Pod koniec ubieg\u0142ego stulecia s\u0142abo\u015b\u0107 OJA by\u0142a tak bezapelacyjna, \u017ce kiedy Muammar Kaddafi og\u0142osi\u0142, \u017ce organizacja wyczerpa\u0142a sw\u00f3j potencja\u0142 i nale\u017cy powo\u0142a\u0107 do \u017cycia lepsz\u0105 jej wersj\u0119 – Uni\u0119 Afryka\u0144sk\u0105, nikt nie oponowa\u0142. Ju\u017c w ramach UA powo\u0142ano Rad\u0119 Pokoju i Bezpiecze\u0144stwa. W 2018 r. podpisano za\u015b umow\u0119 o strefie wolnego handlu. Zapowiedziano przekszta\u0142cenie jej z czasem w Uni\u0119 Celn\u0105. A uradowa\u0107 ma zwyk\u0142ego obywatela afryka\u0144skiego paszport afryka\u0144ski i ruch bezwizowy. Co prawda granice w Afryce nadal s\u0105 wielce porowate, a przekracza si\u0119 je zupe\u0142nie inaczej ni\u017c w Europie.
<\/p>\n\n\n\n
Przekona\u0142em si\u0119 o tym sam do\u015b\u0107 szybko po rozpocz\u0119ciu mojej pracy na plac\u00f3wce dyplomatycznej w Nairobi w 1999 r.. Mia\u0142em si\u0119 bowiem uda\u0107 na pocz\u0105tku 2000 r. w podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbow\u0105 do Ugandy. Wzi\u0105\u0142em samoch\u00f3d z kierowc\u0105. Dojechali\u015bmy g\u0142adko po kilku godzinach na przej\u015bcie graniczne w Malaba. Odprawieni przez Kenijczyk\u00f3w, ruszyli\u015bmy w stron\u0119 kontroli ugandyjskiej. Stali\u015bmy tam minut kilkana\u015bcie licz\u0105c, \u017ce tak jak w Europie musi kto\u015b do nas podej\u015b\u0107. Poniewa\u017c nikt nie podchodzi\u0142 i szlaban\u00f3w \u017cadnych przed nami nie by\u0142o ruszyli\u015bmy dalej. Nikt nas nie niepokoi\u0142. Po tygodniu, kiedy wracali\u015bmy do Kenii, urz\u0119dnika w mundurze na granicy tym razem dostrzegli\u015bmy. Wy\u0142apa\u0142 on szybko, \u017ce brakuje nam wjazdowych stempli ugandyjskich. Wi\u0119c w Ugandzie byli\u015bmy nielegalnie. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie na dyplomatycznych paszportach. Urz\u0119dnik (dla naszego w\u0142asnego dobra) nie wbi\u0142 dla konskewencji stempli wyjazdowych. Wyt\u0142umaczy\u0142, \u017ce w Afryce to podr\u00f3\u017cnik winien wyszuka\u0107 pogranicznika, a nie na odwr\u00f3t. Kenijczycy na granicy byli \u0142askawi anulowa\u0107 swoje piecz\u0105tki sprzed tygodnia. W taki oto spos\u00f3b moja podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbowa do Ugandy nie znalaz\u0142a \u017cadnego potwierdzenia w moim dyplomatycznym paszporcie. Dobrze, \u017ce nie musia\u0142em si\u0119 stemplami wykaza\u0107 dla rozliczenia delegacji. Nie mia\u0142em te\u017c \u017cadnej pami\u0105tki w paszporcie ze swoich wizyt w Zambii i Malawi, bo te\u017c okaza\u0107 paszportu w og\u00f3le nie musia\u0142em.
<\/p>\n\n\n\n
W ramach wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej rozmieszczano na r\u00f3\u017cnych etapach historii OJA afryka\u0144skie si\u0142y stabilizacyjne, m.in. w Ugandzie, Sudanie Po\u0142udniowym, Republice \u015arodkowej Afryki. Ale to si\u0142y stabilizacyjne Unii Europejskiej sta\u0142y si\u0119 niezb\u0119dne, cho\u0107by w Mali, Nigrze czy Republice \u015arodkowoafryka\u0144skiej. Za to ambicje Unii Afryka\u0144skiej si\u0119gaj\u0105 nawet kosmosu i pod jej egid\u0105 dzia\u0142a Afryka\u0144ska Agencja Kosmiczna.
