W pa\u017adzierniku 2022 r. Josep Borrell przemawiaj\u0105c z okazji uruchomienia programu pilota\u017cowego Akademii Dyplomatycznej UE w Brugii przyr\u00f3wna\u0142 Europ\u0119 do wspania\u0142ego ogrodu, w kt\u00f3rym wszystko kwitnie, wszystko \u0142adnie jest przyci\u0119te i zgrabione, wszystko dzia\u0142a jak nale\u017cy. Reszt\u0119 za\u015b \u015bwiata okre\u015bli\u0142 mianem d\u017cungli. D\u017cungla pr\u00f3buje, wed\u0142ug niego, zaw\u0142adn\u0105\u0107 ogrodem, wedrze\u0107 si\u0119 do\u0144. Ogrodnicy musz\u0105 stawi\u0107 temu czo\u0142a, wyj\u015b\u0107 do d\u017cungli, zapobiec destabilizuj\u0105cej ich ekumen\u0119 inwazji. Swym por\u00f3wnaniem wywo\u0142a\u0142 Borrell mas\u0119 oskar\u017ce\u0144 o naruszenie zasad poprawno\u015bci politycznej, o paternalizm, protekcjonalizm, a nawet o ho\u0142dowanie stereotypom cywilizacyjnej wy\u017cszo\u015bci Zachodu. S\u0142usznie zreszt\u0105. Nie powiedzia\u0142 wszak\u017ce nic odkrywczego. W naukopodobnej postaci opisa\u0142 ow\u0105 dychotomi\u0119 jeszcze w 2004 r. Robert Cooper w swojej powszechnie studiowanej publikacji \u201eThe Breaking of Nations\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Bo Unia Europejska sta\u0142a si\u0119 bezapelacyjnie symbolem kantowskiego (pokojowego) ogrodu, gdzie spory rozwi\u0105zuje si\u0119 przez dialog i kompromis, gdzie rz\u0105dzi prawo, a obywatele ciesz\u0105 si\u0119 dostatkiem. Natomiast spore po\u0142acie \u015bwiata skojarzono z hobbesowsk\u0105 d\u017cungl\u0105, gdzie obowi\u0105zuje prawo silniejszego, pot\u0119ga przes\u0105dza o wyniku zatargu, wszyscy wojuj\u0105 ze wszystkimi.<\/p>\n\n\n\n
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Unia Europejska zapewni\u0142a narodom wchodz\u0105cym w jej sk\u0142ad spokojne wsp\u00f3\u0142\u017cycie. Pokojowa Nagroda Nobla przyznana Unii w 2012 r. jest wyrazem uznania dla skuteczno\u015bci formu\u0142y integracyjnej w eliminowaniu wojny jako \u015brodka rozwi\u0105zywania spor\u00f3w na kontynencie europejskim.<\/p>\n\n\n\n
Dalsza strategia rozwoju Unii Europejskiej jako projektu pokojowego (\u201epeace project\u201d) narzuca si\u0119 sama: kultywujmy i rozszerzajmy \u201ekantowski ogr\u00f3d\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Rozszerzanie Unii Europejskiej jest wi\u0119c niezb\u0119dne nie tyle nawet dla zapewnienia witalno\u015bci samej Unii, co dla ekspansji strefy pokoju i stabilno\u015bci, z kt\u00f3rej Unia korzysta jako projekt pokojowy. W\u0142\u0105czenie do Unii ca\u0142ych Ba\u0142kan\u00f3w Zachodnich, jej rozrost o Europ\u0119 Wschodni\u0105 (Ukraina, Mo\u0142dowa, Bia\u0142oru\u015b), a nawet Kaukaz Po\u0142udniowy (co najmniej Gruzja, a te\u017c, daj Bo\u017ce, Armenia) s\u0105 w zasadzie strategicznie przes\u0105dzone. Ale zawsze mie\u0107 rozszerzanie b\u0119dzie swoje granice. Nikt rozs\u0105dny nie postuluje, aby strategi\u0105 unijn\u0105 na zapewnienie pokoju w \u015bwiecie by\u0142o jej bezbrze\u017cne rozszerzanie.<\/p>\n\n\n\n
Kultywowanie \u201ekantowskiego ogrodu\u201d pozostaje zadaniem sta\u0142ym. Unia jako projekt integracyjny wymaga zasilania ci\u0105g\u0142ymi impulsami. Jest z ni\u0105 jak z jazd\u0105 na rowerze. Nie peda\u0142uj\u0105c, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej si\u0119 musimy wywr\u00f3ci\u0107. A zagro\u017cenie wywrotk\u0105, patrz\u0105c na poparcie dla antyunijnych populist\u00f3w na W\u0119grzech, w Polsce, we W\u0142oszech, Francji, Niemczech czy Hiszpanii, w ostatnich latach wzros\u0142o. Plan Odbudowy (\u201ehamiltonowski moment\u201d) Uni\u0119 popchn\u0105\u0142 do przodu, ale has\u0142a powrotu do idei \u201eEuropy Ojczyzn\u201d niepokoj\u0105. Bo Unii nie da si\u0119 w spos\u00f3b kontrolowany zrolowa\u0107. Mo\u017cna j\u0105 tylko przestawi\u0107 na tory samounicestwienia. <\/p>\n\n\n\n
