejskich\u201d (Rosji, a tym bardziej Turcji oczywi\u015bcie nie uwzgl\u0119dniono).
<\/p>\n\n\n\n

Ide\u0119 europejskiego zwi\u0105zku pr\u00f3bowa\u0142 w tamtych czasach proponowa\u0107 sam Richelieu, zanim zniech\u0119cony odda\u0142 si\u0119 praktykowaniu polityki r\u00f3wnowagi si\u0142. Wr\u00f3ci\u0142a idea pokojowej Europy na o\u015bwieceniowej fali. G\u0142osi\u0142 j\u0105 m.in. Castel de Saint-Pierre (chodzi\u0142o mu o uni\u0119 europejsk\u0105 o charakterze instrumentu bezpiecze\u0144stwa zbiorowego). Do jej ojc\u00f3w duchowych zaliczono potem w szczeg\u00f3lno\u015bci samego Kanta. A w gronie tym znalaz\u0142o si\u0119 miejsce i dla utylitarysty Benthama, i dla konserwatysty Burke\u2019a, i dla libera\u0142a (w pisarstwie, a niekoniecznie w polityce) Guizota, i utopijnego socjalisty Saint Simona (z jego projektem utworzenia europejskiego systemu parlamentarnego).
<\/p>\n\n\n\n

Romantyczny idealizm i narodowy elan inspirowa\u0142y do snucia integracyjnych wizji. W 1849 r. sam Victor Hugo przedstawi\u0142 projekt budowy \u201eZjednoczonych Stan\u00f3w Europy\u201d. By\u0142o has\u0142o \u201eEuropy\u201d form\u0105 intelektualnej opozycji dla Europy sp\u0119tanej \u015awi\u0119tym Przymierzem. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce budzi\u0142o alergiczne reakcje wyznawc\u00f3w Realpolitik. Sam Bismarck w 1876 r. potraktowa\u0142 Europ\u0119 jako has\u0142o politycznie szalbiercze: \u201eKtokolwiek przemawia na rzecz Europy jest w b\u0142\u0119dzie. To tylko termin geograficzny\u201d. Oskar\u017cy\u0142 jej rzecznik\u00f3w, \u017ce prosz\u0105 dla Europy o rzeczy, kt\u00f3rych baliby si\u0119 domaga\u0107 we w\u0142asnym imieniu. Podchodz\u0105 i prosz\u0105 Niemcy o ust\u0119pstwa, po\u015bwi\u0119cenia, kompromisy: \u201eZr\u00f3b to dla Europy!\u201d. Bismarck uznawa\u0142 to za bezczeln\u0105 form\u0119 moralnego szanta\u017cu.
<\/p>\n\n\n\n

Europa jako fa\u0142szywy bo\u017cek nie mia\u0142a szans na przetrwanie w \u015bwiadomo\u015bci politycznej. Era imperializm\u00f3w czyni\u0142a Europ\u0119 zak\u0142adnikiem globalnej ekspansji jej mocarstw. A\u017c uczyni\u0142a w I wojnie \u015bwiatowej jej zmasakrowan\u0105 ofiar\u0105. Idea jednoczenia Europy w spos\u00f3b naturalny od\u017cy\u0142a jako nadzieja na lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Na jej g\u0142\u00f3wnego animatora wyr\u00f3s\u0142 Richard Coudenhove-Kalergi, kt\u00f3ry wykreowa\u0142 ruch paneuropejski, a w 1923 r. opublikowa\u0142 we Wiedniu \u201ePaneurop\u0119\u201d, ksi\u0105\u017ck\u0119-manifest ruchu. Propagowa\u0142 Europ\u0119 od Portugalii po Polsk\u0119 jako obszar polityczny mi\u0119dzy Rosj\u0105, Atlantykiem i Morzem \u015ar\u00f3dziemnym. Bez Wielkiej Brytanii i w kontrze do imperializmu rosyjskiego. Opracowa\u0142 wizj\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych Europy. I doprowadzi\u0142 do instytucjonalizacji ruchu paneuropejskiego w 1926 r.
<\/p>\n\n\n\n

Za spraw\u0105 Aristide\u2019a Brianda idee paneuropejskie przenikn\u0119\u0142y do wielkiej polityki. Przedstawi\u0142 on we wrze\u015bniu 1929 r. expos\u00e9 paneuropejskie na forum Ligi Narod\u00f3w. Powierzono mu nawet zadanie przygotowania odpowiedniego memorandum dla rz\u0105d\u00f3w. I opisa\u0142 on swoje widzenie Europy jako unii politycznej i celnej. Bez wszak\u017ce zakus\u00f3w na suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stw. Idee Brianda nie porwa\u0142y wszak\u017ce nawet jego rodzimej Francji. Tym bardziej krzywi\u0142y si\u0119 W\u0142ochy, a ju\u017c w Moskwie potraktowano je z nieukrywan\u0105 wrogo\u015bci\u0105. Ale powo\u0142ano Komisj\u0119 Badawcz\u0105 dla Unii Europejskiej, kt\u00f3ra, jak mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017cadnej si\u0142y sprawczej wykrzesa\u0107 z siebie nie by\u0142a w stanie.
<\/p>\n\n\n\n

Coudenhove-Kalergi zbieg\u0142 przed nazistami do USA, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 Rad\u0119 Europejsk\u0105. Wr\u00f3ci\u0142 po wojnie i stworzy\u0142 Europejsk\u0105 Uni\u0119 Parlamentarn\u0105.
<\/p>\n\n\n\n

Bo idea zjednoczenia Europy rozkwitn\u0105\u0107 musia\u0142a na prawach katharsis po drugiej wojnie \u015bwiatowej. I rozkwit\u0142a. Kongres haski z maja 1948 r. przyj\u0105\u0142 za cel utworzenie zgromadzenia europejskiego, opartego na warto\u015bciach demokratycznych i praworz\u0105dno\u015bciowych. Dano pocz\u0105tek Ruchowi Europejskiemu z Churchillem, Blumem, de Gasperi, Spaakiem jako honorowymi wsp\u00f3\u0142prezydentami. Pierwszym za\u015b prezydentem obwo\u0142ano Duncana Sandysa, prywatnie zi\u0119cia Churchilla. A pierwszym sekretarzem generalnym – J\u00f3zefa Retingera \u2013 \u201epolskiego ojca Europy\u201d. Za spraw\u0105 Retingera Polska mog\u0142a po latach przypomnie\u0107 sw\u00f3j niezaprzeczalnie istotny wk\u0142ad w krzepni\u0119cie ruchu europejskiego. Bo intelektualnie polski g\u0142os na rzecz integrowania Europy rozbrzmiewa\u0142 od wiek\u00f3w. S\u0142usznie doszukujemy si\u0119 proeuropejskich w\u0105tk\u00f3w w pismach Paw\u0142a W\u0142odkowica, Stanis\u0142awa ze Skarbimierza czy Andrzeja Frycza Modrzewskiego. A Maciejowi Miechowicie przypisujemy pierwsze\u0144stwo w politycznym operowaniu przymiotnikiem \u201eeuropejski\u201d (\u201eOpis sarmacji azjatyckiej i europejskiej\u201d z 1517 r.). Maciej Chabielski ju\u017c w 1615 r. wzywa\u0142 Europejczyk\u00f3w do zwierania szereg\u00f3w w ramach wsp\u00f3lnego bytu dla walki z Turkami. Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski przedstawi\u0142 za\u015b memoria\u0142 z ide\u0105 federalizmu europejskiego. J\u00f3zef Kajetan Skrzetuski w 1775 r. rzuci\u0142 wezwanie do stworzenia \u201eRzeczpospolitej Europejskiej\u201d, tak\u017ce jako formu\u0142y ratowania polskiej niezale\u017cno\u015bci. W 1831 r. spisa\u0142 artyku\u0142y Konstytucji Europy Bogumi\u0142 Jastrz\u0119bski. A wielki projekt zjednoczenia Europu przedstawi\u0142 Teodor Szymanowski. O \u0142\u0105czeniu Europy pisali i Kazimierz Kelles-Kreuz, i Boles\u0142aw Limanowski. Dla wielu bowiem Polak\u00f3w post\u0119powo\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107 wi\u0105za\u0142y si\u0119 z jedno\u015bci\u0105 europejsk\u0105. I tak si\u0119 dzieje po dzi\u015b dzie\u0144, kiedy w Unii Europejskiej jeste\u015bmy ju\u017c komfortowo umoszczeni.
<\/p>\n\n\n\n

