{"id":1335,"date":"2023-01-02T07:05:00","date_gmt":"2023-01-02T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1335"},"modified":"2023-04-15T14:19:54","modified_gmt":"2023-04-15T14:19:54","slug":"doktryny-idealizmu-dyplomatycznego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=1335","title":{"rendered":"Doktryny idealizmu dyplomatycznego"},"content":{"rendered":"\n

Pod wp\u0142ywem impulsu politycznego (wynikaj\u0105cego z regu\u0142y z zachowania innych partner\u00f3w) formu\u0142owane s\u0105 czasem doktryny, kt\u00f3re razi\u0107 mog\u0105 swoj\u0105 oczywisto\u015bci\u0105. Ale anga\u017cuje si\u0119 rzesze dyplomat\u00f3w w ich nag\u0142a\u015bnianie, propagowanie i t\u0142umaczenie. Bez przek\u0142adania slogan\u00f3w na jakiekolwiek konkretne dzia\u0142ania. Bo s\u0142u\u017c\u0105 owe doktryny przede wszystkim do zamanifestowania okre\u015blonej postawy politycznej. Zaliczy\u0107 do takich doktryn nale\u017cy g\u0142oszone ostatnio przez niekt\u00f3re pa\u0144stwa zachodnie koncepcje \u201eporz\u0105dku opartego na zasadach\u201d czy \u201eskutecznego multilateralizmu\u201d. Trudno je podwa\u017ca\u0107. Obezw\u0142adniaj\u0105 swoj\u0105 s\u0142uszno\u015bci\u0105. Ale co mia\u0142oby z nich wynika\u0107, czasami trudno dociec.<\/p>\n\n\n\n

\u201ePorz\u0105dek oparty na zasadach\u201d jest w nowo\u017cytnym \u015bwiecie oczywisto\u015bci\u0105, przynajmniej od czasu Pokoju Westfalskiego. W tym przecie\u017c celu rozwija\u0142o si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w prawo mi\u0119dzynarodowe. Jego istot\u0105 by\u0142o formu\u0142owanie zasad i regu\u0142 zachowania pa\u0144stw w ich stosunkach zewn\u0119trznych. Oczywi\u015bcie w ostatnich latach chodzi\u0142o Zachodowi o przes\u0142anie silnego sygna\u0142u politycznego przede wszystkim pod adresem Rosji, \u017ce \u0142amanie ustalonych norm (aneksja Krymu czy obecna wojna przeciw Ukrainie), ich os\u0142abianie (denonsacja porozumie\u0144 rozbrojeniowych), obchodzenie (wspieranie separatyzm\u00f3w) jest psuciem porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego. Rosja, i owszem, sygna\u0142 odczyta\u0142a prawid\u0142owo i podda\u0142a koncepcj\u0119 \u201eporz\u0105dku opartego na zasadach\u201d k\u0105\u015bliwej krytyce, jeszcze nim dokona\u0142a inwazji na Ukrain\u0119. Oskar\u017cy\u0142a Zach\u00f3d, \u017ce ro\u015bci sobie monopolistyczne prawo do formu\u0142owania zasad i rozliczania innych pa\u0144stw z ich stosowania. I dalej bezczelnie \u0142ama\u0142a owe normy.<\/p>\n\n\n\n

