W podsumowaniu kilka uwag drobnych i osobistych.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomacja jest zawodem, kt\u00f3ry mo\u017ce dostarczy\u0107 wiele frajdy. A udzia\u0142 w dyplomatycznych negocjacjach mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em frajdy absolutnej. Je\u015bli kto\u015b przyjemno\u015bci z wykonywania swoich zada\u0144 dyplomatycznych nie znajduje, powinien zaj\u0119cie zmieni\u0107. Nie ma nic bardziej \u017cenuj\u0105cego ni\u017c widok dyplomaty, kt\u00f3ry ostentacyjnie si\u0119 m\u0119czy za sto\u0142em rokowa\u0144. Chyba, \u017ce to element jego negocjacyjnej taktyki.<\/p>\n\n\n\n
Negocjowanie ma prawo frustrowa\u0107. Przedstawiciela pa\u0144stwa ma\u0142ego i \u015bredniego mo\u017ce frustrowa\u0107 imperialne zachowanie dyplomat\u00f3w pa\u0144stw wi\u0119kszych. Silniejsi zawsze chc\u0105 mie\u0107 racj\u0119. Je\u015bli dotyczy to kwestii strategicznych i pryncypialnych, kiedy interesy pa\u0144stwa silniejszego s\u0105 bezpo\u015brednim wyznacznikiem zachowania jego przedstawicieli, mo\u017cna forsowanie ich stanowiska na przek\u00f3r naszym wywodom i argumentom od biedy zrozumie\u0107. Mo\u017ce co\u015b z naszego punktu widzenia nie mie\u0107 sensu w ich stanowisku, ale je\u015bli jest to korzystne dla interes\u00f3w silniejszych partner\u00f3w, trzeba nam zaakceptowa\u0107, \u017ce jest ich zachowanie racjonalne. B\u0119dzie jedynie czasem nas przygn\u0119bia\u0107, je\u015bli nie potrudz\u0105 si\u0119 dyplomaci wi\u0119kszych pa\u0144stw swojego stanowiska uzasadni\u0107, wyja\u015bni\u0107, wyt\u0142umaczy\u0107 jego zwi\u0105zek z interesami strategicznymi, czy innymi.<\/p>\n\n\n\n
Gorzej dla naszego samopoczucia, je\u015bli silniejsi pr\u00f3buj\u0105 narzuca\u0107 swoje stanowisko w sprawach czysto logicznych, a nawet j\u0119zykowych, tylko dlatego, \u017ce to ich stanowisko polityczne. I nie przekonaj\u0105 ich \u017cadne argumenty, dowody, apele o zdrowy rozs\u0105dek. Roszcz\u0105 sobie prawo, aby udowadnia\u0107, \u017ce dwa plus dwa to pi\u0119\u0107, bo tak ustalili ich polityczni decydenci. To wkurza setnie.<\/p>\n\n\n\n
Napotykanie oporu jest generalnie frustruj\u0105ce. W ka\u017cdym wydaniu, nawet s\u0142abszego uczestnika rokowa\u0144, op\u00f3r wobec naszych racji dra\u017cni. Ale zawsze \u0142agodzi nasze niezadowolenie, je\u015bli wida\u0107 w tym oporze przejrzysty interes narodowy. Frustruj\u0105cy jest czyj\u015b up\u00f3r wtedy, kiedy umyka zrozumieniu. Cz\u0119sto jednak akceptowa\u0142em w swojej praktyce op\u00f3r s\u0142abszego partnera swoi\u015bcie bezinteresowny, kt\u00f3ry wynika\u0142 z tego, \u017ce silniejsi, ci poczuwaj\u0105cy si\u0119 do szczeg\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci za wynik rokowa\u0144, czynili uzgodnienia za plecami partner\u00f3w mniejszych, bez uwzgl\u0119dnienia ich wra\u017cliwo\u015bci i pogl\u0105d\u00f3w. Mam daleko posuni\u0119t\u0105 awersj\u0119 do dyrektoriat\u00f3w, quad\u00f3w i temu podobnych \u201ew\u0105skich kr\u0119g\u00f3w decyzyjnych\u201d. Ale przyznaj\u0119, \u017ce czasami ich poczynania mog\u0105 by\u0107 po\u017cyteczne.<\/p>\n\n\n\n