Kongres haski w 1948 r. da\u0142 te\u017c pocz\u0105tek Radzie Europy. W jej narodzinach nie spos\u00f3b nie podkre\u015bli\u0107 politycznej inspiracji, jaka pop\u0142yn\u0119\u0142a z ust Winstona Churchilla. On to ju\u017c w 1946 r. w s\u0142ynnej mowie zuryskiej rzuci\u0142 has\u0142o Stan\u00f3w Zjednoczonych Europy. Pierwszym krokiem w tym kierunku mia\u0142o by\u0107 powo\u0142anie w\u0142a\u015bnie Rady Europy jako organizacji regionalnej dope\u0142niaj\u0105cej ONZ. Wielka Brytania nie tylko wi\u0119c kibicowa\u0142a, ale wr\u0119cz popycha\u0142a Europ\u0119 ku integrowaniu, sama wszak\u017ce nie widz\u0105c w tym procesie dla siebie miejsca. Ale i to po dziesi\u0119cioleciach brytyjskiego rozgrywania rywalizacji w Europie, balansowania i r\u00f3wnowa\u017cenia wp\u0142yw\u00f3w, przeciwdzia\u0142ania dominacji kt\u00f3regokolwiek z europejskich mocarstw na kontynencie, by\u0142o w polityce brytyjskiej niekwestionowanym zwrotem.
Integracja by\u0142a rozumiana jako jedynie rozs\u0105dny instrument zapobie\u017cenia odrodzeniu starych wa\u015bni i konflikt\u00f3w na zachodzie Europy. A dodatkowym czynnikiem dopinguj\u0105cym by\u0142o prze\u015bwiadczenie, \u017ce tylko po\u0142\u0105czona Europa (pod ochron\u0105 i opiek\u0105 USA) mo\u017ce stawi\u0107 czo\u0142a sowieckiej ekspansji.
Dla polityk\u00f3w Europa nigdy nie by\u0142a celem samym w sobie. By\u0142a instrumentem rozwi\u0105zywania konkretnych politycznych wyzwa\u0144. Tak\u017ce tych jak\u017ce bardzo narodowych. A \u017ce wysz\u0142a z tego wielka polityczna metanoja zamykaj\u0105ca bolesny rozdzia\u0142 rywalizacji, konflikt\u00f3w, wa\u015bni, to rezultat wyj\u0105tkowej strategicznej zbie\u017cno\u015bci tych interes\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Luuk van Middelaar opisywa\u0142, \u017ce rozw\u00f3j integracji europejskiej jest synergi\u0105 rozmaitych motywacji. <\/p>\n\n\n\n

Francja wypatrywa\u0142a w Europie sposobu w\u0142asnej reinkarnacji jako mocarstwa. Budowa\u0142a Europ\u0119 \u00e0 la fran\u00e7aise. Dlatego chcia\u0142a wyposa\u017cy\u0107 Europ\u0119 we w\u0142asne cechy to\u017csamo\u015bciowe. St\u0105d w Europie brukselskiej etatyzm, biurokratyczna solidno\u015b\u0107, polityczna wytrwa\u0142o\u015b\u0107, ale tak\u017ce d\u0105\u017cenie do nadania my\u015bleniu o Europie perspektywicznej g\u0142\u0119bi, uprawiania racjonalistycznej dyplomacji.
<\/p>\n\n\n\n

Dla Niemc\u00f3w Europa by\u0142a form\u0105 historycznego, moralnego i politycznego odkupienia, wehiku\u0142em legitymizacji w\u0142asnej roli politycznej, \u0142agodzenia obaw partner\u00f3w dotycz\u0105cych niemieckiej dominacji.
<\/p>\n\n\n\n

W my\u015bleniu Brytyjczyk\u00f3w Europa by\u0142a sposobem zapewnienia sobie miejsca przy stole, gdzie zapada\u0142y decyzje o przysz\u0142o\u015bci Europy i gdzie mog\u0142a ona zapobiega\u0107 rozwojowi wypadk\u00f3w szkodz\u0105cemu interesom Brytanii. Nie by\u0142a ju\u017c zdolna powr\u00f3ci\u0107 do tradycyjnej roli r\u00f3wnowa\u017cenia europejskiego rozk\u0142adu si\u0142. Chcia\u0142a jedynie kontrolowa\u0107 procesy z grubsza, a kiedy mo\u017cna by\u0142o to robi\u0107 tylko od wewn\u0105trz projektu, wst\u0105pi\u0142a do\u0144 w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych, ale pozostawa\u0142a tam zawsze ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce duchem z projektem ci\u0105gle pog\u0142\u0119biaj\u0105cej si\u0119 integracji raczej jej nie po drodze. Zawsze czu\u0142a si\u0119 przecie\u017c inna. Nigdy nie traktowa\u0142a Europy jako projektu politycznego w sensie \u015bcis\u0142ym. Tak \u0142atwo zatem da\u0142o si\u0119 jej rodzimym populistom Brytani\u0119 z integracyjnego projektu wyprowadzi\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

Dla mniejszych pa\u0144stw Europy Zachodniej by\u0142a narz\u0119dziem rozwi\u0105zywania wielkich, a nawet geopolitycznych dylemat\u00f3w europejskich, w spos\u00f3b uwzgl\u0119dniaj\u0105cy ich interesy, formu\u0142\u0105 unikania odpowiedzi o wyb\u00f3r patrona w sporach mi\u0119dzy dominuj\u0105cymi aktorami (Francj\u0105, Niemcami, Wielk\u0105 Brytani\u0105). A wschodnim Europejczykom, kiedy tylko mogli suwerennie zadecydowa\u0107 o swoim losie, Europa pos\u0142u\u017cy\u0142a jako instrument wyrwania si\u0119 spod geopolitycznego u\u015bcisku Rosji i zalegitymizowania przynale\u017cno\u015bci do zachodniej cywilizacji.
<\/p>\n\n\n\n

Do roli g\u0142\u00f3wnego aktora europejskiego procesu, m\u00f3zgu strategicznego projektu zawsze aspirowa\u0142a Francja. I tak jest do dzi\u015b, co by nie m\u00f3wi\u0107 o realnej wadze Niemiec i roli Berlina w popychaniu do przodu integracyjnego wozu. Dla Francji najwa\u017cniejszym wyzwaniem by\u0142o pocz\u0105tkowo zapobie\u017cenie odrodzeniu si\u0119 zagro\u017cenia niemieckiego. Po wojnie Niemcy by\u0142y wprawdzie podzielone i okupowane, ale szybko mog\u0142y przecie\u017c odbudowa\u0107 przemys\u0142owy potencja\u0142.
<\/p>\n\n\n\n

