Negocjacje nale\u017cy raczej prowadzi\u0107 uczciwie, bez dw\u00f3ch zda\u0144. Ka\u017cdy negocjator, nawet najbardziej zaprawiony w dyplomatycznych bojach, powinien konfrontowa\u0107 swoje post\u0119powanie z w\u0142asnym sumieniem. Czy zawsze cel musi u\u015bwi\u0119ca\u0107 \u015brodki? Czy negocjacje da si\u0119 prowadzi\u0107 wy\u0142\u0105czaj\u0105c moralny kompas negocjatora? S\u0105 to pytania istotne dla skuteczno\u015bci za sto\u0142em rokowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Konwencjonalne pojmowanie polityki mi\u0119dzynarodowej stanowi, \u017ce pa\u0144stwa b\u0119d\u0105ce jej podmiotami nie podlegaj\u0105 w swojej dzia\u0142alno\u015bci ocenom moralnym, a je\u015bli ju\u017c, to oceny te najwy\u017cej mog\u0105 dotyczy\u0107 metod, ale nie cel\u00f3w. Jest to pogl\u0105d coraz bardziej kwestionowany w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej, zw\u0142aszcza na Zachodzie. Obywatel coraz bardziej oczekuje od swojego pa\u0144stwa, aby zachowywa\u0142o si\u0119 etycznie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce i dyplomacja jako zaw\u00f3d od lat podlega presji oczyszczania jej z zachowa\u0144 nieetycznych.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
K\u0142amstwo jest niew\u0105tpliwie w powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych kodeksach moralnych uwa\u017cane za zachowanie nieetyczne. Czy da si\u0119 prowadzi\u0107 negocjacje dyplomatyczne wystrzegaj\u0105c si\u0119 k\u0142amstwa?<\/p>\n\n\n\n
Nie do ko\u0144ca. Po pierwsze, dyplomacja pozostaje kr\u00f3lestwem \u201ebia\u0142ych\u201d k\u0142amstw. Partnerom m\u00f3wi si\u0119 rzeczy mi\u0142e, cho\u0107 niekoniecznie prawdziwe, po to, aby ich nie urazi\u0107, nie narusza\u0107 majestatu pa\u0144stw, kt\u00f3re reprezentuj\u0105, a i ich osobistej godno\u015bci jako dyplomat\u00f3w. W dyplomacji godno\u015b\u0107 i honor s\u0105 nadal przedmiotem najwi\u0119kszego wyczulenia. Nigdy nawet najbardziej bezsensowna propozycja czy wypowied\u017a partnera nie zostanie nazwana idiotyczn\u0105 i debiln\u0105, nawet je\u015bli b\u0119dzie na to zas\u0142ugiwa\u0142a. Okre\u015blimy j\u0105 jako nietypow\u0105, zastanawiaj\u0105c\u0105, nieoczekiwan\u0105, a mo\u017ce nawet absurdaln\u0105 i nieracjonaln\u0105, je\u015bli mamy z nim naprawd\u0119 na pie\u0144ku, ale nigdy jako krety\u0144sk\u0105, durnowat\u0105 czy g\u0142upi\u0105. Nie wypada.<\/p>\n\n\n\n
Ca\u0142kiem na porz\u0105dku dziennym jest u\u017cywanie \u201ebia\u0142ych\u201d k\u0142amstw w celu przypochlebiania si\u0119 wybranemu partnerowi, przypodobania mu si\u0119, zdobycia jego sympatii. Mistrzem pochlebstw by\u0142 niew\u0105tpliwie Henry Kissinger. Zasypywa\u0142 swoich rozm\u00f3wc\u00f3w komplementami, chwali\u0142 ich przebieg\u0142o\u015b\u0107, przezorno\u015b\u0107 i zapobiegliwo\u015b\u0107, i to niezale\u017cnie z kim rozmawia\u0142 \u2013 z Wietnamczykami, Chi\u0144czykami, Arabami czy Sowietami. Czytaj\u0105c protoko\u0142y jego rozm\u00f3w mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce jego rozm\u00f3wcy urokowi pochlebstw oprze\u0107 si\u0119 cz\u0119sto nie potrafili. No, mo\u017ce poza Sowietami, zw\u0142aszcza Gromyk\u0105. Jemu Kissinger nie szcz\u0119dzi\u0142 p\u00f3\u017aniej kwa\u015bnych komentarzy.