Jest istotnie powa\u017cnym problemem wsp\u00f3\u0142czesnego porz\u0105dku, \u017ce Zach\u00f3d, z jednej strony, a Rosja i Chiny z drugiej, maj\u0105 odmienne wyobra\u017cenie, co do tego, jakie zasady winny stanowi\u0107 fundament porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego. Rosja i Chiny chc\u0105 cofn\u0105\u0107 \u015bwiat do pocz\u0105tku XX wieku, prymatu paradygmatu interesu narodowego i suwerenno\u015bci, absolutnego zakazu ingerencji w sprawy wewn\u0119trzne, potwierdzenia prawa do uprawiania polityki si\u0142owej (asertywnego nacjonalizmu). Rosyjska agresja na Ukrainie sta\u0142a si\u0119 niepodwa\u017calnym dowodem tych zamiar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zach\u00f3d nie chce si\u0119 za\u015b wyrzec d\u0105\u017cenia do oparcia porz\u0105dku \u015bwiatowego na warto\u015bciach liberalnych (prawa cz\u0142owieka, demokracja, praworz\u0105dno\u015b\u0107, wolna gospodarka), usankcjonowania interwencjonizmu mi\u0119dzynarodowego w imi\u0119 tych warto\u015bci. Cho\u0107 depresyjne konkluzje z pora\u017cek liberalnych modeli w Afganistanie, Iraku, i innych miejscach na \u015bwiecie mog\u0142yby Zach\u00f3d do tego zniech\u0119ca\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Czy mo\u017cliwy jest porz\u0105dek i przewidywalno\u015b\u0107, je\u015bli \u015bwiat przepo\u0142awia sp\u00f3r o warto\u015bci i zasady? Nale\u017cy w\u0105tpi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 kwesti\u0105 jest, \u017ce polityka mi\u0119dzynarodowa nie nad\u0105\u017ca za pr\u00f3b\u0105 wypracowania zasad, kt\u00f3re pomaga\u0142yby podejmowa\u0107 nowe wyzwania. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci zachowania pa\u0144stw w cyberprzestrzeni, zasad reguluj\u0105cych migracj\u0119 w skali globalnej, ogranicze\u0144 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia tzw. wojen hybrydowych, wykorzystywania surowc\u00f3w naturalnych jako instrumentu politycznego, odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stw za transgraniczne pandemie i wiele innych kwestii.<\/p>\n\n\n\n

I\u015bcie liberalna wiara Zachodu w nieuchronno\u015b\u0107 triumfu nowoczesnych zasad porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego zosta\u0142a wyra\u017anie zachwiana. Ju\u017c nie tylko Rosja czy Chiny kontestuj\u0105 liberalny porz\u0105dek. Ale tak\u017ce elity rz\u0105dz\u0105ce w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach zachodnich. W\u0119gry Orbana o\u015bwiadczaj\u0105ce, \u017ce nie b\u0119d\u0105 w imi\u0119 zasad p\u0142aci\u0107 za koszta wojny rosyjsko-ukrai\u0144skiej wy\u0142ama\u0142y si\u0119 niew\u0105tpliwie po raz kolejny z filozofii Zachodu. Ale przecie\u017c Polska Kaczy\u0144skiego w sporach z instytucjami europejskimi, czy Turcja Erdogana w niesnaskach z Europ\u0105 czy s\u0105siadami uprawiaj\u0105 na dobr\u0105 spraw\u0119 rosyjsko-chi\u0144sk\u0105 wizj\u0119 polityki mi\u0119dzynarodowej opartej na nieograniczonej niczym suwerenno\u015bci, nieingerencji w sprawy wewn\u0119trzne, prymacie trybalnych interes\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czy Zach\u00f3d zrezygnuje z pr\u00f3b realizowania w\u0142asnej wizji porz\u0105dku w \u015bwiecie, przestanie podejmowa\u0107 interwencje humanitarne, nawet w najbardziej ewidentnych przypadkach ludob\u00f3jstwa (jak wcze\u015bniej Rwanda), zaniecha wprowadzania sankcji wobec pa\u0144stw naruszaj\u0105cych prawa cz\u0142owieka, przystanie na uwi\u0105d trybuna\u0142\u00f3w mi\u0119dzynarodowych? Oby nie. Solidarna postawa wobec Ukrainy napawa optymizmem. Nawet je\u015bli Zach\u00f3d przejawia\u0142 opiesza\u0142o\u015b\u0107 w reagowaniu na przygotowania wojenne Rosji do inwazji na Ukrain\u0119, nawet je\u015bli zbyt mozolnie prze\u0142amywa\u0142 opory przed dostawami broni, nawet je\u015bli sankcje wprowadza\u0142 nie do\u015b\u0107 zdecydowanie, to wymiarze polityczno-moralnym dowi\u00f3d\u0142, \u017ce dor\u00f3s\u0142 do stosowania zasad bezpiecze\u0144stwa zbiorowego, zrozumia\u0142, \u017ce starcie z Rosj\u0105 ma wymiar strategiczny, a jego wynik zadecyduje o kszta\u0142cie porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n\n\n\n