Francuska wizja kontroli nad Niemcami zaprezentowana przez de Gaulle\u2019a w grudniu 1945 r. w Baden Baden by\u0142a zaprawd\u0119 \u017candarmeryjna. Zak\u0142ada\u0142a sta\u0142\u0105 francusk\u0105 obecno\u015b\u0107 w pasie terytorium wzd\u0142u\u017c Renu, z Koloni\u0105 w\u0142\u0105cznie, a tak\u017ce sta\u0142\u0105 kontrol\u0119 nad przemys\u0142em w Zag\u0142\u0119biu Ruhry. Pomys\u0142y de Gaulle\u2019a rozchodzi\u0142y si\u0119 zdecydowanie z podej\u015bciem ameryka\u0144skim i brytyjskim, co uwidoczni\u0142o si\u0119 z ca\u0142\u0105 moc\u0105 na konferencji londy\u0144skiej w 1948 r., kiedy Zach\u00f3d (w formacie USA, Wlk. Brytania, Francji i trzy pa\u0144stwa Beneluxu) dyskutowa\u0142 nad przysz\u0142o\u015bci\u0105 Niemiec.
<\/p>\n\n\n\n

Dla Stan\u00f3w Zjednoczonych (i dla Wlk. Brytanii) ekspansja ZSRR by\u0142a o wiele powa\u017cniejszym wyzwaniem ni\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 odrodzenia rewan\u017cyzmu Niemiec. A szybka odbudowa niemieckiej gospodarki sta\u0142a si\u0119 niezb\u0119dna dla strategii powstrzymywania Sowiet\u00f3w. Pary\u017c zaakceptowa\u0142 w czerwcu 1948 r. perspektyw\u0119 utworzenia pa\u0144stwa zachodnioniemieckiego w zamian za mi\u0119dzynarodow\u0105 kontrol\u0119 zag\u0142\u0119bia Ruhry. Francja pozostawa\u0142a wszak\u017ce osamotniona w naleganiach na deindustrializacj\u0119 i demilitaryzacj\u0119 Niemiec. Mi\u0119dzynarodowa Administracja Ruhry, w kt\u00f3rej g\u0142os francuski by\u0142by g\u0142osem odosobnionym, nie mogla Pary\u017ca zadowala\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

Tak pojawi\u0142a si\u0119 przestrze\u0144 dla wizji Schumana (nota bene zainspirowanej bezapelacyjnie decyduj\u0105co propozycj\u0105 utalentowanego urz\u0119dnika \u2013 Jeana Monneta). Wpisa\u0142 on projekt utworzenia ponadrz\u0105dowego systemu regulacji wydobycia w\u0119gla i produkcji stali w szerokie ramy europejskiego jednoczenia. Ale by\u0142 jednocze\u015bnie plan Schumana swoist\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 w nieznane, bo obawy o jego fiasko by\u0142y silne.
<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie pod skrzyd\u0142ami Amerykan\u00f3w budowa\u0142a si\u0119 zachodnia wsp\u00f3lnot obronna. Pakt Brukselski Francji, Wlk. Brytanii i pa\u0144stw Beneluksu, podpisany w marcu 1948 r. (kilka tygodni po komunistycznym puczu w Czechos\u0142owacji) nawet je\u015bli pocz\u0105tkowo m\u00f3g\u0142 motywowany potencjalnym zagro\u017ceniem odrodzenia militaryzmu niemieckiego, szybko musia\u0142 zosta\u0107 wpisany w kontekst zagro\u017cenia sowieckiego jako absolutnego priorytetu, a to wymaga\u0142o organicznej ingreminacji Europy do systemu militarnego powstrzymywania Sowiet\u00f3w budowanego przez USA. I ju\u017c w kwietniu 1949 r. doprowadzi\u0142o to do powstania NATO. Pakt Brukselski pozostawa\u0142 wszak\u017ce pomocnym politycznym forum dyskutowania o Europie. To w\u0142a\u015bnie na stole Sta\u0142ego Komitetu Paktu Brukselskiego wyl\u0105dowa\u0142y idee z memorandum Mi\u0119dzynarodowego Komitetu Ruch\u00f3w na rzecz Europejskiej Jedno\u015bci opracowane w sierpniu 1948 r. Ich promotorem sta\u0142a si\u0119 Francja i Belgia. J\u0105drem propozycji by\u0142o powo\u0142anie zgromadzenia europejskiego, kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142oby si\u0119 z os\u00f3b wyznaczonych przez parlamenty narodowe, a kt\u00f3re to mia\u0142oby moc doradcz\u0105. Brytyjczycy mieli odmienna wizj\u0119. Tam centralne miejsce zajmowa\u0142 ministerialny komitet, tworzony przez przedstawicieli rz\u0105dowych w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach. W pa\u017adzierniku 1948 r. dosz\u0142o do powo\u0142ania przez Rad\u0119 Doradcz\u0105 Paktu Brukselskiego Komitetu do Zbadania Europejskiej Jedno\u015bci pod przewodnictwem Edouarda Herriota. W styczniu 1949 r. wypracowano kompromisowe rozwi\u0105zania, z kt\u00f3rych wy\u0142oni\u0142a si\u0119 instytucjonalnie Rada Europy. Pi\u0105tka Paktu Brukselskiego doprosi\u0142a W\u0142ochy, Irlandi\u0119, Dani\u0119, Norwegi\u0119 i Szwecj\u0119 na konferencj\u0119 za\u0142o\u017cycielsk\u0105 Rady, kt\u00f3ra obradowa\u0142a w Londynie w maju 1949 r. A sam Pakt Brukselski przerodzi\u0142 si\u0119 w 1954 r. w Uni\u0119 Zachodnioeuropejsk\u0105, kt\u00f3ra praktykowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 do\u015b\u0107 pozorn\u0105, a\u017c do wch\u0142oni\u0119cia jej przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 w 2010 r. po wej\u015bciu w \u017cycie Traktatu Lizbo\u0144skiego
<\/p>\n\n\n\n

Rada Europy uosabia\u0142a alternatywn\u0105 kolein\u0119 integracji europejskiej. Opart\u0105 na wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci kulturowej i prawach cz\u0142owieka. Wy\u0142\u0105czono z jej kompetencji wszelkie aspekty wojskowe. Ma wspania\u0142e osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie praw cz\u0142owieka. To pod jej szyldem powo\u0142ano Europejski Trybuna\u0142, kt\u00f3ry otworzy\u0142 wszystkim obywatelom Europy mo\u017cliwo\u015b\u0107 skar\u017cenia ich w\u0142asnych rz\u0105d\u00f3w za nieprzestrzeganie praw. Ale politycznie coraz bardziej Rada s\u0142ab\u0142a. Wype\u0142z\u0142a na zupe\u0142ny margines europejskiej polityki.
<\/p>\n\n\n\n