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy wi\u0119c by\u0107 gotowym, \u017ce rozm\u00f3wca pogratuluje nam \u201eznakomitej analizy sytuacji\u201d, podkre\u015bli \u201eprzekonuj\u0105ca logik\u0119 rozumowania\u201d, rozp\u0142ynie si\u0119 nad nasz\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do \u201echwytania byka za rogi\u201d, podzi\u0119kuje za przed\u0142o\u017cenie formu\u0142y, \u201ekt\u00f3rej nikt inny nie by\u0142by w stanie sformu\u0142owa\u0107\u201d (aby nast\u0119pnie doprowadzi\u0107 do jej odrzucenia). Trzeba kiwa\u0107 g\u0142ow\u0105 w podzi\u0119ce za uznanie, ale na owe dusery si\u0119 nie nabiera\u0107. Cho\u0107 wielokrotnie spotyka\u0142em na swojej drodze polskich dyplomat\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 z nieukrywan\u0105 ochot\u0105 nabierali i dali si\u0119 przenosi\u0107 si\u0119 w \u015bwiat dyplomatycznej iluzji.<\/p>\n\n\n\n
Poza \u201ebia\u0142ymi k\u0142amstwami\u201d moralnej absolucji podlegaj\u0105 k\u0142amstwa zwi\u0105zane z granic\u0105 naszych ust\u0119pstw i oczekiwanego uzysku. Je\u015bliby od razu wyk\u0142ada\u0107 partnerom przebieg naszych \u201eczerwonych linii\u201d, negocjacje by\u0142yby bezprzedmiotowe. Wi\u0119c mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o propozycji partnera, \u017ce jest nie do przyj\u0119cia, nawet je\u015bli wiemy, \u017ce w ostateczno\u015bci mo\u017cna by\u0142oby j\u0105 przyj\u0105\u0107. Ale przecie\u017c mo\u017ce jeszcze uda nam si\u0119 uzyska\u0107 od niego wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
W opisach psychologiczno-socjologicznych mo\u017cna spotka\u0107 wiele kolor\u00f3w k\u0142amstw \u2013 nie tylko bia\u0142e, ale i niebieskie, purpurowe, r\u00f3\u017cowe czy inne.<\/p>\n\n\n\n
Niebieskie k\u0142amstwa wypowiadane s\u0105 z regu\u0142y w gronie sojuszniczym. Z obawy przed grupowym gniewem przyklaskujemy sojuszniczemu stanowisku, cho\u0107 nam zupe\u0142nie nie odpowiada, ale wiemy \u017ce nie ma ono szans powodzenia na szerszym forum. Pozorujemy wi\u0119c lojalno\u015b\u0107, aby nie czu\u0107 si\u0119 wykluczonym, a dzia\u0142amy przeciw grupowemu stanowisku. Na wczesnych etapach KBWE czynili tak niekt\u00f3rzy dyplomaci pa\u0144stw Unii Europejskiej. Kiedy Unia koordynowa\u0142a swoje stanowisko, dyskretnie informowali o tym Stany Zjednoczone. A kiedy nabierali pewno\u015bci, \u017ce konsens unijny zostanie przez USA rozmontowany w ramach koordynacji NATO-wskiej, darowali sobie stresu wp\u0142ywania na stanowisko unijne, mimo \u017ce im nie odpowiada\u0142o. Bo wiedzieli, \u017ce Amerykanie spowoduj\u0105 jego rozbicie.<\/p>\n\n\n\n
Czerwone k\u0142amstwa s\u0105 k\u0142amstwami gniewu i retorsji. Odrzucamy czyj\u0105\u015b propozycj\u0119, cho\u0107 by\u0142aby dla nas ca\u0142kiem do przyj\u0119cia, po to, aby zrewan\u017cowa\u0107 si\u0119 za jakie\u015b zachowanie partnera wcze\u015bniej, kt\u00f3re by\u0142o nie po naszej my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n
S\u0105 i k\u0142amstwa szare, czyli p\u00f3\u0142prawdy. Na rokowaniach rozbrojeniowych przekona\u0142em si\u0119, \u017ce \u0142atwiej uchodzi naginanie rzeczywisto\u015bci w celu dania do zrozumienia, \u017ce dysponujemy czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c mamy, ni\u017c pr\u00f3by niedowarto\u015bciowania naszego stanu posiadania.<\/p>\n\n\n\n