<\/p>\n\n\n\n
Czy mo\u017cliwa jest integracja pa\u0144stw biednych? Co i rusz Afrykanie zadaj\u0105 sobie to pytanie. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce tajemnic\u0105 sukcesu europejskiej integracji jest to, \u017ce zacz\u0119\u0142a si\u0119 od pa\u0144stw najbogatszych.<\/p>\n\n\n\n
*
<\/p>\n\n\n\n
Idea integracji pa\u0144stw ameryka\u0144skich si\u0119ga swoimi korzeniami do czasu wybijania si\u0119 kolonii latynoameryka\u0144skich na niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Za jej ojc\u00f3w uwa\u017ca si\u0119 tam i San Martina, i Bolivara.
Konferencja w Panamie, przeprowadzona w 1826 r. z inicjatywy Bolivara, przygotowa\u0142a traktat powo\u0142uj\u0105cy konfederacyjn\u0105 lig\u0119 pa\u0144stw ameryka\u0144skich, ale ratyfikowa\u0142a go tylko \u00f3wczesna wielka Kolumbia.
Potem inicjatywa przesz\u0142a ju\u017c w r\u0119ce USA, a wsp\u00f3\u0142praca pa\u0144stw ameryka\u0144skich zosta\u0142a wt\u0142oczona w ramy realizacji doktryny Monroe. W 1890 r. powsta\u0142a Mi\u0119dzynarodowa Unia Ameryka\u0144skich pa\u0144stw (z fizyczn\u0105 siedzib\u0105 w Departamencie Stanu USA), przekszta\u0142cona w 1910 r. w Uni\u0119 Ameryka\u0144skich Republik z sekretariatem nazwanym Uni\u0105 Panameryka\u0144sk\u0105, a ta z kolei Unia zosta\u0142a od\u015bwie\u017cona 1948 r. w postaci Organizacji Pa\u0144stw Ameryka\u0144skich (OPA). Ma ona sw\u00f3j Mi\u0119dzyameryka\u0144ski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka i ameryka\u0144sk\u0105 Konwencj\u0119 Praw Cz\u0142owieka (w mocy od 1978 r.). Organizuje pod swoimi auspicjami monitoring wybor\u00f3w w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich.
<\/p>\n\n\n\n
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ci\u0105\u017cy nad OPA silna ameryka\u0144ska dominacja, nawet je\u015bli z czasem Amerykanie u\u017cywali swojej pot\u0119gometrii raczej dyskretnie. A i w debatach prowadzonych na forum OPA dostawa\u0142o si\u0119 USA w sk\u00f3r\u0119, a nawet podejmowano rezolucje Waszyngtonowi niemi\u0142e, np. pot\u0119piaj\u0105ce interwencj\u0119 USA w Panamie w 1989 r.
<\/p>\n\n\n\n
Traktat z Rio z 1947 r. wprowadza\u0142 na p\u00f3\u0142kuli zachodniej namiastk\u0119 systemu zbiorowego bezpiecze\u0144stwa, a nawet zbiorowej obrony, traktowa\u0142 bowiem atak na jedn\u0105 ze stron jako atak na wszystkich. W ramach globalnej strategii powstrzymywania komunizmu wprowadza\u0142 Traktat z Rio protektorat ameryka\u0144ski nad Ameryk\u0105 Po\u0142udniow\u0105 wobec interwencji zewn\u0119trznej. Ale hegemonia ameryka\u0144ska by\u0142a z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w uci\u0105\u017cliw\u0105 dolegliwo\u015bci\u0105. Z systemu zbiorowej obrony wyst\u0105pi\u0142y Meksyk czy Boliwia, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Kubie, kt\u00f3ra wbrew duchowi Traktatu sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 przeprowadzonej z inicjatywy CIA inwazji w Zatoce \u015awi\u0144 w 1961 r. Podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 modyfikacji Traktatu, ale bez powodzenia. Na dodatek w 1982 r. USA popar\u0142y Wlk. Brytani\u0119 w wojnie o Falklandy przeciw Argentynie. Tym niemniej, kiedy Waszyngtonowi potrzebna by\u0142a panameryka\u0144ska solidarno\u015b\u0107, powo\u0142a\u0142 si\u0119 on na Traktat, prosz\u0105c o udzia\u0142 pa\u0144stw ameryka\u0144skich w wojnie z terroryzmem.