Potrafi psu\u0107 samopoczucie roz\u0142o\u017cyste ego negocjator\u00f3w. Dyplomacja jest zawodem, kt\u00f3ry (do tej pory przynajmniej) przyci\u0105ga\u0142 silne osobowo\u015bci. Wi\u0119c k\u0142opoty z ponadwymiarowym ego s\u0105 nieuniknionym kosztem w\u0142asnym. Okie\u0142znywanie ego partner\u00f3w poch\u0142ania czas i odwodzi od skupienia si\u0119 na w\u0142a\u015bciwym celu naszej pracy. Ale mo\u017cna si\u0119 z tym pogodzi\u0107. I da si\u0119 \u201eegocjacje\u201d utemperowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Frustrowa\u0107 mo\u017ce niejasny, myl\u0105cy, pokr\u0119tny styl prowadzenia rozmowy negocjacyjnej. Dra\u017cni\u0107 mog\u0105 sztywne, drewniane formu\u0142y, powielanie wy\u015bwiechtanych zwrot\u00f3w. I to godzinami, dniami, miesi\u0105cami. Przem\u00f3wienia wyg\u0142aszane na forach wielostronnych przypomina\u0142y mi ju\u017c dawno beznami\u0119tne i bezp\u0142ciowe teksty szykowane dzi\u015b przez ChatGPT i pokrewne programy, na d\u0142ugo przed ich wynalezieniem, a nawet na d\u0142ugo przed tym, nim ktokolwiek pomy\u015bla\u0142, \u017ce pojawi si\u0119 jakakolwiek sztuczna inteligencja. Kilku co najmniej dyplomat\u00f3w kojarzy mi si\u0119 w pami\u0119ci z idea\u0142em biurokratycznego robota. Ale i do tego mo\u017cna si\u0119 przyzwyczai\u0107. Lubo\u0107 cz\u0119sto na rokowaniach wielostronnych nudzi\u0142em si\u0119 pioru\u0144sko. Odklepywane banalne i z\u0142achane formu\u0142y potrafi\u0142y wy\u0142\u0105cza\u0107 moj\u0105 uwag\u0119. Tak, rokowania czasem to flaki z olejem, od kt\u00f3rych robi\u0107 mo\u017ce si\u0119 niedobrze.<\/p>\n\n\n\n
Dra\u017cni\u0107 mog\u0105 puste rozmowy dyplomat\u00f3w, nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 dyskusje o \u201ed\u2026 Maryni\u201d, nie tylko zwyczajowy \u201esmall talk\u201d na cocktailowych przyj\u0119ciach, ale i nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 \u201ebig talk\u201d o niczym na lunchach, dinnerach i innych siedz\u0105cych okazjach. Potworn\u0105 strat\u0105 czasu si\u0119 to wydaje. Tak jednak wygl\u0105da w dyplomacji rytua\u0142 budowy zaufania na rokowaniach i trzeba si\u0119 z tym oswoi\u0107. Przyznaj\u0119, mnie ci\u0119\u017cko do ko\u0144ca si\u0119 z tym by\u0142o pogodzi\u0107, nawet w p\u00f3\u017anych latach. Rado\u015bci w tym znajdowa\u0142em niewiele. Bardzo rzadko rozmowy o niczym mnie wzbogaca\u0142y. Obs\u0142ugiwa\u0142em towarzyskie wydarzenia bardziej z obowi\u0105zku ni\u017c dla przyjemno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