No i najgorsze z k\u0142amstw, czyli k\u0142amstwa czarne, k\u0142amstwa bezczelne i destrukcyjne, k\u0142amstwa w \u017cywe oczy. Odradzam kategorycznie ich stosowanie, chyba \u017ce w chwili zagro\u017cenia egzystencjalnego dla kraju. Wtedy moralna absolucja nie podlega dyskusji. Ale k\u0142amstwo czarne potrafi totalnie zniszczy\u0107 kapita\u0142 zaufania, jaki mo\u017cemy sobie u partner\u00f3w wypracowa\u0107. A, jak wspomnieli\u015bmy na pocz\u0105tku, bez elementarnego zaufania prowadzi\u0107 skutecznych negocjacji nie spos\u00f3b. Z\u0142apanemu na k\u0142amstwie ma\u0142o kto p\u00f3\u017aniej uwierzy, nawet kiedy b\u0119dzie wyznawa\u0142 stuprocentow\u0105 prawd\u0119 jak na s\u0105dzie ostatecznym. Wi\u0119c je\u015bli ju\u017c k\u0142ama\u0107, to tak, aby k\u0142amstwo nie wysz\u0142o na jaw przed ko\u0144cem negocjacji. Ale je\u015bli wyjdzie nawet po latach, to ryzyko, \u017ce usi\u0105dziemy znowu do sto\u0142u negocjacyjnego z tymi, kt\u00f3rych\u015bmy oszwabili, jest du\u017ce. A wtedy usi\u0105dziemy z reputacj\u0105 dyplomaty, kt\u00f3remu nie nale\u017cy ufa\u0107. A to kiepsko b\u0119dzie wr\u00f3\u017cy\u0107 naszym szansom na sukces.<\/p>\n\n\n\n
Zawsze wtedy mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107 uda\u0107, \u017ce nie mieli\u015bmy \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce rozmijamy si\u0119 z prawd\u0105. Jak g\u0142osi\u0142a s\u0142ynna formu\u0142a z sitcomu \u201eSeinfeld\u201d: \u201eRemember, it\u2019s not a lie if you believe it\u201d. Spotka\u0142em si\u0119 z podobnymi wyja\u015bnieniami co najmniej kilka razy.<\/p>\n\n\n\n
Pisa\u0142 w swoich memuarach sowiecki i rosyjski ambasador Oleg Gryniewskij, kt\u00f3ry sta\u0142 na czele radzieckiej delegacji na konferencji sztokholmskiej w l. 1984-1986 o kolegach-dyplomatach: \u201eI obmanywajut, i \u201edezu\u201d (dezinformacj\u0119 \u2013 wyja\u015bnienie moje) zapuskajut. No mo\u017cno obmanut\u2019 raz ili dwa, a na tretij s toboj razgowariwat\u2019 nie stanut. I ocze\u0144 skoro wyczisliat tiech, kto \u201edezu\u201d zapuskajet. S takim potom prosto nie obszczajutsja \u2013 im wiery niet.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Czy dyplomat\u0119 mog\u0105 spotka\u0107 nieprzyjemno\u015bci, je\u015bli k\u0142amie? Z\u0142o\u015bliwi mogliby zauwa\u017cy\u0107, \u017ce cz\u0119\u015bciej cierpi jego kariera, kiedy m\u00f3wi prawd\u0119, jak przekona\u0142 si\u0119 o tym cho\u0107by nie tak znowu dawno zaraz po obj\u0119ciu plac\u00f3wki pewien polski ambasador w Czechach. Promotor mojej rozprawy doktorskiej profesor (i ambasador) Roland Timerbajew w swoich wspomnieniach opisa\u0142 przypadek ambasadora Waleriana Zorina, sta\u0142ego przedstawiciela ZSRR przy ONZ w Nowym Jorku. W pa\u017adzierniku 1962 r., kiedy wybuch\u0142 kryzys kuba\u0144ski, \u0142ga\u0142 Zorin na pot\u0119g\u0119, \u017ce rakiet sowieckich na wyspie w og\u00f3le nie ma i nie b\u0119dzie (Timerbajew przyznaje, \u017ce on b\u0119d\u0105c podw\u0142adnym Zorina r\u00f3wnie\u017c k\u0142ama\u0142, ale k\u0142ama\u0142, bo nie zna\u0142 prawdy, a Zorin m\u00f3g\u0142 j\u0105 zna\u0107). K\u0142ama\u0142 Zorin nie tylko w kontaktach dyplomatycznych, ale k\u0142ama\u0142 te\u017c wobec medi\u00f3w. K\u0142ama\u0142 do takiego stopnia, \u017ce po ujawnieniu prawdy i roz\u0142adowaniu kryzysu w\u0142adze na Kremlu dosz\u0142y do wniosku, \u017ce trzeba Zorina z Nowego Jorku wycofa\u0107, bo straci\u0142 wwiarygodno\u015b\u0107. Ale, je\u015bli to prawda, to wyl\u0105dowa\u0142 mi\u0119kko, bo zrobiono go wiceministrem spraw zagranicznych, a w 1965 r. wys\u0142ano na stanowisko ambasadorskie do Pary\u017ca.