Ambitna w zamiarach Konferencja w sprawie Przysz\u0142o\u015bci Europy pracujaca w l. 2021-2022 nie doprowadzi\u0142a jeszcze do \u017cadnych realnych skutk\u00f3w w prawodawstwie i praktyce unijnej. Parlament Europejski wykorzysta\u0142 jej konkluzje jako pretekst do zaproponowania w 2023 r. zasadniczych zmian ustrojowych. Na razie bez widoku na realizacj\u0119. Mo\u017ce akcesja Ukrainy do UE wymusi g\u0142\u0119bsze reformy w Unii. Bo wymusi\u0107 musi. A s\u0105 one konieczne. <\/p>\n\n\n\n
Oby konstruktywny wk\u0142ad wnios\u0142a do ich opracowania Polska. Rekomendacje Parlamentu Europejskiego wprowadzi\u0142y wszak\u017ce polsk\u0105 prawic\u0119 w stan antyeuropejskiej histerii, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142a skutecznie zarazi\u0107 ca\u0142\u0105 scen\u0119 polityczn\u0105. Co zwi\u0105za\u0142o r\u0119ce Koalicji Obywatelskiej i Trzeciej Drodze, kt\u00f3re w obawie przed zarzutami o nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 obrony polskich interes\u00f3w narodowych, uciekaj\u0105 przed jednoznacznym opisem ich wizji reformatorskich plan\u00f3w. Polska mo\u017ce zn\u00f3w na w\u0142asne \u017cyczenie pozbawi\u0107 si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rczego wp\u0142ywu na kszta\u0142t przysz\u0142ej Europy. <\/p>\n\n\n\n
Jedyna nadzieja w Nowej Lewicy? W istocie to politycy \u0142aczeni z lewic\u0105, ale bynajmniej nie z Now\u0105 Lewic\u0105, byli w stanie najkompetentniej wypowiada\u0107 si\u0119 o pomys\u0142ach usprawnienia Unii. Pozostaje wierzy\u0107, \u017ce Nowa Lewica uruchomi w\u0142asne zaplecze intelektualne, kt\u00f3re przecie\u017c chyba potencjalnie mog\u0142aby mie\u0107 o wiele dono\u015bniejsze w g\u0142osie. Mo\u017ce i w MSZ po wyborach w 2023 r. odnajd\u0105 si\u0119 dyplomaci-konceptuali\u015bci o wra\u017cliwo\u015bci lewicowej i proeuropejskiej.<\/p>\n\n\n\n
Kultywowanie i rozszerzanie \u201ekantowskiego ogrodu\u201d to jedna strona medalu, drug\u0105 pozostaje konieczno\u015b\u0107 powstrzymania ekspansji \u201ehobbesowskiej d\u017cungli\u201d, jej karczowania i oswajania. Borrell m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci wyj\u015bcia ku d\u017cungli, ale problem jest pilniejszy, bo to \u201ed\u017cungla\u201d idzie ku \u201eogrodowi\u201d, grozi mu bezpo\u015bredni\u0105 agresj\u0105. Trudno bowiem inaczej interpretowa\u0107 dzia\u0142ania Rosji i Bia\u0142orusi w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie Unii.<\/p>\n\n\n\n
Pod wzgl\u0119dem obronno\u015bci Unia nadal nie dysponuje jasn\u0105, strategiczn\u0105 wizj\u0105. W sferze bezpiecze\u0144stwa europejski projekt integracyjny nie jest podwi\u0105zany pod precyzyjn\u0105 wizj\u0119 \u201efinalit\u00e9\u201d, czyli stacji ko\u0144cowej ca\u0142ego procesu. Pytaniem zasadniczym dla \u201efinalit\u00e9\u201d w wymiarze politycznym i bezpiecze\u0144stwa jest, czy Unia ma sta\u0107 si\u0119 instytucj\u0105 zbiorowej obrony?<\/p>\n\n\n\n
Na pytanie to nie ma i w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci nie b\u0119dzie jednolitej odpowiedzi w gronie cz\u0142onk\u00f3w Unii. Pierwsza pr\u00f3ba zdefiniowania roli UE w sprawach bezpiecze\u0144stwa, czyli tzw. strategia Solany z grudnia 2003 r., zadania transformacji w kierunku sojuszu obronnego przed Uni\u0105 nie stawia\u0142a. Przyj\u0119ty w 2022 r. Kompas Strategiczny \u017cadnych precyzyjnych wskaz\u00f3wek tak\u017ce nie daje. Unia operuje mglistym poj\u0119ciem \u201estrategicznej autonomii\u201d. Jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107 chodzi o autonomi\u0119 wzgl\u0119dem NATO, wzgl\u0119dem Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n