No i potrafi\u0105 nie\u017ale wkurza\u0107 sztywne zasady procedury, rytua\u0142y i zwyczaje, jakimi obros\u0142y instytucje mi\u0119dzynarodowe. Czasami tak k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 ze \u201ezdrowym rozumem\u201d, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 jak nie z tego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Jednakowo\u017c najwi\u0119kszy dyskomfort sprawia\u0142a mi naczelna zasada negocjacji, \u017ce wszystko da si\u0119 wydyskutowa\u0107, \u017ce kompromis jest lekiem na wszystko, a \u201eprawda le\u017cy po\u015brodku\u201d. Zawsze d\u017awi\u0119cza\u0142a mi bowiem w g\u0142owie my\u015bl W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego, \u017ce prawda nie le\u017cy po\u015brodku, a le\u017cy tam, gdzie le\u017cy. A niestety nie raz w imi\u0119 kompromisu przychodzi\u0142o mi za sto\u0142em rokowa\u0144 godzi\u0107 si\u0119 na manipulowanie prawd\u0105. W imi\u0119 kompromisu w\u0142a\u015bnie! Zawadza mi to do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
I powiem szczerze: w wielu kwestiach mi\u0119dzynarodowych wola\u0142bym si\u0119 zdawa\u0107 na werdykt niezale\u017cnego trybuna\u0142u mi\u0119dzynarodowego, panelu rozjemczego, komisji arbitra\u017cowej ni\u017c na wynik dyplomatycznych negocjacji. Bo w moim idealistycznym pojmowaniu s\u0105dy i trybuna\u0142y kieruj\u0105 si\u0119 prawd\u0105 i sprawiedliwo\u015bci\u0105, a negocjatorzy przede wszystkim politycznym postulatem wygaszenia emocji narodowych i zapewnienia spokoju we wsp\u00f3\u0142\u017cyciu mi\u0119dzynarodowym. Co nie znaczy, \u017ce trybuna\u0142y s\u0105 nieomylne.<\/p>\n\n\n\n
No dobrze, to wszystko powy\u017csze mo\u017ce w pracy negocjatora do\u0142owa\u0107. To gdzie\u017c ta przyjemno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, to przyjemno\u015b\u0107 poznawcza. Bo negocjacje dyplomatyczne to poznawanie nowych \u015bwiat\u00f3w merytorycznych, problemowych, skomplikowanej materii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Pisa\u0142em o tym ju\u017c na pocz\u0105tku moich dobrych rad negocjatorom. Negocjacje otwieraj\u0105 oczy na interesy innych pa\u0144stw, ucz\u0105 mentalno\u015bci ich spo\u0142ecze\u0144stw, u\u015bwiadamiaj\u0105 ich wra\u017cliwo\u015b\u0107, dyktowan\u0105 histori\u0105, geografi\u0105, kultur\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, to przyjemno\u015b\u0107 intelektualna. Nie ma nic bardziej tw\u00f3rczego w dyplomacji, jak praca nad propozycjami negocjacyjnymi, wymy\u015blanie formu\u0142, opakowywanie w\u0142asnych interes\u00f3w w konstrukcje tekstowe, kt\u00f3re czyni\u0142yby wra\u017cenie neutralno\u015bci i obiektywizmu. Szukanie argument\u00f3w w\u0142asnych, zbijanie argument\u00f3w oponenta, prowadzenie debaty, sp\u00f3r, przekonywanie mo\u017ce by\u0107 wyzwaniem rozwijaj\u0105cym umys\u0142 wybitnie, bardziej ni\u017c studiowanie najg\u0142\u0119bszych dzie\u0142 filozoficznych.<\/p>\n\n\n\n
Po trzecie, to przyjemno\u015b\u0107 rywalizacyjna, sportowa. Bo negocjacje to gra strategiczna bardziej wdzi\u0119czna ni\u017c szachy, go, bryd\u017c. I bardziej towarzyska ni\u017c chi\u0144czyk czy monopoly. Rozwijaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 sytuacyjn\u0105. Zw\u0142aszcza w wymiarze wielostronnym ich przebieg jest cz\u0119sto niesamowicie nieprzewidywalny. Stanowiska stron okazuj\u0105 si\u0119 trudne do antycypowania. Ich \u015bcieranie prowadzi do rezultat\u00f3w ca\u0142kiem