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Politykom k\u0142ama\u0107 \u0142atwiej. Bo zmieniaj\u0105 si\u0119 na stanowiskach cz\u0119\u015bciej. Bo zawsze mog\u0105 m\u00f3wi\u0107, \u017ce byli wprowadzani w b\u0142\u0105d przez swoje otoczenie, doradc\u00f3w, ekspert\u00f3w. Pami\u0119tamy, \u017ce do\u015b\u0107 d\u0142ugo politycy zachodni reagowali po spotkaniach z Putinem, na kt\u00f3rych serwowa\u0142 im wierutne blagi bez zmru\u017cenia okiem, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce Putin \u017cyje po prostu we w\u0142asnym \u015bwiecie, oderwany od reali\u00f3w. Ba\u0142amutne \u015bciemy, jakie fundowa\u0142 swoim rozm\u00f3wcom tu\u017c przed inwazj\u0105 na Ukrain\u0119, w kt\u00f3rych zw\u0142aszcza zapewnia\u0142, \u017ce Rosja wojny nie rozp\u0119ta, nie pozostawia\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce k\u0142ama\u0142 partnerom cynicznie i na okr\u0105g\u0142o. Notoryczny k\u0142amca \u0141awrow m\u00f3g\u0142 puszcza\u0107 sygna\u0142y, \u017ce artyku\u0142uje jedynie oficjaln\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144 wed\u0142ug Kremla, ale Putin zas\u0142oni\u0107 nie mia\u0142by si\u0119 ju\u017c nikim.<\/p>\n\n\n\n
Traktuj\u0105c Putina jako przypadek wyj\u0105tkowy, podobno jednak politycy cz\u0119\u015bciej k\u0142ami\u0105 swoim w\u0142asnym wyborcom ni\u017c swoim odpowiednikom na stanowiskach pa\u0144stwowych z innych pa\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Wprowadzanie w b\u0142\u0105d partner\u00f3w, niekoniecznie z pomoc\u0105 k\u0142amstw i manipulacji faktami, co do w\u0142asnych intencji i si\u0142y negocjacyjnej zwane jest potocznie blefem. Blefowa\u0107 mo\u017cna zw\u0142aszcza co do stopnia zainteresowania porozumieniem na rokowaniach. Obiegowa prawda g\u0142osi bowiem, \u017ce przesadne oznaki ch\u0119ci kompromisu os\u0142abiaj\u0105 pozycj\u0119 przetargow\u0105. Wszyscy wiedzieli wiosn\u0105 1990 r., \u017ce Sowietom z politycznego punktu widzenia powinno zale\u017ce\u0107 na sukcesie rokowa\u0144 w sprawie rozbrojenia konwencjonalnego w Europie. Ale na rokowaniach stosowali Sowieci swoj\u0105 star\u0105 taktyk\u0119 wyczekiwania, podejrzliwego traktowania pomys\u0142\u00f3w NATO, spowalniania oczywistych decyzji. A\u017c wprowadzili Amerykan\u00f3w w stan nerwowych obaw, \u017ce porozumienie na czas osi\u0105gni\u0119te nie b\u0119dzie. I uda\u0142o im si\u0119 od Amerykan\u00f3w w trybie dwustronnym uzyska\u0107 o wiele lepszy deal, ni\u017c mogli wynegocjowa\u0107 przy udziale wszystkich stron rokowa\u0144. By\u0142 to dobry przyk\u0142ad skutecznego blefu strategicznego.<\/p>\n\n\n\n
Blefowa\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c kryj\u0105c swoj\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 na rokowaniach, maskuj\u0105c swoje osamotnienie, niezdolno\u015b\u0107 do powstrzymania niekorzystnego rozwoju sytuacji.<\/p>\n\n\n\n
Blefowa\u0107 trzema oczywi\u015bcie umie\u0107. Pami\u0119tam, jak w 1992 r. Liechtenstein zablokowa\u0142 decyzj\u0119 w sprawie zwo\u0142ania Forum Ekonomicznego KBWE w Pradze. Grozi\u0142, \u017ce wzorem Malty na spotkaniu przegl\u0105dowym w Madrycie w latach 1980-1983 jest got\u00f3w p\u00f3j\u015b\u0107 na tzw. \u201eca\u0142o\u015b\u0107\u201d. Kiedy jednak delegaci innych pa\u0144stw dowiedzieli si\u0119, \u017ce powodem sprzeciwu jest brak rekompensaty za skonfiskowan\u0105 po II wojnie \u015bwiatowej w\u0142asno\u015b\u0107 rodziny ksi\u0105\u017c\u0119cej w Czechach, niepok\u00f3j ust\u0105pi\u0142, bo wtedy podobnego typu dwustronne problemy nie by\u0142y traktowane jako uzasadniony pow\u00f3d do blokowania procesu KBWE, tym bardziej, \u017ce Praga by\u0142a ju\u017c od 1990 r. siedzib\u0105 Sekretariatu KBWE. Blef si\u0119 nie uda\u0142, a problem dwustronny do dzi\u015b nie jest rozwi\u0105zany.