<\/p>\n\n\n\n
Karaiby i Ameryka Po\u0142udniowa wykszta\u0142ci\u0142y mrowie ca\u0142e format\u00f3w regionalnej wsp\u00f3\u0142pracy.
<\/p>\n\n\n\n
Mercosur na mocy umowy z 1991 r. obejmuje Brazyli\u0119, Argentyn\u0119, Urugwaj, Paragwaj, i zawieszon\u0105 obecnie Wenezuel\u0119 (a Boliwia jest w trakcie akcesji) a tak\u017ce cz\u0142onk\u00f3w stowarzyszonych (pozosta\u0142e pa\u0144stwa Ameryki Po\u0142udniowej). Jest roz\u0142o\u017cystym ugrupowaniem wolnego handlu, wsp\u00f3lnym rynkiem i uni\u0105 celn\u0105. Wsp\u00f3lnota Andyjska od 1969 r. tworzy stref\u0119 wolnego handlu i d\u0105\u017cy do ustanowienia unii celnej na zachodnim kra\u0144cu Ameryki Po\u0142udniowej, ale obecnie tylko w czw\u00f3rk\u0119 (Peru, Ekwador, Boliwia i Kolumbia).
<\/p>\n\n\n\n
UNASUR to Unia Narod\u00f3w Po\u0142udniowoameryka\u0144skich. W obecnej postaci funkcjonuje od 2007 r. i obejmowa\u0142a w najlepszych dniach dwana\u015bcie pa\u0144stw. Jej celem jest koordynacja polityczna, pod\u0105\u017canie ku wsp\u00f3lnej strefie wolnego handlu, integracja energetyczna, komunikacyjna. Szybko si\u0119 wszak\u017ce rozsypa\u0142a pod presj\u0105 wewn\u0119trznych rozd\u017awi\u0119k\u00f3w. W 2019 r. Ekwador wyprosi\u0142 organizacj\u0119 z zajmowanego w Quito budynku. Pr\u00f3bowano projekt ratowa\u0107 w postaci inicjatywy PROSUR na rzecz bojkotu Maduro w Wenezueli, ale bez wi\u0119kszych konsekwencji.
<\/p>\n\n\n\n
CAFTA to strefa wolnego handlu USA z sze\u015bcioma pa\u0144stwami Ameryki \u015arodkowej dzia\u0142aj\u0105ca od 2004.
ALBA to z kolei pakt Castro, Chaveza i Moralesa z 2006 r. (Alternatywa Boliwaria\u0144ska na rzecz Lud\u00f3w Naszej Ameryki).
<\/p>\n\n\n\n
CARICOM od 1973 r. to karaibska wsp\u00f3lnota i subregionalny wolny rynek. Do pierwotnych za\u0142o\u017cycieli Barbadosu, Gujany, Jamajki oraz Trynidadu-Tobago do\u0142\u0105czy\u0142y inne pa\u0144stwa regionu – w sumie liczy wsp\u00f3lnota 15 pe\u0142nych cz\u0142onk\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n
W grudniu 1992 r. podpisano umow\u0119 o strefie wolnego handlu z udzia\u0142em USA, Kanady i Meksyku (NAFTA). Renegocjowano j\u0105 pod naciskiem prezydenta Trumpa i od lipca 2020 r. wolny handel mi\u0119dzy tymi pa\u0144stwami wyst\u0119puje pod nowym akronimem jako USMCA. Po\u0142\u0105czy\u0107 jednak obie Ameryki w stref\u0119 wolnego handlu si\u0119 nie uda\u0142o, mimo intensywnych pr\u00f3b na pocz\u0105tku milenium.
<\/p>\n\n\n\n
Istniej\u0105cy od 1975 r. Latynoameryka\u0144ski System Gospodarczy obejmuje 27 pa\u0144stw (bez USA), ale ambitniejszych cel\u00f3w nie d\u0105\u017cy. Stowarzyszenie Integracji Latynoameryka\u0144skiej powsta\u0142e w 1980 r. na gruzach Stowarzyszenia Wolnego Handlu Ameryki \u0141aci\u0144skiej to 12 pa\u0144stw na rzecz wsp\u00f3lnego rynku.
Regionalny System Obronny to z kolei umowa 7 ma\u0142ych pa\u0144stw karaibskich (w dzia\u0142aniu od 1982 r.), ale bez wi\u0119kszej wagi politycznej.