nieoczekiwanych. A my\u015ble\u0107 zawsze trzeba z wyprzedzeniem, stara\u0107 si\u0119 by\u0107 gotowym na zwroty akcji, a nawet je zaplanowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Po czwarte, to przyjemno\u015b\u0107 sprawcza. Osi\u0105gni\u0119cie porozumienia na rokowaniach nadaje pracy dyplomaty wra\u017cenie wp\u0142ywu na rzeczywisto\u015b\u0107, wsp\u00f3\u0142uczestniczenia w kreowaniu zmian, poczucie sprawczo\u015bci. Czasami jest ono bardzo z\u0142udne, ale zawsze nieodparte. A ju\u017c bezpo\u015brednia mediacja, wynalezienie kompromisowej formu\u0142y, kt\u00f3r\u0105 s\u0105 gotowi zaakceptowa\u0107 wszyscy, pow\u00f3d do dumy dawa\u0107 mo\u017ce niekwestionowany.<\/p>\n\n\n\n
Po pi\u0105te, to przyjemno\u015b\u0107 towarzyska. Rokowania stwarzaj\u0105 okazj\u0119 przebywania w gronie ludzi czasami wr\u0119cz nieprzeci\u0119tnych, wybitnych. To miejsce zawierania dobrych znajomo\u015bci na lata. Buduj\u0105 poczucie \u201ebraterstwa broni\u201d i to mi\u0119dzy dyplomatami, kt\u00f3rzy siedzieli w okopach po przeciwnej stronie.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c jest si\u0119 na negocjacjach czym cieszy\u0107. Jest z czego mie\u0107 kolokwialn\u0105 radoch\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Po lekturze moich rad w kompleksy wpada\u0107 czytelnik bynajmniej nie powinien. Nie ma idea\u0142u negocjatora. I nie chcia\u0142em, aby rady udzielane na tym blogu wra\u017cenie takie czyni\u0142y. Dobrze jednak mie\u0107 o negocjacjach solidn\u0105 wiedz\u0119, opanowa\u0107 elementarne umiej\u0119tno\u015bci warsztatowe, mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak dobre negocjowanie winno wygl\u0105da\u0107. Do zasad dobrych negocjacji nie zawsze trzeba si\u0119 stosowa\u0107, ale zna\u0107 je si\u0119 powinno.<\/p>\n\n\n\n
Niech zw\u0142aszcza uspokoi czytelnik\u00f3w wyznanie moje szczere, \u017ce za urodzonego negocjatora nigdy si\u0119 nie uwa\u017ca\u0142em. By\u0142em osob\u0105 niecierpliw\u0105. Dra\u017cni\u0142 mnie rytua\u0142 wielogodzinnego \u201eobw\u0105chiwania\u201d negocjacyjnego, chadzania ogr\u00f3dkami, wyczekiwania. Wola\u0142em chodzi\u0107 na skr\u00f3ty, czyli jak to m\u00f3wiono na moim podw\u00f3rku: \u201ena szag\u0119\u201d. A niecierpliwo\u015b\u0107 nie jest za sto\u0142em rokowa\u0144 dobrze widziana.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142em te\u017c osob\u0105 bezceremonialn\u0105. Lubi\u0142em m\u00f3wi\u0107, co my\u015bla\u0142em. A to te\u017c sympatii nie zjednuje. Je\u015bli mia\u0142em wysondowa\u0107 czyje\u015b stanowisko, to zawsze wola\u0142em sondowa\u0107, jak to mawiano w kr\u0119gach doradc\u00f3w wojskowych, \u201emetod\u0105 pytania wprost\u201d. Niedobrze mi by\u0142o od dyplomatycznego kodu komunikacyjnego (opisanego te\u017c i na tym blogu). Je\u015bli go stosowa\u0142em, to dla zgrywy.<\/p>\n\n\n\n