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Nie s\u0105 dobrze widziane przy dyplomatycznym stole negocjacyjnym i inne moralnie w\u0105tpliwe zachowania, jak chocia\u017cby uciekanie si\u0119 do gr\u00f3\u017ab, a tym bardziej tzw. dyplomacja wymuszaj\u0105ca, czyli \u201ecoercive diplomacy\u201d. W negocjacjach dotycz\u0105cych zw\u0142aszcza konflikt\u00f3w zbrojnych czy chocia\u017cby nawet spor\u00f3w gospodarczych znana jest polityka tzw. fakt\u00f3w dokonanych. Nie bez powod\u00f3w od wiek\u00f3w m\u00f3wi si\u0119, \u017ce o kszta\u0142cie traktat\u00f3w pokojowych decyduje sytuacja na polu boju. Czasami wszak\u017ce podejmuje si\u0119 dzia\u0142ania zbrojne po to tylko, aby zapewni\u0107 sobie korzystn\u0105 pozycj\u0119 na rokowaniach. Najlepszy przyk\u0142ad to tzw. bo\u017conarodzeniowe bombardowania P\u00f3\u0142nocnego Wietnamu przez Amerykan\u00f3w w grudniu 1972 r. Dwunastodniowa kampania (zrzucono ponad 20 tys. ton bomb) nie osi\u0105gn\u0119\u0142a \u017cadnego znacz\u0105cego celu militarnego, ale przypisuje si\u0119 jej skutek polityczny w postaci spowodowania powrotu Wietnamczyk\u00f3w do sto\u0142u negocjacyjnego, co doprowadzi\u0142o do finalizacji porozumie\u0144 w styczniu 1973 r. (na warunkach niew\u0105tpliwie korzystnych dla DRW, a wynegocjowanych do rozpocz\u0119cia bombardowa\u0144).<\/p>\n\n\n\n
We wrze\u015bniu 2022 r. zmasowane ataki artyleryjskie przeprowadzi\u0142 na granicy z Armeni\u0105 Azerbejd\u017can i zaj\u0105\u0142 niespe\u0142na 100 km kwadratowych jej terytorium. Po czym jak gdyby nigdy nic powr\u00f3ci\u0142 do rozm\u00f3w w sprawie traktatu pokojowego. Powszechnie potraktowano t\u0119 akcj\u0119 jako kolejne wydanie tzw. coercive diplomacy. Celem u\u017cycia si\u0142y w takiej doktrynie nie jest za\u0142atwienie sprawy doprowadzaj\u0105c do kl\u0119ski przeciwnika, lecz zmuszaj\u0105c go do ust\u0119pstw przy stole negocjacyjnym.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Obrzydliwym moralnie sposobem wp\u0142ywania na przebieg negocjacji jest korupcja. Pierwszym historycznie udokumentowanym przyk\u0142adem korupcji negocjacyjnej by\u0142y rokowania w obozie katolickim w Muenster ko\u0144cz\u0105ce wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105 w 1648 r. \u0141ap\u00f3wki tam kr\u0105\u017cy\u0142y nieustannie. Nap\u0119dza\u0142y si\u0119 wzajemnie, tak i\u017c s\u0142u\u017cy\u0142y przede wszystkim celom prewencyjnym, czyli zapobieganiu przekupienia delegat\u00f3w przez innego partnera. W opinii historyk\u00f3w mia\u0142y wszak\u017ce znikomy wp\u0142yw na przebieg negocjacji.<\/p>\n\n\n\n
W polskiej historii nies\u0142awnie zapisa\u0142a si\u0119 \u0142ap\u00f3wkowa dyplomacja rosyjskich ambasador\u00f3w w XVIII w. Dzi\u015b dyplomat\u00f3w, zw\u0142aszcza na Zachodzie przekupi\u0107 wprost nikt nie pr\u00f3buje. Bo dzia\u0142aj\u0105 rejestry korzy\u015bci, o\u015bwiadczenia maj\u0105tkowe, kodeksy etyczne, kt\u00f3re wykluczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 korupcji. Ale jak pokaza\u0142a s\u0142ynna afera \u201ekawiorowej dyplomacji\u201d Azerbejd\u017canu na forum Rady Europy, czy katarskich pieni\u0119dzy w reklam\u00f3wkach u deputowanych Parlamentu Europejskiego, nawet zachodni politycy mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 \u0142asi na \u0142atwy pieni\u0105dz.