Ale jeszcze musi tak\u017ce pokaza\u0107, \u017ce jest g\u0142\u0119boko wierny warto\u015bciom w swoim w\u0142asnym gronie. Spos\u00f3b reakcji Unii Europejskiej na naruszanie praworz\u0105dno\u015bci w Polsce i na W\u0119grzech nabiera wi\u0119c systemowo globalnego wymiaru. Podobnie jak stosunek USA i UE do praktyk Erdogana w Turcji. Ekipa rz\u0105dz\u0105ca PiS liczy\u0142a bardzo, \u017ce wojna na Ukrainie i status Polski jako pa\u0144stwa frontowego zmusi Zach\u00f3d do spojrzenia przez palce na \u0142amanie zasad demokracji i praworz\u0105dno\u015bci w Polsce. Ale na szcz\u0119\u015bcie si\u0119 przeliczy\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 ulubion\u0105 koncepcj\u0105 politycznomi\u0119dzynarodow\u0105 Unii Europejskiej sta\u0142a si\u0119 w ostatnich dw\u00f3ch dekadach koncepcja \u201eskutecznego multilateralizmu\u201d. Pojawi\u0142a si\u0119 ona wpierw w kontek\u015bcie nieproliferacji broni masowego ra\u017cenia. Wpisano j\u0105, na p\u00f3\u017anych stadiach prac redakcyjnych, do Europejskiej Strategii Bezpiecze\u0144stwa przyj\u0119tej w 2003 r. Kontekst polityczny by\u0142 oczywisty. Unia Europejska chcia\u0142a zdystansowa\u0107 si\u0119 od ameryka\u0144skiej polityki rozwi\u0105zywania problemu nuklearnego w odniesieniu do KRLD i Iranu drog\u0105 jednostronnych sankcji, a przede wszystkim pokaza\u0107 sw\u00f3j odmienny punkt widzenia na ameryka\u0144ski interwencjonizm, czyli dzia\u0142anie metod\u0105 fakt\u00f3w dokonanych (inwazja na Irak), skrytykowa\u0107 postaw\u0119 fac et excusa<\/em>. Multilateralizm zak\u0142ada prowadzenie dialogu i konsultacji w konfiguracji sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z co najmniej trzech pa\u0144stw i w oparciu o istniej\u0105ce instytucje mi\u0119dzynarodowe i usankcjonowane metody.<\/p>\n\n\n\n