Nudzi\u0142y mnie do skr\u0119tu kiszek puste przem\u00f3wienia, konieczno\u015b\u0107 wysiadywania na dr\u0119twych debatach. Dra\u017cni\u0142 mnie bana\u0142, ch\u0119\u0107 przypodobania si\u0119 wyg\u0142aszaniem prawd oczywistych, tez zawsze s\u0142usznych. A zawsze korci\u0142o mnie, \u017ceby prowokowa\u0107, i\u015b\u0107 pod pr\u0105d, wybiega\u0107 przed szereg z my\u015bl\u0105 zaczepn\u0105, przekomarza\u0107 si\u0119 dla samego przekomarzania, dra\u017cni\u0107 ego oponent\u00f3w. A\u017c do granic kpiny. To na rokowaniach z regu\u0142y nie pop\u0142aca.<\/p>\n\n\n\n
I towarzysko nie przymila\u0142em si\u0119. Z irytacj\u0105 patrzy\u0142em na zafascynowanie moich koleg\u00f3w k\u0142\u00f3tniami o redakcyjny szczeg\u00f3\u0142. Moje zdolno\u015bci negocjacyjne zdecydowanie ogranicza\u0142 rozrost wyobra\u017ani, kt\u00f3ra pokazywa\u0142a mi, \u017ce zmieniaj\u0105ca si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 polityczna pozbawi ten szczeg\u00f3\u0142 za kilka lat jakiegokolwiek znaczenia. A on, \u00f3w szczeg\u00f3\u0142, dla negocjator\u00f3w potrafi\u0142 by\u0107 wszystkim, przys\u0142ania\u0142 im ca\u0142y \u015bwiat. Wi\u0119c patrzy\u0142em na koleg\u00f3w z wysoka mojej wyobra\u017ani. Mog\u0142em wtedy wygl\u0105da\u0107 na t\u0119giego aroganta.<\/p>\n\n\n\n
No i nigdy nie potrafi\u0142em wewn\u0119trznie zaakceptowa\u0107 kompromis\u00f3w, kt\u00f3re k\u0142\u00f3ci\u0142y si\u0119 z moim pojmowaniem logiki i zdrowego rozs\u0105dku, moim wyobra\u017ceniem uczciwo\u015bci. Nawet dzi\u015b, po latach, niekt\u00f3re z tych kompromis\u00f3w, kt\u00f3re instrukcje z g\u00f3ry kaza\u0142y mi akceptowa\u0107, burz\u0105 m\u00f3j wewn\u0119trzny spok\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n
Kilkakrotnie odgrywa\u0142em rol\u0119 mediatora, cho\u0107 za urodzonego mediatora si\u0119 nie uwa\u017cam. Z regu\u0142y jestem stronniczy. Pogl\u0105d sw\u00f3j mam niepodwa\u017calny. Wy\u0142\u0105czy\u0107 go ot tak w imi\u0119 pogodzenia stron \u0142atwo nie potrafi\u0119. A w roli mediatora musia\u0142em. Dwukrotnie moja praca mediacyjna mia\u0142a bardzo wymagaj\u0105cy charakter. Zale\u017ca\u0142y od niej losy Dokumentu Wiede\u0144skiego 1992 r. i znacznej cz\u0119\u015bci postanowie\u0144 Spotkania Przegl\u0105dowego KBWE w Helsinkach w 1992 r., w tym losy decyzji o powo\u0142aniu do \u017cycia instytucji Wysokiego Komisarza do spraw Mniejszo\u015bci Narodowych. I da\u0142em sobie nie\u017ale rad\u0119, wi\u0119c uwa\u017cam, \u017ce mo\u017ce rad\u0119 da\u0107 sobie ka\u017cdy, nawet przy deficycie cech osobistych. Co te\u017c odnotowuj\u0119 tutaj dla pokrzepienia serc popadaj\u0105cych w kompleksy negocjator\u00f3w. Ale widzia\u0142em te\u017c, jak nawet najwybitniejsi mediatorzy, powo\u0142ani wr\u0119cz dla godzenia spor\u00f3w dyplomaci, okazywali si\u0119 w pewnych sytuacjach zwyczajnie bezsilni.<\/p>\n\n\n\n
Czym rekompensowa\u0142em swoje braki? My\u015bl\u0119, \u017ce przede wszystkim poznawcz\u0105 empati\u0105. Zawsze stara\u0142em si\u0119 racje innych zrozumie\u0107. Zawsze \u0107wiczy\u0142em w duchu, uprawiaj\u0105c negocjacyjny gedankenexperiment, jak ewentualno\u015b\u0107 przystania na racje partner\u00f3w negocjacyjnych wp\u0142ynie na nasze interesy. Zawsze interesowa\u0142y mnie \u017ar\u00f3d\u0142a odmiennego my\u015blenia oponent\u00f3w. Poci\u0105ga\u0142a mnie inno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