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomatom pieni\u0119dzy i prezent\u00f3w nikt nie o\u015bmieli si\u0119 zaproponowa\u0107. Co najwy\u017cej na forach wielostronnych organizuje si\u0119 dla nich wyjazdy parastudyjne i inne \u0142agodne formy zabiegania o \u017cyczliwo\u015b\u0107. Wymieniaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie dyplomaci prezentami, z regu\u0142y na \u015bwi\u0119ta i z regu\u0142y alkoholami (dyplomaci z pa\u0144stw arabskich zamiast alkoholi daruj\u0105 daktyle czy inne lokalne delikatesy). Mog\u0105 takie drobne prezenty pom\u00f3c w prze\u0142amywaniu lod\u00f3w. Ale musz\u0105 by\u0107 zgodne z kodeksami etycznymi obowi\u0105zuj\u0105cymi dyplomat\u00f3w. Ambasador Max Kampelman, kt\u00f3ry w latach 1980-1983 prowadzi\u0142 delegacj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 na spotkaniu przegl\u0105dowym KBWE w Madrycie, wspomina\u0142, jak to w pierwszych dniach pobytu wracaj\u0105c po kolacji do hotelu zasta\u0142 w pokoju skrzynk\u0119 w\u0119gierskiego wina bez \u017cadnej wizyt\u00f3wki czy li\u015bcika. Domy\u015bli\u0142 si\u0119, \u017ce to prezent od ambasadora W\u0119gier, kt\u00f3remu w\u0142a\u015bnie uczyni\u0142 przy stole negocjacyjnym polityczn\u0105 przys\u0142ug\u0119. Nastepnego dnia przy spotkaniu wy\u017cali\u0142 mu si\u0119: \u201eYou have caused me great difficulty, Mr. Ambassador. We have a rule in the State Department that we cannot accept any gifts that we cannot consume within twelve hours. It was a very difficult night for me\u2026\u201d I zostali na d\u0142ugie lata przyjaci\u00f3\u0142mi.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli dochodzi do korupcji politycznej w dyplomacji, to ma ona wymiar pa\u0144stwowy, ale po\u015bredni, zawoalowany. Najcz\u0119\u015bciej dotyczy ona negocjowania tzw. popar\u0107 wyborczych. Za g\u0142os wsparcia oferuje si\u0119 zastrzyki pomocy rozwojowej, inwestycje, a nawet z\u0142agodzenie stanowiska w sporach powa\u017cnych (np. o rozgraniczenie morskiej strefy ekonomicznej). Ale nigdy nikt do tego wprost si\u0119 nie przyzna. Nawet kupuj\u0105c g\u0142osy w rywalizacji o goszczenie fina\u0142u mistrzostw \u015bwiata czy olimpiady.<\/p>\n\n\n\n
Nie wzbudzaj\u0105 moralnych obiekcji rekompensaty finansowe za pewne ust\u0119pstwa czynione na rokowaniach. Unia Europejska zaoferowa\u0142a np. Armenii czy wcze\u015bniej Mo\u0142dowie wsparcie finansowe dla procesu odchodzenia od nazwy \u201eCognac\u201d dla ich alkoholi typu brandy podczas negocjacji nad porozumieniami stowarzyszeniowymi i innymi dwustronnymi.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Obrzydliwy jest tak\u017ce szanta\u017c. Nieznane mi s\u0105 jednak przypadki szanta\u017cu personalnego negocjator\u00f3w. Nawet je\u015bli s\u0142u\u017cby specjalne mog\u0105 mie\u0107 \u201ekompromaty\u201d na poszczeg\u00f3lnych dyplomat\u00f3w (jak powiadaj\u0105 fachowcy, najcz\u0119\u015bciej stoi za tym triada: \u201eworek, korek i rozporek\u201d), to ich u\u017cycie w trakcie prac negocjacyjnych jest w praktyce bardzo niebezpieczne i nie daje r\u0119kojmi powodzenia. Ale nie mo\u017cna wyklucza\u0107, \u017ce gdzie\u015b czy kiedy\u015b metody takiego szanta\u017cu mog\u0142y by\u0107 stosowane.<\/p>\n\n\n\n