<\/p>\n\n\n\n
W sumie jednak Ameryka (i jako P\u00f3\u0142kula Zachodnia, i jako \u0142aci\u0144ski czy karaibski jej segment) integrowa\u0142a si\u0119 s\u0142abo. Eksplikowa\u0107 si\u0119 da to na wiele sposob\u00f3w. Bo zewn\u0119trzne zagro\u017cenie czy presja by\u0142y s\u0142abe, czy to w wydaniu by\u0142ych konkwistador\u00f3w kolonijnych, czy to w wydaniu zagro\u017cenia sowieckiego (bo z kuba\u0144skiego przycz\u00f3\u0142ka \u017cadna wi\u0119ksza ofensywa na kontynent nie posz\u0142a, mimo sukces\u00f3w populistycznych re\u017cim\u00f3w w Wenezueli czy Boliwii). Nie ma te\u017c na kontynencie zasiedzia\u0142ych animozji mi\u0119dzy narodami czy pa\u0144stwami, nie ci\u0105\u017cy spu\u015bcizna spirali niko\u0144cz\u0105cych si\u0119 konflikt\u00f3w i odwet\u00f3w. No i jest jeszcze czynnik \u201ewielkiego brata\u201d, czyli przygniataj\u0105ca pot\u0119ga USA, kt\u00f3ra zamienia dyskusje o panamerykanizmie w polityczny paragraf 22. Integrowa\u0107 si\u0119 przeciw USA sensu nie ma, a integrowanie si\u0119 pod dyktando USA wyp\u0142ukiwa\u0142oby wszelk\u0105 suwerenno\u015b\u0107 i przekszta\u0142ca\u0142oby regionalne fora w rytualny potlacz.<\/p>\n\n\n\n
*
<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej anemicznie integrowa\u0142a si\u0119 Azja. Mo\u017ce dlatego, \u017ce kontynent to zbyt du\u017cy, zbyt ludny, zbyt rozbity to\u017csamo\u015bciowo. Azja jako okre\u015blenie regionalne uchodzi tam cz\u0119sto zreszt\u0105 za wytw\u00f3r zachodniej wyobra\u017ani. Sami Azjaci wol\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 bardziej pow\u015bci\u0105gliwymi ramami geograficznymi w szukaniu p\u0142aszczyzn wsp\u00f3\u0142pracy s\u0105siedzkiej. Pojawia\u0142y si\u0119, gwoli prawdy, i panazjatyckie p\u0142aszczyzny na wz\u00f3r europejskiego procesu KBWE, chocia\u017cby w wydaniu Konferencji w sprawie Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania i \u015arodk\u00f3w Budowy Zaufania w Azji (CICA). W 1992 r. prezydent Kazachstanu Nursu\u0142tan Nazarbajew zg\u0142osi\u0142 inicjatyw\u0119 jej zwo\u0142ania. My\u015bla\u0142a mu si\u0119 prawdopodobnie platforma podobna do KBWE, mog\u0105ca sta\u0107 si\u0119 zal\u0105\u017ckiem do zbudowania w Azji systemu bezpiecze\u0144stwa zbiorowego. W 1999 r. przyj\u0119to w ramach Konferencji Deklaracj\u0119 Zasad (inspiracja helsi\u0144skim dekalogiem ca\u0142kiem zamierzona), a w 2002 r. uzgodniono Kart\u0119 Konferencji. CICA obros\u0142a w organy i instytucje. Wchodzi w jej sk\u0142ad 27 pa\u0144stw kontynentu (obejmuj\u0105cych prawie 90 proc. terytorium Azji). Co prawda kilku istotnych azjatyckich graczy zadowala si\u0119 jedynie statusem obserwatora, jak cho\u0107by Japonia, Indonezja, Malezja czy Filipiny. Odbywaj\u0105 si\u0119 w jej ramach regularne szczyty (sz\u00f3sty z kolei odby\u0142 si\u0119 w pa\u017adzierniku 2022 r.), przyjmowane s\u0105 syc\u0105ce dokumenty. Kilkana\u015bcie pa\u0144stw zadeklarowa\u0142o gotowo\u015b\u0107 stosowania katalogu \u015brodk\u00f3w budowy zaufania opracowanego w ramach wsp\u00f3\u0142pracy. Wp\u0142yw CICA okaza\u0142 si\u0119 raczej ma\u0142o posilny. Nie dziw, \u017ce Amerykanie woleli raczej popycha\u0107 OBWE ku niekt\u00f3rym obszarom Azji ni\u017c oddawa\u0107 je pod kuratel\u0119 CICA. Za pa\u0144stwami Azji Centralnej, kt\u00f3re wesz\u0142y do OBWE w 1992 r., pod\u0105\u017cy\u0142a Mongolia, a organizacja rozwin\u0119\u0142a program wsparcia dla Afganistanu.