To z ciekawo\u015bci \u015bwiata zosta\u0142em dyplomat\u0105. Zosta\u0142em przypadkiem, bo nigdy takich powi\u0105za\u0144 w rodzinie nie mia\u0142em. Pierwszego \u017cywego dyplomat\u0119 w dzia\u0142aniu zobaczy\u0142em ju\u017c po wyje\u017adzie na studia na MGIMO. A wyjecha\u0142em tam skuszony skromnie wywieszonym na korytarzu Wydzia\u0142u Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW og\u0142oszeniem o naborze kandydat\u00f3w na wyjazd. Bez protekcji, plec\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy\u015b w lu\u017anej rozmowie na pocz\u0105tku mojej kariery pewien zachodni dyplomata wypytywa\u0142 mnie, sk\u0105d u mnie taka ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata. \u017bartobliwie odpowiedzialem mu, \u017ce wychowywa\u0142em si\u0119 i mieszka\u0142em przez pierwsze czterna\u015bcie lat \u017cycia na skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych szlak\u00f3w drogowych Europy: trasy E30 i trasy E75. Trasa E30 bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek w Cork na zachodnim brzegu Irlandii, przecina j\u0105 konsekwentnie, a po promowym interludium przemierza w poprzek Wielk\u0105 Brytani\u0119. Wznawia bieg w Hoek van Holland i id\u0105c na wsch\u00f3d przez Niderlandy, Niemcy dociera do Berlina. A potem ju\u017c swojskie \u015awiecko, Pozna\u0144, Kro\u015bniewice, Warszawa, a dalej egzotyczny Mi\u0144sk, Moskwa a\u017c po kres geograficznej Europy do Omska. Trasa E75 zaczyna bieg na p\u00f3\u0142nocy Norwegii w Vardo. Przebiega przez ca\u0142\u0105 Finlandi\u0119 a\u017c do Helsinek. Promowym mostem dociera do Gda\u0144ska. Potem Toru\u0144, Kro\u015bniewice, \u0141\u00f3d\u017a, Katowice. Dalej na po\u0142udnie idzie przez Bratys\u0142aw\u0119, Budapeszt, Belgrad do Aten, a potem na Kret\u0119. Skrzy\u017cowanie tych dw\u00f3ch dr\u00f3g dla Europy to jak skrzy\u017cowanie Alei Jerozolimskich i Marsza\u0142kowskiej dla Warszawy (i dla Polski). Centrum naj\u015bci\u015blejsze, serce. Wyrastanie w takim miejscu musia\u0142o pobudza\u0107 fantazj\u0119. A skrzy\u017cowanie zaprasza\u0142o do podr\u00f3\u017cy. By\u0142y drogi, chcia\u0142o si\u0119 jecha\u0107, tylko nie by\u0142o jak. Nie by\u0142o paszport\u00f3w, pieni\u0119dzy. By\u0142a \u017celazna i dochodowa kurtyna. Pozostawa\u0142o czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki. Szklarskiego, Fiedlera, Centkiewicz\u00f3w. Verne\u2019a, Kiplinga, Stevensona. Ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata zawa\u017cy\u0142a na wyborze kierunku studi\u00f3w. Zamiast p\u00f3j\u015b\u0107 na kierunek \u015bcis\u0142y w nadziei, \u017ce ukochana w szkole matematyka (i fizyka) odwzajemni moje uczucia, wybra\u0142em dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim \u0142udz\u0105c si\u0119, \u017ce je\u015bli sprawnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119 pi\u00f3rem, wyucz\u0119 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych, wyostrz\u0119 zmys\u0142 obserwacji, to \u015bwiat nie tylko obejrz\u0119, ale i opisz\u0119. I istotnie obejrza\u0142em go do\u015b\u0107 dobrze, cho\u0107 nie jako dziennikarz, korespondent zagraniczny, czy reporta\u017cysta, ale jako dyplomata.<\/p>\n\n\n\n