Wojna korea\u0144ska wzbudzi\u0142a strach przed przeniesieniem globalnego konfliktu mi\u0119dzysystemowego na grunt europejski. Francja obawia\u0142a si\u0119 za\u015b, \u017ce nieuchronna odbudowa si\u0142 zbrojnych Niemiec zniweczy plan europejskiej kontroli nad w\u0119glem i stal\u0105. Takie by\u0142y motywy planu Plevena zg\u0142oszonego w pa\u017adzierniku 1950 r. i przewiduj\u0105cego utworzenie europejskiej armii. Wlk. Brytania zaj\u0119\u0142a wyczekuj\u0105c\u0105 postaw\u0119, Beneluks mia\u0142 obawy, RFN plan popar\u0142a (cho\u0107 nie przypad\u0142a jej do gustu wydzielona Niemcom rola, postrzegana jako upo\u015bledzona \u2013 niemieckie si\u0142y mia\u0142y by\u0107 zorganizowane tylko w ramach ma\u0142ych oddzia\u0142\u00f3w bojowych do szczebla batalionu). W maju 1952 r. do podpisania Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Obronnej mimo wszystko dosz\u0142o. Lecz obalili francuski plan sami Francuzi. Gaulli\u015bci potrafili rozpali\u0107 uczucia suwerenno\u015bciowe do tego stopnia, \u017ce plan Plevena pod naciskiem spo\u0142ecznym przepad\u0142 we francuskim parlamencie.
<\/p>\n\n\n\n

A Francja na nast\u0119pne lata abdykowa\u0142a z roli przewodniczki integracji europejskiej. W po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych t\u0119 rol\u0119 przej\u0119\u0142y pa\u0144stwa ma\u0142e, z widocznym prymatem Niderland\u00f3w. To z Hagi w\u0142a\u015bnie wyszed\u0142 plan Beyena dotycz\u0105cy utworzenia wsp\u00f3lnego rynku. Wsp\u00f3lnie z Belgi\u0105 i Luksemburgiem przed\u0142o\u017cy\u0142y Niderlandy pakiet, dope\u0142niony przez plan Monneta w sprawie utworzenia kartelu nuklearnego na bazie wsp\u00f3lnoty w\u0119gla i stali. Po \u017cmudnych negocjacjach dosz\u0142o do podpisania w marcu 1957 r. traktat\u00f3w rzymskich, kt\u00f3re powo\u0142a\u0142y do \u017cycia Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0119 Gospodarcz\u0105. J\u0105drem projektu by\u0142o powstanie w ci\u0105gu 12 lat wsp\u00f3lnego rynku. I dzi\u0119ki nies\u0142ychanemu wzrostowi gospodarczemu, spolegliwo\u015bci rz\u0105d\u00f3w i entuzjastycznemu wsparciu idei wsp\u00f3lnego rynku przez przedsi\u0119biorc\u00f3w cel zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty. I to na czas.
<\/p>\n\n\n\n

Nie bez bolesnych ust\u0119pstw. Najwa\u017cniejszy dotyczy\u0142 zachowania prawa weta, kt\u00f3re mia\u0142o zgodnie z traktatem znikn\u0105\u0107 ust\u0119puj\u0105c pola zasadzie wi\u0119kszo\u015bci. Francuski bojkot posiedze\u0144 EWG w latach 1965-66 doprowadzi\u0142 do tzw. kompromisu luksemburskiego, kt\u00f3ry prawo weto utrzyma\u0142 przy \u017cyciu, i to dnia dzisiejszego.
<\/p>\n\n\n\n

Kryzys proceduralny wynika\u0142 oczywi\u015bcie z suwerenno\u015bciowej obsesji de Gaulle\u2019a. To i za jej spraw\u0105 EWG wypad\u0142a z wszelkich wielkich rozwa\u017ca\u0144 politycznych. Zaj\u0119\u0142a si\u0119 \u201ema\u0142\u0105 polityk\u0105\u201d. Tylko na marginesie technicznych spotka\u0144 ministrowie wykorzystywali j\u0105 do dyskusji nad szerszymi tematami. \u00d3wczesna wizja wsp\u00f3lnej Europy w ramach EWG sprowadza\u0107 si\u0119 musia\u0142a do przyziemnych cel\u00f3w gospodarczego dozoru, bezpo\u015bredniego zarz\u0105dzania polityk\u0105 roln\u0105 i rybo\u0142\u00f3wstwem, a tak\u017ce czuwania nad sprawnym dzia\u0142aniem re\u017cimu handlowego. De Gaulle zaj\u0105\u0142 si\u0119 za\u015b budow\u0105 samodzielnej i niezale\u017cnej Europy poza EWG, praktykuj\u0105c wizj\u0119 mocarstwowej i asertywnej Francji. Taka by\u0142a bowiem francuska konkluzja z upokorzenia w kryzysie sueskim. Brytyjczycy poszli na podporz\u0105dkowanie si\u0119 USA, a Francja na manifestowanie niezale\u017cnej (od USA) paramocarstwowo\u015bci (zaopatrzenie si\u0119 w w\u0142asn\u0105 force de frappe by\u0142o naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 tego wyboru). A wsp\u00f3lnot\u0119 polityczn\u0105 Europy chcia\u0142 de Gaulle budowa\u0107 poza EWG jako tzw. Europ\u0119 Ojczyzn. Taka te\u017c by\u0142a wymowa planu Foucheta z 1961 r. dotycz\u0105cego Unii Narod\u00f3w Europejskich (nawet w poprawionej wersji z 1962 r.). Ale EWG odci\u0105\u017cona od ambitnych oczekiwa\u0144 (i politycznych kontrowersji) mog\u0142a skupi\u0107 si\u0119 na konsekwentnym budowaniu swojej \u201esuccess story\u201d i mo\u017ce na zdrowie jej tylko to wysz\u0142o.
<\/p>\n\n\n\n

Odej\u015bcie de Gaulle’a z polityki odblokowa\u0142o produktywne my\u015blenie integracyjne w \u0142onie EWG. Na szczycie haskim w 1969 r. dopuszczono wreszcie do negocjacji akcesyjnych Wlk. Brytani\u0119. W 1948 r. Wielka Brytania otwarcie kwestionowa\u0142a sens udzia\u0142u we wsp\u00f3lnocie w\u0119gla i stali, z negocjacji nad wsp\u00f3lnym rynkiem odesz\u0142a nie wierz\u0105c w ich powodzenie. P\u00f3\u017aniej widz\u0105c rosn\u0105cy potencja\u0142 wsp\u00f3lnoty dwukrotnie aplikowa\u0142a bez powodzenia \u2013 blokowana z powodu uprzedzenia de Gaulle’a. Chocia\u017c z dzisiejszej perspektywy Brexitu \u2013 pewno mia\u0142 de Gaulle jak\u0105\u015b racj\u0119. Wielka Brytania ju\u017c wewn\u0105trz Wsp\u00f3lnoty w dyskusjach nad jej przysz\u0142o\u015bci\u0105 operowa\u0142a raczej peda\u0142em hamulca ni\u017c gazu. Szczyt haski 1969 roku wzbogaci\u0142 wszak\u017ce my\u015blenie o wsp\u00f3lnocie o obszar polityki zagranicznej, projekt unii monetarn\u0105 i ekonomicznej. A w 1970 r. Pompidou zadeklarowa\u0142 poparcie dla perspektywicznego utworzenia unii europejskiej, mglistej jeszcze wtedy. By\u0142a to ju\u017c dla Europy wizja co si\u0119 zowie.
<\/p>\n\n\n\n