<\/p>\n\n\n\n
W sensie politycznym wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 skupia na sobie Szanghajska Organizacja Wsp\u00f3\u0142pracy, powo\u0142ana w 2001 r. Jest kontynuatork\u0105 formatu stricte \u015brodkowoazjatyckiego, kt\u00f3ry mia\u0142 legitymizowa\u0107 geopolityczne wej\u015bcie Chin do Azji Centralnej w porozumieniu z Rosj\u0105. W 2017 r. Organizacja Szanghajska rozros\u0142a si\u0119 o Indie i Pakistan, co czyni j\u0105 instrumentem ponadsubregionalnym. Czy jest w stanie w jakikolwiek spos\u00f3b \u0142agodzi\u0107 istniej\u0105c\u0105 rywalizacj\u0119 i spory mi\u0119dzy czterema wielkimi partnerami, dowod\u00f3w na to nie ma.
<\/p>\n\n\n\n
Nawet porozumienia w dziedzinie handlowej i gospodarczej wykuwaj\u0105 si\u0119 w Azji z b\u00f3lem. Wsp\u00f3lnota Gospodarcza Azji i Pacyfiku, obejmuj\u0105ca 21 pa\u0144stw, dzia\u0142a z inicjatywy Australii od 1989 r. Projekt strefy wolnego handlu w regionie (z udzia\u0142em USA) spali\u0142 jednak na panewce. W 2020 r. uda\u0142o si\u0119 po o\u015bmiu latach negocjacji podpisa\u0107 umow\u0119 o strefie wolnego handlu z udzia\u0142em 15 pa\u0144stw, w tym Chin, Japonii, Korei Po\u0142udniowej, Australii i Nowej Zelandii a tak\u017ce 10 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich ASEAN. Ale nadal bez Indii.
Ramy wsp\u00f3\u0142pracy subregionalnej funkcjonuj\u0105 w Azji Po\u0142udniowej. Po\u0142udniowoazjatyckie Stowarzyszenie Wsp\u00f3\u0142pracy Regionalnej (SAARC) zosta\u0142o powo\u0142ane do \u017cycia w 1985 r. Jego warto\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce siedz\u0105 tam przy jednym stole rokowa\u0144 Indie i Pakistan \u2013 mocarstwa nuklearne pozostaj\u0105ce w stanie g\u0142\u0119bokiego sporu terytorialnego (tak\u017ce Bangladesz, Sri Lanka, Malediwy, Bhutan, Nepal i Afganistan). Porozumienie SAFTA o strefie wolnego handlu podpisano w 2008 r., ale idea stopniowego przekszta\u0142cania go w uni\u0119 gospodarcz\u0105 nie nabra\u0142a realnych perspektyw.<\/p>\n\n\n\n
Turcja w 2021 r. wysun\u0119\u0142a propozycj\u0119 ustanowienia formatu 3+3 dla Kaukazu Po\u0142udniowego. Trzy pa\u0144stwa regionu mia\u0142yby spotyka\u0107 si\u0119 z Rosj\u0105, Turcj\u0105 i Iranem. Chcia\u0142a w ten spos\u00f3b Turcja niew\u0105tpliwe potwierdzi\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 jako regionalnego rozgrywaj\u0105cego. I zacz\u0119\u0142y si\u0119 te pa\u0144stwa spotyka\u0107, ale bez Gruzji (z wiadomych i zrozumia\u0142ych powod\u00f3w). Region potrzebuje zw\u0142aszcza w dziedzinie infrastruktury komunikacyjnej i energetycznej uzgodnie\u0144 mi\u0119dzy s\u0105siadami. Ale spora cz\u0119\u015b\u0107 projekt\u00f3w infrastrukturalnych finansowana jest przez europejskie banki i instytucje finansowe i wspierana na przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 (modernizacja przej\u015b\u0107 granicznych mi\u0119dzy Gruzj\u0105 a Armeni\u0105, Armeni\u0105 a Iranem, most przesy\u0142u energii mi\u0119dzy Armeni\u0105 i Gruzj\u0105, etc.), dla kt\u00f3rej w tym formacie miejsca nie ma.