\u201eSkuteczny multilateralizm\u201d sta\u0142 si\u0119 doktrynalnym kamieniem w\u0119gielnym wsp\u00f3lnej polityki zagranicznej Unii Europejskiej. I dobrze sprawdzi\u0142 si\u0119 w rozwi\u0105zywaniu ira\u0144skiego nuklearnego wyzwania, kiedy Unia Europejska oraz Francja, Niemcy i Wielka Brytania uczestniczy\u0142y w negocjowaniu porozumienia, osi\u0105gni\u0119tego w 2015 r., a przedstawiciele Unii Europejskiej odgrywali po\u017cyteczn\u0105 rol\u0119 po\u015brednicz\u0105. Ale w omawianiu np. nuklearnej kwestii korea\u0144skiej Unia nie uczestniczy\u0142a. W prowadzonych w latach 2003-2009 (a w zasadzie do 2007 r.) rokowaniach \u017cadnych europejskich pa\u0144stw, ani instytucji unijnych przy stole nie by\u0142o. Zupe\u0142nie, jakby korea\u0144ski problem by\u0142 problemem lokalnym. Kiedy w 2015 r. zosta\u0142em dyrektorem Departamentu Azji i Pacyfiku w MSZ zg\u0142osi\u0142em nawet ide\u0119, aby powo\u0142a\u0107 specjalnego przedstawiciela UE ds. P\u00f3\u0142wyspu Korea\u0144skiego. Ale do tego nie dosz\u0142o. Unia Europejska, aktor by\u0142o nie by\u0142o globalny, wykazuje zastawiaj\u0105c\u0105 bierno\u015b\u0107 wobec wyzwania korea\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\u201eSkuteczny multilateralizm\u201d nie spowodowa\u0142, aby Unia Europejska nalega\u0142a na obecno\u015b\u0107 w formacie normandzkim dot. Donbasu czy w grupie mi\u0144skiej dot. G\u00f3rskiego Karabachu. Nie nalega\u0142a nawet, aby pa\u0144stwa europejskie, kt\u00f3re tam wchodz\u0105 (odpowiednio – Francja, Niemcy oraz Francja) nale\u017cycie informowa\u0142y czy konsultowa\u0142y swoje dzia\u0142ania na tych polach. Oba formaty dzi\u015b nie funkcjonuj\u0105 w praktyce, a Przewodnicz\u0105cy Rady Europejskiej, co odnotowuj\u0119 tu ze szczer\u0105 rado\u015bci\u0105, przej\u0105\u0142 wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 na Zachodzie jako mediator mi\u0119dzy Azerbejd\u017canem i Armeni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Przyj\u0105\u0107 wi\u0119c nale\u017cy, \u017ce Europejczycy zachowuj\u0105 r\u00f3\u017cn\u0105 interpretacj\u0119, co \u201eskuteczny multilateralizm\u201d mia\u0142by znaczy\u0107 i jakie dyrektywy dzia\u0142ania mia\u0142yby z niego wynika\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jedno nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci – jest to koncepcja tak oczywista, \u017ce trudno si\u0119 z ni\u0105 nie zgadza\u0107. Czy wyklucza\u0107 ma ide\u0119 jednostronnych dzia\u0142a\u0144? Ale\u017c Unia je nie przesta\u0142a praktykowa\u0107. Wiedz\u0105c, \u017ce nie ma szans na przeprowadzenie jakichkolwiek retorsji wobec Rosji w Radzie Bezpiecze\u0144stwa ONZ, przyjmuje jednostronnie wprowadzane sankcje przeciw niej. I bardzo s\u0142usznie, chocia\u017c zawsze lepiej mie\u0107 mandat Rady Bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Przez lata dyplomacja niemiecka lansowa\u0142a rozmaite doktryny idealistyczne w rodzaju \u201eWandel durch Handel\u201d, \u201eAnnaeherung durch handel\u201d. W wymiarze abstrakcyjnym trudno by\u0142o z nimi polemizowa\u0107. Sta\u0142y si\u0119 wszak\u017ce przykrywk\u0105 dla politycznego appeasementu wobec Rosji i cynicznego merkantylizmu wobec Chin.<\/p>\n\n\n\n

Takie koncepcje dobrze wygl\u0105daj\u0105 w strategiach i programowych expos\u00e9<\/em>. I wiem o tym dobrze. Sam pr\u00f3bowa\u0142em podobnie s\u0142uszne koncepcje na potrzeby ministr\u00f3w formu\u0142owa\u0107. Wielokrotnie uczestniczy\u0142em w procesie przygotowania dorocznych programowych wyst\u0105pie\u0144 ministr\u00f3w spraw zagranicznych na forum Sejmu. Redagowa\u0142em je od pocz\u0105tku do ko\u0144ca dwa razy, oba dla ministra W\u0142odzimierza Cimoszewicza (w 2003 i 2004 r.). Mia\u0142em spory wk\u0142ad w sejmowe expos\u00e9 ministra Rotfelda w 2005 r. Zbiera\u0142em r\u00f3\u017cne my\u015bli i koncepcje pod koniec 2004 r., nie przewiduj\u0105c, \u017ce nast\u0105pi zmiana ministra (z Cimoszewicza na Rotfelda), a ja sam zostan\u0119 wiceministrem. Nowe obowi\u0105zki w styczniu 2005 r. obci\u0105\u017cy\u0142y mnie tak bardzo, \u017ce nie by\u0142em w stanie wygospodarowa\u0107 ani czasu, ani energii, by wesprze\u0107 ministra Rotfelda posilniej w redagowaniu tekstu. Z moich tez zosta\u0142o w ostatecznej wersji sporo, ale minister Rotfeld osobi\u015bcie nadawa\u0142 kszta\u0142t przem\u00f3wieniu.<\/p>\n\n\n\n