Za spraw\u0105 Francji od 1970 r. zacz\u0119\u0142a funkcjonowa\u0107 Europejska Wsp\u00f3\u0142praca Polityczna. Kryzys naftowy lat siedemdziesi\u0105tych od strony gospodarczej, odpr\u0119\u017cenie w Europie od strony politycznej u\u015bwiadomi\u0142y potrzeb\u0119 ukszta\u0142towania europejskiej wizji dla kontynentu wykraczaj\u0105cej poza dotychczasowe paradygmaty. Integracj\u0119 uznano za spos\u00f3b na europejsk\u0105 emancypacj\u0119, tak\u017ce polityczn\u0105. Europa chcia\u0142a zapewni\u0107 sobie miejsce przy stole rozstrzygni\u0119\u0107 strategicznych. Bola\u0142o j\u0105, a zw\u0142aszcza Francj\u0119, \u017ce jeszcze za Kennedy’ego dialog Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d zosta\u0142 sprowadzony do dialogu dw\u00f3ch supermocarstw. Giscard d’Estaigne chcia\u0142 podnie\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 europejska na nowy poziom polityczny, ju\u017c z udzia\u0142em Wlk. Brytanii. Instytucjonalizacja szczyt\u00f3w europejskich (pocz\u0105wszy od 1974 r.), kt\u00f3ra przybra\u0142a posta\u0107 Rady Europejskiej spowodowa\u0142a, \u017ce integracja europejska sta\u0142a si\u0119 projektem otwartym i ze wszech miar politycznym. A nawet cywilizacyjnym, o czym za\u015bwiadczy\u0142a przyj\u0119ta w 1973 r. Deklaracja Europejskiej To\u017csamo\u015bci.
<\/p>\n\n\n\n

Francja zn\u00f3w przej\u0119\u0142a rol\u0119 dyrygenta europejskiego projektu. Mitterrand by\u0142 do niego od zawsze przekonany. Przedstawiony w 1984. federalistyczny projekt Altiero Spinnellego zosta\u0142 usynowiony politycznie przez Mitterranda. Francuski prezydent rzuci\u0142 has\u0142o Unii Europejskiej, pisanej ju\u017c z du\u017cych liter, bo instytucjonalnej. Na szczycie w Mediolanie w 1985 r. wsp\u00f3lna niemiecko-francuska koncepcja unionizacji zosta\u0142a wszak\u017ce zatrzymana przez Thatcher. W\u0142oski premier Bettino Craxi mimo negatywnego zdania Brytyjczyk\u00f3w przeforsowa\u0142 zwo\u0142anie konferencji mi\u0119dzyrz\u0105dowej dla nowego traktatu.
<\/p>\n\n\n\n

A wewn\u0105trz Unii inicjatyw\u0119 wzi\u0105\u0142 w swoje r\u0119ce Jacques Delors jako przewodnicz\u0105cy komisji. W 1985 r. poci\u0105gn\u0105\u0142 EWG w kierunku tworzenia jednolitego rynku. Traktat z 1986 r. (Jednolity Akt Europejski z \u201eUni\u0105\u201d, co prawda tylko w preambule, ale po raz pierwszy wspomnian\u0105 we wsp\u00f3lnym dokumencie) \u201epolityzacj\u0119\u201d projektu europejskiego usankcjonowa\u0142.
<\/p>\n\n\n\n

Upadek komunizmu i bloku wschodniego by\u0142 dla Unii epokowym wyzwaniem. Po pierwsze, niebawem po upadku muru berli\u0144skiego wy\u0142oni\u0142 si\u0119 problem gospodarczej hegemonii Niemiec w Europie w perspektywie ich zjednoczenia. Tym razem Pary\u017c poprowadzi\u0142 zakulisow\u0105 gr\u0119 wsp\u00f3lnie z Wlk. Brytani\u0105, aby wym\u00f3c na Niemczech zgod\u0119 na wprowadzenie unii monetarnej w zamian za zgod\u0119 na absorpcj\u0119 przez Uni\u0119 by\u0142ej NRD. Kompromis osi\u0105gni\u0119to na szczycie w Pary\u017cu w grudniu 1989 r.
<\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142om geopolityczny zach\u0119ca\u0142 do \u015bmia\u0142ych inicjatyw. Przed szereg wyszed\u0142 sam Delors zg\u0142aszaj\u0105c w styczniu 1990 r. projekt przekszta\u0142cenia Wsp\u00f3lnoty do ko\u0144ca stulecia w rzeczywist\u0105 federacj\u0119. By\u0142a to zreszt\u0105 ostatnia \u015bmia\u0142a inicjatywa ze strony funkcjonariusza Komisji. W kwietniu 1990 r. we wsp\u00f3lnym li\u015bcie prezydent Francji i kanclerz Niemiec rzucili has\u0142o zbudowania ze Wsp\u00f3lnoty rzeczywistej Unii. W grudniu 1990 r. konferencja mi\u0119dzyrz\u0105dowa zacz\u0119\u0142a pracowa\u0107 zar\u00f3wno nad uni\u0105 monetarn\u0105, jak i polityczn\u0105. W grudniu 1991 r. na szczycie w Maastricht uzgodniono Traktat ustanawiaj\u0105cy Uni\u0119 Europejsk\u0105 podpisany w lutym 1992 r. Usadowiono j\u0105 na trzech filarach: wsp\u00f3lnotowym (gospodarczym), prawa i spraw wewn\u0119trznych i polityki zagranicznej.
<\/p>\n\n\n\n

Integracja Europy stan\u0119\u0142a przed nowym wyzwaniem. Mia\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 za instrument stabilizowania ca\u0142ej Europy. Wojny po rozpadzie Jugos\u0142awii i perspektywa odrodzenia si\u0119 imperializmu rosyjskiego nie pozostawia\u0142y Unii wielkiego pola do manewru: trzeba by\u0142o si\u0119 rozszerza\u0107. W 1993 r. podj\u0119to strategiczn\u0105 decyzj\u0119 o ekspansji na Wsch\u00f3d. Unia, kt\u00f3ra by\u0142a dot\u0105d zwi\u0105zkiem pa\u0144stw generalnie bogatych, a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 wzgl\u0119dnie zamo\u017cnych (nawet po absorpcji Portugalii, Grecji czy Irlandii), mia\u0142a otworzy\u0107 si\u0119 na pa\u0144stwa zubo\u017ca\u0142e, a co gorsza przez dekady odci\u0119te od zachodniego strumienia kultury politycznej i gospodarczej. Mia\u0142 przygotowa\u0107 Uni\u0119 do rozszerzenia Traktat z Amsterdamu z 1997 r., ale trzeba by\u0142o mechanizmy funkcjonowania doprecyzowa\u0107 z konieczno\u015bci w Traktacie z Nicei w 2001 r. (m.in. zasady g\u0142osowania w Radzie UE – wspomnijmy s\u0142ynne zawo\u0142anie Polak\u00f3w: \u201epierwiastek albo \u015bmier\u0107\u201d). A w 2004 r. rozszerzeniowy Big Bang m\u00f3g\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu dokona\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

Wprowadzenie wsp\u00f3lnej waluty, otwarcie granic, ekspansja terytorialna Unii zach\u0119ca\u0142a do snucia nowych integracjonistycznych zamys\u0142\u00f3w. Dyskusje o tzw. finalite niechybnie prowadzi\u0142y do dychotomicznej polaryzacji na federacjonalist\u00f3w i konfederacjonalist\u00f3w Pr\u00f3b\u0105 przezwyci\u0119\u017cenia starych spor\u00f3w by\u0142a \u201ekonstytucjonalizacja\u201d Europy, zainspirowana ideami Juergena Habermasa i promowana przez Berlin. Traktat Konstytucyjny z 2004 r. roztrzaska\u0142 si\u0119 wszak\u017ce na rafie niezadowolenia spo\u0142ecznymi skutkami globalizacji. Odrzucony przez Francuz\u00f3w i Holendr\u00f3w pogrzeba\u0142 ide\u0119 konstytucjonalizacji na d\u0142ugie lata, je\u015bli nie na zawsze.
<\/p>\n\n\n\n