<\/p>\n\n\n\n
Ale w zasadzie jedyn\u0105 azjatyck\u0105 inicjatyw\u0105 subregionaln\u0105, kt\u00f3ra zg\u0142asza\u0142a ambitne aspiracje integracyjne, jest ASEAN, czyli Stowarzyszenie Narod\u00f3w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej. Jest Stowarzyszenie organizacj\u0105 polityczn\u0105 i gospodarcz\u0105, ale ma tak\u017ce zadeklarowany wymiar spo\u0142eczno-kulturowy. To tak zwane trzy filary organizacji. Za\u0142o\u017cono ASEAN w sierpniu 1967 r. w Bangkoku. Jej siedzib\u0105 jest D\u017cakarta, a cz\u0142onkami: Filipiny, Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia jako tzw. pa\u0144stwa za\u0142o\u017cycielskie, a tak\u017ce Brunei, Wietnam, Laos, Mjanma i Kambod\u017ca.
<\/p>\n\n\n\n
ASEAN jest organizacj\u0105 nadzwyczaj p\u0142odn\u0105, je\u015bli chodzi o ilo\u015b\u0107 i zamaszysto\u015b\u0107 dokument\u00f3w. Ale jej krytycy ich warto\u015b\u0107 kwestionuj\u0105. Wi\u0119kszych skutk\u00f3w politycznych, jakie wynika\u0142yby z tw\u00f3rczo\u015bci dyplomatycznej, nie dostrzegaj\u0105. Nie do ko\u0144ca to sprawiedliwe. Region sta\u0142 si\u0119 na przyk\u0142ad w 2001 r. stref\u0105 bezatomow\u0105. A Forum Regionalne ASEAN od 1994 r. s\u0142u\u017cy jako gatunkowo najwa\u017cniejsza platforma dyskusji Azji Wschodniej, Po\u0142udniowej i Pacyfiku z udzia\u0142em wielkich mocarstw, w tym USA, Chin, Rosji i Unii Europejskiej.
<\/p>\n\n\n\n
W 2015 r. mia\u0142 si\u0119 ASEAN sta\u0107 wsp\u00f3lnot\u0105 gospodarcz\u0105 na wz\u00f3r Unii Europejskiej, co odzwierciedla\u0142a podpisana wtedy deklaracja Wsp\u00f3lnoty ASEAN, przewiduj\u0105cej utworzenie wsp\u00f3lnego rynku, unii monetarnej i bankowej. Nie sta\u0142 jeszcze niestety do dzi\u015b dzie\u0144.
<\/p>\n\n\n\n
Od 1981 r. funkcjonuje Rada Wsp\u00f3\u0142pracy Pa\u0144stw Zatoki, skupiaj\u0105ca Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn, Katar, Oman. Realizuje ambitne plany integracyjne zmierzaj\u0105ce do utworzenia jednolitego rynku, wprowadzenia wsp\u00f3lnej waluty, wsp\u00f3lnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 infrastrukturalnych. Politycznie jest widziana, zw\u0142aszcza w Rijadzie, jako zapora przed ekspansj\u0105 Iranu w regionie. Ale jak pokaza\u0142 sp\u00f3r Arabii Saudyjskiej (wspieranej przez niekt\u00f3re pa\u0144stwa regionu) z Katarem w 2017 r., Rada ma niewielki wp\u0142yw na gaszenie lokalnych konflikt\u00f3w politycznych. Jej Sekretariat ma wszak\u017ce znakomite warunki pracy.<\/p>\n\n\n\n
*
<\/p>\n\n\n\n
Praca w organizacjach mi\u0119dzynarodowych od dekad przyci\u0105ga zdolnych i ambitnych dyplomat\u00f3w. Owszem, urz\u0119dnicy mi\u0119dzynarodowi s\u0105 dobrze op\u0142acani. Poza nielicznymi wyj\u0105tkami, \u017cadna narodowa s\u0142u\u017cba dyplomatyczna nie jest pod tym wzgl\u0119dem konkurencyjna. A w przypadkach szczeg\u00f3lnych dochodowy rozziew jest przepastny. Z tego to powodu w czasach minionych zmuszano dyplomat\u00f3w ZSRR, aby przekazywali do bud\u017cetu pa\u0144stwa specjalny