Zach\u0119cam m\u0142odych, kt\u00f3rzy o roli negocjatora dyplomatycznego my\u015bl\u0105, aby \u015bwiat za wczesnych lat poznawali. Inaczej negocjuje si\u0119 z partnerami, kt\u00f3rych kultur\u0119, religi\u0119, geografi\u0119, \u017cycie spo\u0142eczne widzia\u0142o si\u0119 z bliska, dotkn\u0119\u0142o si\u0119 wr\u0119cz w\u0142asnor\u0119cznie, ni\u017c kiedy tyle si\u0119 o nich wie, co wyczyta\u0142o si\u0119 w Internecie. M\u0119czy\u0142y mnie przed laty negocjacje w Strasburgu z moimi kolegami zachodnioeuropejskimi na temat oceny sytuacji i rekomendacji dla Ukrainy, Gruzji czy Armenii, bo okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich na wsch\u00f3d od Warszawy nigdy nie by\u0142a, a ci nieliczni, kt\u00f3rzy po\u0142udnikow\u0105 lini\u0119 Warszawa-Wiede\u0144-Ateny przekraczali, bywali tylko w Moskwie.<\/p>\n\n\n\n
Podczas poznawania \u015bwiata, mo\u017ce ten czy \u00f3w zak\u0105tek wywo\u0142a\u0107 u nas kulturowe zauroczenie. Musi zna\u0107 ono swoje granice. Kiedy\u015b egzaminuj\u0105c kandydat\u00f3w do polskiej s\u0142u\u017cby dyplomatycznej, us\u0142ysza\u0142em od adepta, \u017ce chcia\u0142by zosta\u0107 dyplomat\u0105, bo kocha Francj\u0119. \u201eAle Pan Polsk\u0119 powinien kocha\u0107, bo do polskiej s\u0142u\u017cby Pan trafi! Innych: rozumie\u0107, lubi\u0107, zna\u0107, ale kocha\u0107 tylko kraj, kt\u00f3ry si\u0119 reprezentuje”. Tak to bole\u015bnie banalne, \u017ce nieprzyjemnie mi by\u0142o nawet m\u00f3wi\u0107. “A kocha\u0107, poza tym, to znaczy czasem patrze\u0107 na\u0144 krytycznie. Nawet na Francj\u0119”.<\/p>\n\n\n\n
Czy ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata powinna \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w zawodowej dzia\u0142alno\u015bci dyplomatycznej z jak\u0105\u015b jego konkretn\u0105 wizj\u0105? Mesjanizmu w pracy negocjatora winni\u015bcie, moi koledzy, si\u0119 wystrzega\u0107. Ale wizj\u0119 po\u017c\u0105danego stanu \u015bwiata powinni\u015bcie mie\u0107. Ona potrafi motywowa\u0107 w trudnych negocjacyjnych chwilach bardziej ni\u017c wabik awansu, nagrody, orderu. Niech b\u0119dzie skryta, dyskretna, nienachalna, ale niech nawiguje wami w chwilach wyboru, pomaga rozstrzyga\u0107 moralne dylematy, dopingowa\u0107 do dzia\u0142ania. Ona mo\u017ce z biegiem lat si\u0119 zmienia\u0107, dojrzewa\u0107, krzepn\u0105\u0107. Ma prawo by\u0107 na pocz\u0105tku idealistyczna i naiwna. Dobrze pami\u0119tam, jak si\u0119 to si\u0119 dzia\u0142o w moim przypadku. Jaka\u017c to by\u0142a wizja Polski, Europy, \u015bwiata, to by\u0142by temat na oddzieln\u0105 i d\u0142ug\u0105 rozmow\u0119. Ona jeszcze przed nami.