Interwencja w Iraku wywo\u0142a\u0142a powa\u017cne polityczne p\u0119kni\u0119cie wewn\u0105trz Unii w 2003 r. U\u015bwiadomi\u0142a, \u017ce konieczne jest wprowadzenie w jej ramach mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re gwarantowa\u0142yby wi\u0119ksz\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 w dziedzinie polityki zagranicznej i obronnej. Niekt\u00f3rzy komentatorzy powiadali wr\u0119cz, \u017ce w tym sensie Bin Laden zrobi\u0142 wi\u0119cej dla Europy ni\u017c Jacques Delors.
<\/p>\n\n\n\n

Traktat Lizbo\u0144ski z 2007 r. nada\u0142 Unii mi\u0119dzynarodow\u0105 osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105. Piecz\u0119towa\u0142 status, kt\u00f3ry czyni\u0142 Uni\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c klasyczn\u0105 organizacj\u0105 mi\u0119dzyrz\u0105dow\u0105.
<\/p>\n\n\n\n

Poletkiem kszta\u0142towania stabilizacyjnego wp\u0142ywu Unii Europejskiej na \u015brodowisko mi\u0119dzynarodowe by\u0142a prowadzona od 2004 r. polityka s\u0105siedztwa.
<\/p>\n\n\n\n

Ledwo zasch\u0142y podpisy pod Traktatem Lizbo\u0144skim a zwali\u0142y si\u0119 na Uni\u0119 egzystencjalne wr\u0119cz sprawdziany. Wkroczy\u0142a Unia w dekad\u0119 kryzys\u00f3w \u2013 kryzys finansowy w Grecji (2008 r.), agresywna polityka Rosji i jej interwencja na Ukrainie (2014), kryzys migracyjny (2015), Brexit (2016), COVID (2020). A perturbacje gospodarcze, kryzysy i napi\u0119cia spowodowa\u0142y przybranie fali populizmu i nastroj\u00f3w antyunijnych. Unii zagrozi\u0142a utrata poparcia spo\u0142ecznego. Plany integracyjne, tak\u017ce z powodu realnych i wyobra\u017canych skutk\u00f3w Brexitu, nale\u017ca\u0142o zawiesi\u0107 na ko\u0142ku. O\u017cywili si\u0119 stary wrogowie Unii (Putin), a pojawili si\u0119 nowi i niepodziani, jak Donald Trump, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 Uni\u0119 jako ameryka\u0144skiego wroga (\u201efoe\u201d) na niwie handlowej.
<\/p>\n\n\n\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Unia ma wrog\u00f3w zajad\u0142ych. Dezintegracja Unii jest strategicznym celem putinowskiej Rosji. Silna i sprawna Unia jest bowiem najgro\u017aniejsz\u0105 przeszkod\u0105 w prowadzeniu przez Rosj\u0119 jej polityki europejskiej. Po\u017c\u0105danym i forsowanym przez Putina formatem zarz\u0105dzania Europ\u0105 by\u0142by tzw. koncert mocarstw, w kt\u00f3rym Rosja decydowa\u0142aby o przysz\u0142o\u015bci ca\u0142ego kontynentu wsp\u00f3lnie z Pary\u017cem, Berlinem, Londynem. Nie bez g\u0142\u0119bszego sensu poszed\u0142 Putin w 2021 r. na szanta\u017c ca\u0142kowitego zamro\u017cenia relacji z unijn\u0105 Bruksel\u0105 i zleci\u0142 upokorzenie Borella podczas jego wizyty w Moskwie. Nie powinna te\u017c by\u0142a dziwi\u0107 jego porywcza reakcja na umowy stowarzyszeniowe Unii z pa\u0144stwami Partnerstwa Wschodniego w 2013 r. Unia jest bowiem cz\u0119sto postponowana w Moskwie jako tw\u00f3r s\u0142aby, komenderowany przez USA, trawiony chor\u00f3bstwem liberalizmu i dekadencji, ale jest tam widziana jako najpowa\u017cniejsze zagro\u017cenie dla wp\u0142yw\u00f3w Rosji na tzw. obszarze postsowieckim.
<\/p>\n\n\n\n

Przez dekady ca\u0142e integracji europejskiej w Moskwie nie doceniano, nie rozumiano, lekcewa\u017cono. W schy\u0142kowych latach ZSRR przyjecha\u0142 na konsultacje do Warszawy dyrektor departamentu planowania w MSZ ambasador Lew Mendelewicz. Pierestrojka i g\u0142asnost hula\u0142y w najlepsze. Zmusza\u0142y do refleksji nad b\u0142\u0119dami w polityce zagranicznej. Mendelewicz, cz\u0142owiek o umy\u015ble nietuzinkowym, szykowa\u0142 si\u0119 ju\u017c do emerytury, wi\u0119c jego refleksje nad w\u0142asn\u0105 dyplomatyczn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 brzmia\u0142y uczciwie i wiarygodnie. I za sw\u00f3j najpowa\u017cniejszy b\u0142\u0105d kognitywno-polityczny uzna\u0142 on niedocenienie skutk\u00f3w integracji europejskiej. W 1957 r. powierzono mu zadanie zredagowania o\u015bwiadczenia TASS w zwi\u0105zku z podpisaniem traktat\u00f3w rzymskich. Stwierdzi\u0142 po latach, \u017ce pisa\u0142 i wypowiada\u0142 wiele tez, kt\u00f3rych za Gorbaczowa wstydzi\u0142by si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107, ale tego o\u015bwiadczenia TASS wstydzi si\u0119 najbardziej. Bo za\u015blepiony ortodoksj\u0105 ideologiczn\u0105 nie widzia\u0142, \u017ce Europa Zachodnia nie tylko mo\u017ce przezwyci\u0119\u017cy\u0107 konflikty i spory, ale b\u0119dzie w stanie w przysz\u0142o\u015bci zbudowa\u0107 geopolityczn\u0105 (nie tylko gospodarcz\u0105) wsp\u00f3lnot\u0119. A agencja TASS prorokowa\u0142a Europejczykom nieunikniony kolaps projektu. Mendelewicz uwierzy\u0142 w Europ\u0119 za Gorbaczowa, na lata ca\u0142e przed euro, Schengen, rozszerzeniem i wsp\u00f3ln\u0105 polityk\u0105 zagraniczn\u0105 i obrony.
<\/p>\n\n\n\n

Federali\u015bci w obliczu tych wyzwa\u0144, co prawda, nie ustawali w dowodzeniu, \u017ce jedyn\u0105 rozs\u0105dn\u0105 odpowiedzi\u0105 na ka\u017cdy kryzys jest \u201ewi\u0119cej Europy\u201d. W 2013 r. przedstawili ca\u0142o\u015bciowy i jednoznacznie federalistyczny projekt tzw. Bozar Treaty. Poszukiwa\u0142a dr\u00f3g (pragmatycznych) rozwoju projektu Komisja Europejska. Nie wzbudzi\u0142y jej idee wi\u0119kszego zainteresowania w\u015br\u00f3d pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Nawet Junckerowska koncepcja po\u0142\u0105czenia funkcji szefa komisji i Rady (\u201eone captain vision\u201d) przedstawiona w 2017 r.
<\/p>\n\n\n\n