podatek r\u00f3wnowa\u017cny nadwy\u017cce otrzymywanej pensji od wynagrodzenia, kt\u00f3re przys\u0142ugiwa\u0142oby im w narodowej s\u0142u\u017cbie dyplomatycznej. Praca dla organizacji mi\u0119dzynarodowej mo\u017ce da\u0107 okazj\u0119 niebywa\u0142ego rozwoju zawodowego. I poczucie spe\u0142nienia, zw\u0142aszcza je\u015bli kto\u015b dobrze czuje si\u0119 w roli urz\u0119dniczej. Rzadko jednak oferuje takie mo\u017cliwo\u015bci wy\u017cycia si\u0119 dyplomatycznego jak w narodowej s\u0142u\u017cbie. Bo dyplomacja w najczystszej formie to jednak praca na rzecz polityki zagranicznej w\u0142asnego pa\u0144stwa. Urz\u0119dnicy mi\u0119dzynarodowi praktykuj\u0105cy zaj\u0119cie dyplomatyczne nigdy takiego zaczepienia w polityce zagranicznej nie znajd\u0105, nawet je\u015bli dzia\u0142aj\u0105 w poczuciu podnios\u0142ej i szlachetnej misji \u2013 zachowania pokoju \u015bwiatowego, obrony praw cz\u0142owieka, niesienia pomocy rozwojowej.
<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0119dnicy mi\u0119dzynarodowi pracuj\u0105 w r\u00f3\u017cnych warunkach. W swojej karierze dyplomatycznej odwiedzi\u0142em wiele siedzib organizacji mi\u0119dzynarodowych. Wsp\u00f3\u0142czu\u0142em pracownikom Sekretariatu ONZ ciasnoty i niewygody pomieszcze\u0144 przy East River w Nowym Jorku (nawet je\u015bli rekompensowanej widokiem z okien), zazdro\u015bci\u0142em koj\u0105cej przyrody urz\u0119dnikom ONZ w Genewie czy Nairobi. \u0141\u0105czy\u0142em si\u0119 w narzekaniach pracownik\u00f3w starej siedziby Kwatery G\u0142\u00f3wnej NATO, i polskiego przy niej przedstawicielstwa, kiedy urz\u0119dowali w ma\u0142o termicznie oszcz\u0119dnych i ma\u0142o d\u017awi\u0119koszczelnych blokach kontenerowych. Za to wygod\u0105 mog\u0142y imponowa\u0107 pokoje pracy w Europejskiej S\u0142u\u017cbie Dzia\u0142a\u0144 Zewn\u0119trznych. Sam korzysta\u0142em z bardziej ni\u017c przestronnych gabinet\u00f3w ze znakomitymi widokami z okien, kiedy pracowa\u0142em w Sekretariacie OBWE i Sekretariacie Rady Europy. Zwiedzi\u0142em siedziby OPA, OJA i innych organizacji. W \u017cadnej jednak nie poczu\u0142em takiego komfortu, zacisza i dobrobytu, jak w Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracy Pa\u0144stw Zatoki w Rijadzie, kiedy odwiedza\u0142em j\u0105 na pocz\u0105tku obecnego milenium. Nigdzie nie poczu\u0142em takiego odpr\u0119\u017cenia i lekko\u015bci mijaj\u0105cego czasu w biurze. Mo\u017ce tak\u017ce i dlatego, \u017ce \u017cadnej szansy pracy dla tej organizacji nigdy bym nie mia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/IMG_6775-2.jpg?resize=325%2C492&ssl=1\")
Unia Europejska przekre\u015bli\u0142a spu\u015bcizn\u0119 trybalnych paradygmat\u00f3w pokoju westfalskiego, si\u0142owych metod powiede\u0144skiego dyktatu mocarstw, hegemonicznych polityk ja\u0142ta\u0144skiego podzia\u0142u Europy. I jakby tego by\u0142o ma\u0142o, wyniesiona zosta\u0142a Unia na piedesta\u0142 wzorca kardynalnie nowego, lepszego, ba, postmodernistycznego modelu…<\/p>\n