Wspominany ju\u017c wcze\u015bniej ambasador Max Kampelman, kt\u00f3ry w l. 1985-1989 szefowa\u0142 ameryka\u0144skiej delegacji na rozmowach z Sowietami o rozbrojeniu nuklearnym w Genewie, opowiada\u0142, jak to kt\u00f3rego\u015b p\u00f3\u017anego wieczora zg\u0142osi\u0142a si\u0119 do niego szwajcarska policja. W pobli\u017cu ameryka\u0144skiej misji w ulicznym rynsztoku znaleziono nieprzytomnie pijanego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Policja pomy\u015bla\u0142a, \u017ce musia\u0142 by\u0107 to ameryka\u0144ski dyplomata, bo be\u0142kota\u0142 co\u015b w obym j\u0119zyku. Kampelman szybko rozpozna\u0142, \u017ce tym upitym osobnikiem by\u0142 ambasador Wiktor Karpow, szef sowieckiego zespo\u0142u negocjacyjnego. Poprosi\u0142 Kampelman policj\u0119 o odwiezienie Karpowa do domu i zachowanie maksymalnej dyskrecji. Nast\u0119pnego dnia podszed\u0142 w pracy do Kampelmana jego wsp\u00f3\u0142pracownik John Tower. Ca\u0142y w skowronkach zakomunikowa\u0142, \u017ce uda\u0142o si\u0119 Amerykanom poprzedniego dnia schla\u0107 Karpowa i skompromitowa\u0107. \u201eMax, we have an inside track now!\u201d. Kampelman nie kry\u0142 oburzenia: \u201eJohn, that\u2019ll never happen again. That\u2019s not the way the US is negotiating\u201d. Ostrzeg\u0142 p\u00f3\u017aniej po przyjacielsku Karpowa, \u017ceby uwa\u017ca\u0142, bo dorwie go kiedy\u015b za to picie KGB. A Karpow zosta\u0142 potem w 1990 r. nawet wiceministrem spraw zagranicznych ZSRR i w tej roli przyje\u017cd\u017ca\u0142 na konsultacje do Polski z wiceministrem Makarczykiem (nb. mia\u0142em sw\u00f3j wk\u0142ad w szykowanie tez do rozm\u00f3w, a nawet Makarczyk pozwoli\u0142 mi przedstawi\u0107 polskie stanowisko w jednym z punkt\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Na rokowaniach wielostronnych zawsze aktywne s\u0105 s\u0142u\u017cby specjalne. Dyplomacja konferencyjna daje znakomit\u0105 przykrywk\u0119 dla prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci szpiegowskiej pod dyplomatycznym p\u0142aszczykiem. W delegacjach sowieckich kiedy\u015b, a rosyjskich obecnie, na forum OBWE, Rady Europy czy ONZ zawsze by\u0142y notyfikowane dziesi\u0105tki os\u00f3b, kt\u00f3rych nigdy, ale to przenigdy nie mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 na sali konferencyjnej. Mo\u017cna si\u0119 tylko by\u0142o domy\u015bla\u0107, czym si\u0119 zajmowali.<\/p>\n\n\n\n
A dyplomatyczne konferencje, zw\u0142aszcza te o przed\u0142u\u017conym trwaniu, to ju\u017c idealna w swej m\u0119tno\u015bci woda, aby werbowa\u0107 obcych dyplomat\u00f3w. Bo sp\u0119dza si\u0119 ze sob\u0105 du\u017co czasu, bo chadza si\u0119 na przyj\u0119cia i cocktaile, bo buduje si\u0119 wi\u0119zi sympatii. Niech wi\u0119c adept\u00f3w negocjacji dyplomatycznych nie zdziwi, \u017ce powinni obowi\u0105zkowo przechodzi\u0107 szkolenie kontrwywiadowcze.<\/p>\n\n\n\n
Sowieckich szpieg\u00f3w nie brakowa\u0142o na konferencjach, na kt\u00f3rych decydowa\u0142y si\u0119 losy \u015bwiata. Czy mieli oni wp\u0142yw na to, jak te losy wytyczano, to ju\u017c domena spekulacji. Oskar\u017cany o szpiegostwo na rzecz ZSRR Alger Hiss z Departamentu Stanu by\u0142 w 1945 r. Sekretarzem Generalnym Konferencji w San Francisco, kt\u00f3ra przygotowywa\u0142a Kart\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych. To on mia\u0142 by\u0107 autorem notatki dla prezydenta Roosevelta sugeruj\u0105cej przyznanie cz\u0142onkostwa w ONZ wszystkim republikom sowieckim (ostatecznie g\u0142os w Zgromadzeniu Og\u00f3lnym uzyska\u0142y Ukraina i Bia\u0142oru\u015b). Inny urz\u0119dnik ameryka\u0144ski Harry Dexter Whyte, kt\u00f3ry odgrywa\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w negocjacjach w Bretton Woods w 1944 r., gdzie ustalono finansowo-gospodarczy porz\u0105dek globalny, r\u00f3wnie\u017c by\u0142 pos\u0105dzany o zwi\u0105zki z KGB.