Projekty sejmowych expose dla ministra Cimoszewicza pisa\u0142em jednym ci\u0105giem (oczywi\u015bcie z uwzgl\u0119dnieniem wk\u0142ad\u00f3w poszczeg\u00f3lnych kom\u00f3rek resortu). Przez jeden weekend. Zaczyna\u0142em w pi\u0105tek wieczorem, a ko\u0144czy\u0142em w poniedzia\u0142ek nad ranem. Pisa\u0142o mi si\u0119 \u0142atwo, bo pogl\u0105dy ministra zna\u0142em dobrze, nie musia\u0142em targa\u0107 si\u0119 z my\u015blami, czy taka czy inna formu\u0142a przypadnie mu do gustu. Minister oczywi\u015bcie nanosi\u0142 zmiany (czyli poprawki), ale by\u0142em mu ogromnie wdzi\u0119czny, \u017ce nie narusza\u0142 ani stylu, ani rytmu proponowanego tekstu. Bo, jak to m\u00f3wi\u0105 eksperci, najwa\u017cniejsze w ka\u017cdym znacz\u0105cym wyg\u0142aszanym tek\u015bcie s\u0105 rytm i wewn\u0119trzna dynamika. Jak ka\u017cdy znacz\u0105cy tekst dla kierownictwa resortu czy pa\u0144stwa, pisa\u0142em sejmowe expos\u00e9 s\u0142uchaj\u0105c muzyki. Expos\u00e9 w 2003 r. powstawa\u0142o pod Miss\u0119 solemnis Beethovena. Expos\u00e9 w 2004 r. pod Wielk\u0105 msz\u0119 c-moll Mozarta.<\/p>\n\n\n\n

Wielk\u0105 frajd\u0119 sprawi\u0142o mi pisanie tez do pierwszego expos\u00e9 ministra Skubiszewskiego na forum Sejmu w 1990 r., bo mo\u017cna by\u0142o uruchamia\u0107 nieznane obszary politycznej wyobra\u017ani, cho\u0107 gotowych fraz, zw\u0142aszcza w otwieraj\u0105cych przem\u00f3wieniach akapitach, trafi\u0142o do ostatecznej wersji niewiele (my\u015bli troch\u0119 tak). Jak przekaza\u0142 Minister: \u201e\u017beby przem\u00f3wienie zabrzmia\u0142o wiarygodnie, musia\u0142em wszystko napisa\u0107 sam, swoimi s\u0142owami\u201d. I mia\u0142 najs\u0142uszniejsz\u0105 racj\u0119. Redagowa\u0142 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 sam. Ale mia\u0142em te\u017c \u017cal, \u017ce bokiem m\u00f3j \u00f3wczesny bezpo\u015bredni zwierzchnik przemyci\u0142 do tekstu niedojrza\u0142e koncepcje (np. propozycj\u0119 powo\u0142ania Europejskiej Rady Wsp\u00f3\u0142pracy, kt\u00f3r\u0105 ocenia\u0142em bardzo krytycznie), a nie skorzystano z niekt\u00f3rych pomys\u0142\u00f3w na zasygnalizowanie naszego kursu na integracj\u0119 z Zachodem.<\/p>\n\n\n\n

Rz\u0105dy PiS-u przynios\u0142y nieznan\u0105 wcze\u015bniej mizeri\u0119 koncepcyjn\u0105. Nie dziw, \u017ce dosz\u0142o nawet do zawieszenia praktyki dorocznych expose polityki zagranicznej. Kolejny objaw totalnej zapa\u015bci naszej dyplomacji.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
W pisaniu przem\u00f3wie\u0144 (podobnie jak w \u017cyciu) najwa\u017cniejsza jest muzyka (z Krzysztofem Pendereckim, 2017 r.)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pod wp\u0142ywem impulsu politycznego (wynikaj\u0105cego z regu\u0142y z zachowania innych partner\u00f3w) formu\u0142owane s\u0105 czasem doktryny, kt\u00f3re razi\u0107 mog\u0105 swoj\u0105 oczywisto\u015bci\u0105. Ale anga\u017cuje si\u0119 rzesze dyplomat\u00f3w w ich nag\u0142a\u015bnianie, propagowanie i t\u0142umaczenie. Bez przek\u0142adania slogan\u00f3w na…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1336,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1335","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/ponder6-2.jpg?fit=756%2C462&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1335"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1335\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1787,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1335\/revisions\/1787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}