Emmanuel Macron, wyniesiony w 2017 r. na urz\u0105d prezydenta Francji pod akompaniament europejskiego hymnu i w \u0142opocie europejskich flag, rzuci\u0142 si\u0119 w wir kreowania inicjatyw o\u017cywiaj\u0105cych debat\u0119 o przysz\u0142o\u015bci Europy. We wrze\u015bniu 2017 r. w czasie wyk\u0142adu na Sorbonie zg\u0142osi\u0142 m.in. propozycj\u0119 utworzenia bud\u017cetu strefy euro, co zreszt\u0105 zmaterializowa\u0142o si\u0119 ju\u017c w 2019 r. W marcu 2019 r. Macron w li\u015bcie do Europejczyk\u00f3w opisa\u0142 ca\u0142y katalog pomys\u0142\u00f3w zawieraj\u0105cy m.in. ide\u0119 agencji ochrony demokracji, urz\u0119du azylowego, wsp\u00f3lnej stra\u017cy granicznej, zawarcia traktatu obronnego, ukonstytuowania rady bezpiecze\u0144stwa wewn\u0119trznego, powo\u0142ania banku klimatycznego, wprowadzenia wsp\u00f3lnej os\u0142ony spo\u0142ecznej. I przekona\u0142 Macron partner\u00f3w do rozpocz\u0119cia formalnej debaty w ramach Konferencji o Przysz\u0142o\u015bci Europy uruchomionej 9 maja 2021 r. Po roku przedstawi\u0142a ona imponuj\u0105cy zestaw rekomendacji i propozycji. Czy sytuacja polityczna w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich pozwoli na ich konstruktywne om\u00f3wienie i nadanie Unii nowych impuls\u00f3w?
<\/p>\n\n\n\n

Przysz\u0142o\u015b\u0107 Europy rzadko wszak\u017ce powstawa\u0142a na rajzbretach intelektualno-politycznych. Nap\u0119dza\u0142y Europ\u0119 przyziemne czasem potrzeby i sploty okoliczno\u015bci. Ale my\u015bl jaka\u015b nie zaszkodzi. Inaczej pozostanie Unia instytucjonalnym wydaniem M\u00e4dchen f\u00fcr alles<\/em>, kiedy trzeba co\u015b naprawia\u0107, i dy\u017curnym koz\u0142em ofiarnym, kiedy co\u015b si\u0119 nie udaje. Najlepszym przyk\u0142adem jest Kompas Strategiczny przyj\u0119ty przez Uni\u0119 w 2022 r. Z jednej strony zawiera on s\u0142uszne i potrzebne inicjatywy wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie obronnej, i aspiruje do roli jako\u015bciowego kroku naprz\u00f3d, a z drugiej strony, beznami\u0119tnie stwierdza, \u017ce je\u015bli przyjdzie co do czego, czyli agresji na pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie, to dzia\u0142anie opiera\u0107 si\u0119 b\u0119dzie na art. 51 Karty NZ, a w drugim rz\u0119dzie na zasadach wsp\u00f3\u0142pracy i solidarno\u015bci opisanych w traktatach europejskich. To po to mamy uwsp\u00f3lnia\u0107 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 i obronn\u0105, aby gdy przyjdzie co do czego trwa\u0107 w niepewno\u015bci? Jasne, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw europejskich jest zrozumia\u0142y op\u00f3r przeciw przekszta\u0142ceniu dzi\u015b Unii w sojusz obronny, ale proces integracji musi mie\u0107 jak\u0105\u015b logik\u0119.
<\/p>\n\n\n\n

Z pal\u0105cej potrzeby poradzenia sobie ze skutkami COVID zrodzi\u0142 si\u0119 tzw. plan Macrona-Merkel i b\u0119d\u0105cy jego sednem Fundusz Odbudowy. Przewidziane w nim tzw. uwsp\u00f3lnotowienie d\u0142ugu potraktowano niemal powszechnie jako tzw. hamiltonowski moment, czyli przekroczenie krytycznej rubie\u017cy w stron\u0119 federalizacji Europy.
<\/p>\n\n\n\n

Przysz\u0142o\u015b\u0107 Unii nie jest oczywi\u015bcie przes\u0105dzona. Dop\u00f3ki chc\u0105 \u201ecoraz \u015bci\u015blejszej Unii\u201d Francuzi i Niemcy kierunek ku wi\u0119kszej integracji jest opcj\u0105 przes\u0105dzon\u0105, czy to cz\u0119\u015bciom elit, w takich pa\u0144stwach, jak Polska, podoba si\u0119 czy nie. Wizja powrotu do koncepcji \u201eEuropy Ojczyzn\u201d, z pomoc\u0105 kt\u00f3rej rz\u0105dz\u0105cy w Polsce od 2015 r. otumaniali polskie spo\u0142ecze\u0144stwo, budzi w Europie za\u017cenowanie swoj\u0105 anachroniczno\u015bci\u0105. Dowodzi bowiem, \u017ce jej g\u0142osiciele nie potrafi\u0105 zrozumie\u0107 istoty procesu integracyjnego. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich tacy, kt\u00f3rzy swoj\u0105 proeuropejsko\u015b\u0107 opieraj\u0105 na bankomatowej wizji Unii Europejskiej, a Polski w Unii udzia\u0142 chc\u0105 sprowadzi\u0107 do wyci\u0105gania z Brukseli ka\u017cdego nada\u017caj\u0105cego si\u0119 grosza. A kiedy strumie\u0144 grosza zacznie wysycha\u0107 b\u0119d\u0105 w stanie wyprowadzi\u0107 Polsk\u0119 z Unii bez najmniejszego zmieszania. I byli z punktu widzenia takiego Putina ju\u017c nawet nie po\u017cytecznymi idiotami, ale jego bezapelacyjnymi agentami wp\u0142ywu. Nikt tak jak PiS (bo przy ca\u0142ym szacunku dla Orbana znaczenie W\u0119gier w Unii jest raczej marginalne) nie przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 realizacji putinowskiej wizji Europy.
<\/p>\n\n\n\n