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w, a od czas\u00f3w traktat\u00f3w westfalskich z pewno\u015bci\u0105, wiadomo, \u017ce mocarnym or\u0119\u017cem w potyczkach dyplomatycznych mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 plotka. Dotyczy to przede wszystkim dyplomacji wielostronnej, konferencyjnej, tasiemcowatej. Codziennie ma si\u0119 tam, podczas przyj\u0119\u0107 czy kuluarowych spotka\u0144, okazj\u0119 do puszczania w obieg plotek.<\/p>\n\n\n\n
Legendarnym miejscem uprawiania dyplomatycznego plotkarstwa sta\u0142 si\u0119 UN Delegates Lounge w Nowym Jorku. Rozmowom tam toczonym przy\u015bwieca motto: \u201eWhat happens here stays here \u2013 unless it affects the whole world\u201d. Nie bez kozery nazywa si\u0119 dyplomat\u00f3w tam zasiadajacych Si\u00f3dmym Komitetem Zgromadzenia Og\u00f3lnego (bo formalnie komitet\u00f3w jest sze\u015b\u0107). W Brukseli podobn\u0105 rol\u0119, ale bardziej dla m\u0142odych urzednikow ni\u017c dyplomat\u00f3w i jednak o wiele mniej polityczn\u0105, odgrywa Plac Luksemburski.<\/p>\n\n\n\n
Najskuteczniejsze s\u0105 oczywi\u015bcie plotki, kt\u00f3re nios\u0105 w sobie ziarno prawdy. Nie nale\u017cy nigdy myli\u0107 plotki z dezinformacj\u0105. Plotka nie udaje prawdy. Podaj\u0105c plotk\u0119, obwarowujemy j\u0105 zastrze\u017ceniami: \u201epodobno\u201d, \u201eludzie m\u00f3wi\u0105, \u017ce\u2026\u201d, \u201eNie chc\u0119 w to wierzy\u0107, ale s\u0142ysza\u0142em\u2026\u201d. Dezinformacja to fa\u0142sz \u015bwiadomie sfabrykowany, aby udawa\u0107 prawd\u0119. Mo\u017ce by\u0107 fabrykowany na u\u017cytek samych rokowa\u0144, np. w postaci podawanych \u015bwiadomie nieprawdziwych informacji o si\u0142ach zbrojnych. Ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 szerszej strategii informacyjnej prowadzonej w stolicy. Dzia\u0142ania dezinformacyjne Rosji w ostatnich latach doprowadzi\u0142y do pojawienia si\u0119 bardzo bogatej literatury fachowej na Zachodzie, kt\u00f3ra pomaga z dezinformacj\u0105 sobie radzi\u0107. Zalecam, aby m\u0142odych dyplomat\u00f3w szkoli\u0107 i w tym zakresie.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Rada og\u00f3lna, kt\u00f3r\u0105 mog\u0119 udzieli\u0107: wierz, \u017ce da si\u0119 prowadzi\u0107 negocjacje bez uciekania si\u0119 do metod brudnych i nieetycznych. Trzeba mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce inni mog\u0105 nie mie\u0107 podobnych zahamowa\u0144. Ale s\u0105 na to dobre sposoby. Znawcy zalecaj\u0105, aby kierowa\u0107 si\u0119 przy stole negocjacyjnym star\u0105 maksym\u0105 autorstwa Seneki m\u0142odszego: \u201eQuod non vetat lex, hoc vetat fieri pudor\u201d (Czego prawo nie zabrania, zabrania wstyd).<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Cuban-Missile-Crisis-25.jpg?resize=499%2C333&ssl=1\")
<\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pny post 17 lipca 2023<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Negocjacje nale\u017cy raczej prowadzi\u0107 uczciwie, bez dw\u00f3ch zda\u0144. Ka\u017cdy negocjator, nawet najbardziej zaprawiony w dyplomatycznych bojach, powinien konfrontowa\u0107 swoje post\u0119powanie z w\u0142asnym sumieniem. Czy zawsze cel musi u\u015bwi\u0119ca\u0107 \u015brodki? Czy negocjacje da si\u0119 prowadzi\u0107 wy\u0142\u0105czaj\u0105c…<\/p>\n