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b ko\u0144cz\u0105 si\u0119 moje rady o negocjacjach dyplomatycznych. Oczywi\u015bcie m\u00f3j poradnik nie jest kompletny. Niekt\u00f3re w\u0105tki przy nast\u0119pnych okazjach b\u0119d\u0119 chcia\u0142 rozwija\u0107. Nie zu\u017cy\u0142em te\u017c jeszcze zapasu zgromadzonych anegdot. Zw\u0142aszcza z czas\u00f3w naj\u015bwie\u017cszych. Domyka si\u0119 wszak\u017ce kolejny etap mojego blogu. Przypomn\u0119, \u017ce przez ponad rok opowiada\u0142em najpierw o merytorycznej stronie polityki zagranicznej, czyli nap\u0119dzaj\u0105cych j\u0105 doktrynach i ideach. Potem przez rok snu\u0142em opowie\u015b\u0107 o jej stronie operacyjnej, czyli negocjacjach dyplomatycznych. By\u0142a to z mojej strony realizacja swoistej powinno\u015bci podzielenia si\u0119 wiedz\u0105, do\u015bwiadczeniem, obserwacjami z w\u0142asnego dyplomatycznego dzia\u0142ania. Co uczyni\u0142em. Z ulg\u0105 i satysfakcj\u0105 mog\u0119 wi\u0119c p\u00f3j\u015b\u0107 dalej.<\/p>\n\n\n\n
W styczniu 2024 r. otworz\u0119 na blogu nowy rozdzia\u0142. Nie, nie, jeszcze nie zwi\u0105zany z komentowaniem bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144. Ja wiem, jak czytelnik lubi \u017cy\u0107 chwil\u0105, jak szuka oryginalnych wpis\u00f3w analizuj\u0105cych bie\u017c\u0105ce wydarzenia. Odsy\u0142am w dalszym ci\u0105gu do gazet, kana\u0142\u00f3w telewizyjnych, portali informacyjnych. Komentator\u00f3w tam do\u015b\u0107, tak\u017ce z grona emerytowanych dyplomat\u00f3w. Ich dob\u00f3r czasami (podkre\u015blam – czasami) wszak\u017ce dziwi\u0107 mo\u017ce. I z powod\u00f3w politycznych, i merytorycznych. Potwierdza on wtedy moj\u0105, g\u0142oszon\u0105 od kilkunastu dobrych lat tez\u0119, \u017ce polska publika bynajmniej pod wzgl\u0119dem g\u0142\u0119bi analizy mi\u0119dzynarodowej wymagaj\u0105ca nie jest. Aby by\u0142a jasno\u015b\u0107, nie tylko o publiczno\u015b\u0107 TVP Info za rz\u0105d\u00f3w PiS-u mi chodzi.<\/p>\n\n\n\n
Moja perspektywa spojrzenia na polityk\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 jeszcze bardziej oddalona si\u0119 stanie. Nie licz\u0119 wi\u0119c na masowego czytelnika ju\u017c zupe\u0142nie. B\u0119d\u0105 to wpisy czynione dla porz\u0105dku, do protoko\u0142u niejako. I tytu\u0142owane b\u0119d\u0105 seryjnie jako \u201eJust for the Record\u201d. Dwa razy w miesi\u0105cu. Nie b\u0119d\u0105 zawczasu zapowiadane. Kto na mojego bloga zb\u0142\u0105dzi, ten je wtedy sobie odczyta. Obiecuj\u0119, \u017ce nie po\u017ca\u0142uje.<\/p>\n\n\n\n
Do nowych spotka\u0144!<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/leadershipschool.jpg?resize=500%2C333&ssl=1\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W podsumowaniu kilka uwag drobnych i osobistych. Dyplomacja jest zawodem, kt\u00f3ry mo\u017ce dostarczy\u0107 wiele frajdy. A udzia\u0142 w dyplomatycznych negocjacjach mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em frajdy absolutnej. Je\u015bli kto\u015b przyjemno\u015bci z wykonywania swoich zada\u0144 dyplomatycznych nie znajduje,…<\/p>\n