Z ka\u017cdym dniem rz\u0105d\u00f3w PiS pozycja Polski w Unii mizernia\u0142a. Wypadli\u015bmy z gremi\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby mie\u0107 wp\u0142yw na podejmowane w Unii decyzje. Jeden z by\u0142ych dyrektor\u00f3w politycznych MSZ przedstawi\u0142 w opublikowanej w 2021 r. ksi\u0105\u017cce wyidealizowany obraz funkcjonowania za rz\u0105d\u00f3w PO i PiS tzw. grupy sze\u015bciu, czyli Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, W\u0142och, Hiszpanii i Polski. Prawda bowiem by\u0142a taka, \u017ce decyduj\u0105ce znaczenie przynajmniej w sprawach wsp\u00f3lnej polityki zagranicznej i bezpiecze\u0144stwa mia\u0142 format du\u017cej tr\u00f3jki, czyli Francji, Niemiec i Wielkiej Brytanii. Konsultacje w tej konfiguracji odbywa\u0142y si\u0119 na wielu poziomach i w odniesieniu do wielu zagadnie\u0144, ale zawsze w pe\u0142nej dyskrecji. Sam publicznie u\u017cywa\u0142em cz\u0119sto u\u017cywane w odniesieniu do tego formatu okre\u015blenie \u201edyrektoriat\u201d. Jego funkcjonowanie na forum Rady Europy doprowadza\u0142o mnie bowiem do szewskiej pasji. W ka\u017cdy poniedzia\u0142ek przed zwyczajow\u0105 sesj\u0105 ambasador\u00f3w pa\u0144stw unijnych (tzw. HOMs), tr\u00f3jka dyrektorialna schodzi\u0142a si\u0119 na roboczym lunchu, a poczynienia tam ustalenia pr\u00f3bowa\u0142a forsowa\u0107 potem jako stanowisko ca\u0142ej Unii. Cz\u0119sto wszak\u017ce, zw\u0142aszcza w kwestiach polityki wobec Rosji i Europy Wschodniej – bez powodzenia, bowiem Polska, Czechy czy Rumunia potrafi\u0142y udaremnia\u0107 za\u0142o\u017cony plan gry. Problem nie polega\u0142 na tym, \u017ce ambasadorowie Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii spotykali si\u0119 ze sob\u0105 i rozmawiali. Problem polega\u0142 na tym, \u017ce tak byli zaj\u0119ci sob\u0105, \u017ce nie mieli czasu porozmawia\u0107 z innymi partnerami. Jeden z zaprzyja\u017anionych dyplomat\u00f3w brytyjskich zwierzy\u0142 mi si\u0119, kiedy do Unii wchodzili\u015bmy, a on u\u015bwiadamia\u0142 mi, jak wygl\u0105da polityczna kuchnia podejmowania decyzji w dziedzinie polityki zagranicznej, \u017ce Brytyjczycy na ten dyrektoriat przystali, ale zastrzegali, \u017ce powinien mie\u0107 formu\u0142\u0119 otwart\u0105, a Polsk\u0119 do\u0142\u0105cza\u0107 by trzeba by\u0142o w sprawach polityki wschodniej.
<\/p>\n\n\n\n

Spraw\u0119 \u201edyrektoriatu\u201d, jak to ja, prowokacyjnie podnios\u0142em na naradzie polskich ambasador\u00f3w w 2008 r. Nikt jej w dyskusji nie podj\u0105\u0142, a nawet zosta\u0142em przez jednego z cz\u0142onk\u00f3w \u00f3wczesnego kierownictwa MSZ w kuluarach ofukni\u0119ty. Ale dyskretnie zaraportowano spraw\u0119 prezydentowi Lechowi Kaczy\u0144skiemu i on om\u00f3wi\u0142 problem \u201ew\u0105skich gremi\u00f3w\u201d w ramach UE i polskiego do nich stosunku do\u015b\u0107 obszernie na spotkaniu z ambasadorami.
<\/p>\n\n\n\n

Tr\u00f3jk\u0105t Weimarski pozwala\u0142 nam przynajmniej mie\u0107 wgl\u0105d w niekt\u00f3re aspekty politycznej kuchni UE, a dobre relacje z Niemcami popycha\u0107 korzystne dla nas stanowiska. Po 2015 r. \u201eWeimar\u201d pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 w g\u0142\u0119bokiej hibernacji, a do rozmowy o przysz\u0142o\u015bci Europy Francuzi i Niemcy dopraszaj\u0105 W\u0142och\u00f3w, czasem te\u017c i Hiszpani\u0119. Rz\u0105dy PiS wypchn\u0119\u0142y nas skutecznie z \u201ew\u0105skich gremi\u00f3w\u201d. Bo nawet wznowiona po Brexicie tzw. \u201egrupa pi\u0119ciu\u201d, to w\u0105tlutkie echo g\u0142osu dawnej \u201esz\u00f3stki\u201d.
<\/p>\n\n\n\n

Wyj\u015bcie Wielkiej Brytanii oznacza istotn\u0105 zmian\u0119 paradygmatu integracji. Przesta\u0142 on by\u0107 projektem paneuropejskim. By\u0142 takim nawet bez Szwajcarii czy Norwegii. Bez Wielkiej Brytanii ju\u017c nie jest.
<\/p>\n\n\n\n

W dzisiejszym my\u015bleniu o przysz\u0142o\u015bci Europy coraz dono\u015bniejsze jest rezonowanie o zjednoczonej Europie jako projekcie geopolitycznym. Integracja ma wzmacnia\u0107 szanse Europy w rywalizacji z Chinami, Rosj\u0105, usamodzielnia\u0107 j\u0105 globalnie od Stan\u00f3w Zjednoczonych. Globalna rola Unii Europejskiej ma j\u0105 nieuchronnie federalizowa\u0107. S\u0105 oczywi\u015bcie znacz\u0105ce si\u0142y, kt\u00f3re licz\u0105 na rozk\u0142ad wewn\u0119trzny, powszechn\u0105 anomi\u0119 wywo\u0142an\u0105 nastrojami antybrukselskimi, kt\u00f3ra popchnie spo\u0142ecze\u0144stwa europejskie do odrzucenia integracji. Powr\u00f3t do Europy Ojczyzn jest wszak\u017ce najwi\u0119ksz\u0105 fantasmagori\u0105 polskiej i europejskiej populistycznej prawicy. Projektu integracyjnego nie da si\u0119 w spos\u00f3b kontrolowalny \u201ezwin\u0105\u0107\u201d. Mo\u017cna jedynie go politycznie rozsadzi\u0107 do stanu totalnej niewydolno\u015bci i zast\u0105pi\u0107 ringiem wolnoamerykanki narodowych egoizm\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n

Projekt integracyjny by\u0142 zawsze postrzegany jako co\u015b wi\u0119cej ni\u017c projekt polityczny. Mia\u0142a zawsze Europa wiele wymiar\u00f3w. Jest Europa filozoficzna (racjonalistyczna, uniwersalistyczna, transformacyjna). Jest Europa kulturowa (tolerancyjna, liberalna, empatyczna). W projekcie integracyjnym chodzi\u0142o przecie\u017c zawsze tak\u017ce o warto\u015bci.
<\/p>\n\n\n\n

Czy telos geopolityczny przewa\u017cy na telos cywilizacyjno-aksjologicznym? Oby nie. Nie tylko dlatego, \u017ce od czynnika warto\u015bci zale\u017cy sp\u00f3jno\u015b\u0107 ca\u0142ego projektu. Bo ma Unia Europejska misj\u0119 tak\u017ce w \u015bwiecie. Dzi\u015b wsp\u00f3lna polityka zagraniczna budowana jest wok\u00f3\u0142 prakseologicznych doktryn w rodzaju \u201eskutecznego multilateralizmu\u201d czy \u201e\u015bwiata opartego na zasadach\u201d. Powinno w niej chodzi\u0107 o co\u015b wi\u0119cej: o wzmacnianie element\u00f3w wsp\u00f3lnego globalnego zarz\u0105dzania, sprawiedliwo\u015bci globalnej, obywatelskiego udzia\u0142u w decydowaniu o polityce \u015bwiatowej, o pr\u00f3b\u0119 replikowania w skali globalnej udanych europejskich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 integracyjnych. Chodzi o g\u0142oszenie prawd, kt\u00f3rych mocarstwa starej epoki, zrodzone z modelu pa\u0144stwa narodowego (USA, Chiny, Indie, Rosja) nie s\u0105 genetycznie zaprogramowane, aby g\u0142osi\u0107. Macte animo, Europo!<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Noga w nog\u0119 z Przewodnicz\u0105cym Rady Europejskiej (2019 r.)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

A dla zainteresowanych g\u0142\u0119bsz\u0105 dyskusj\u0105 za\u0142\u0105czam bonus do obejrzenia:<\/p>\n\n\n\n

\n