Wojna na Ukrainie pokaza\u0142a, \u017ce z powa\u017cnymi zagro\u017ceniami p\u0142yn\u0105cymi z s\u0105siedztwa Europa bez Stan\u00f3w Zjednoczonych rady sobie nie daje. Stany Zjednoczone obj\u0119\u0142y przyw\u00f3dztwo we wspieraniu Ukrainy i ci\u0105gn\u0119\u0142y za sob\u0105 Europ\u0119 w politycznej reakcji na rosyjskie zagro\u017cenie. R\u00f3wnie\u017c w sensie militarnym to Stany Zjednoczone ruszy\u0142y najsilniej z pomoc\u0105 militarn\u0105 dla unijnych pa\u0144stw flankowych i okaza\u0142y pocz\u0105tkowo decyduj\u0105ce wsparcie dla Ukrainy. A Europejczycy, nawet gdyby chcieli, to nie za wiele mogli uzbrojenia wtedy przekaza\u0107 Ukrai\u0144com (teraz wobec parali\u017cu wew\u0105trzpolitycznego w USA w sprawie pomocy dla Ukrainy, musz\u0105 ci\u0119\u017car przyw\u00f3dztwa Europejczycy wzi\u0105\u0107 na siebie). Bo wojsko Europejczycy mieli bardziej na pokaz ni\u017c dla realnego u\u017cycia. Christian Moelling nie bez kozery nazwa\u0142 europejskie wojsko \u201earmiami bonsai\u201d. Niemcy tak cieszyli si\u0119 dywidend\u0105 pokoju po rozpadzie Uk\u0142adu Warszawskiego, \u017ce Bundeswehrze pozosta\u0142o na wyposa\u017ceniu 130 sprawnych czo\u0142g\u00f3w (a w latach 80-ych ubieg\u0142ego wieku mia\u0142a ich ona na stanie ponad 7000!). Funkcjonowa\u0142o za to w armiach europejskich po starej tradycji kilkaset orkiestr wojskowych (w samych si\u0142ach zbrojnych W\u0142och jest ich ponad 20). 60 procent wydatk\u00f3w obronnych sz\u0142o na pensje i emerytury.<\/p>\n\n\n\n
Pojawi\u0142y si\u0119 w Polsce (i w niekt\u00f3rych innych krajach regionu) g\u0142osy, \u017ce ze wsp\u00f3ln\u0105 polityk\u0105 obronn\u0105 Unii trzeba sobie da\u0107 spok\u00f3j. Trzeba j\u0105 porzuci\u0107 nie tylko jako wizj\u0119 z\u0142udn\u0105, ale nawet wizj\u0119 szkodliw\u0105, bo kwestionuj\u0105c\u0105 sens ameryka\u0144skich gwarancji dla bezpiecze\u0144stwa Europy. A tylko ameryka\u0144skie gwarancje maj\u0105 warto\u015b\u0107 realn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Pr\u00f3ba tworzenia iluzji, \u017ce Europa dawa\u0107 sobie mo\u017ce rad\u0119 bez ameryka\u0144skiego parasola w sprawach bezpiecze\u0144stwa, mrzonki o obronnej samowystarczalno\u015bci, takie podej\u015bcie mo\u017ce zakrawa\u0107 na prowokacj\u0119, i tak jest traktowane w Polsce i w kilku co najmniej innych krajach. Okrom frustracji \u017cadnych efekt\u00f3w nie da.<\/p>\n\n\n\n
Paradoksalnie jednak, pora\u017cka Rosji na Ukrainie, jej militarne poni\u017cenie, mog\u0142oby si\u0119 sta\u0107 dla Unii okazj\u0105 wr\u0119cz historyczn\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia stanu samodzielno\u015bci obronnej. Bo je\u015bli Ukraina poradzi\u0142aby sobie (przy materialnym i finansowym wsparciu Zachodu) z zagro\u017ceniem rosyjskim, to dlaczego\u017c to sama Europa wzmocniona cz\u0142onkostwem Ukrainy nie mog\u0142aby si\u0119 czu\u0107 bezpiecznie w obliczu rosyjskiego awanturnictwa. A kl\u0119ska Rosji w skutkach politycznych (dezintegracja) i gospodarczych (zapa\u015b\u0107 technologiczna i in.) uczyni\u0142aby z niej pa\u0144stwo wr\u0119cz ubezw\u0142asnowolnione. Z takim zagro\u017ceniem (nawet uwzgl\u0119dniaj\u0105c czynnik nuklearny) Unia Europejska mog\u0142aby sobie poradzi\u0107 bez absorbowania Stan\u00f3w Zjednoczonych. Przynajmniej w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci. A Stany Zjednoczone mog\u0142yby si\u0119 skupi\u0107 na g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniu globalnym, czyli na Chinach. I jeszcze liczy\u0107 globalnie na wsparcie europejskie. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 elit ameryka\u0144skich z ch\u0119ci\u0105 przysta\u0142aby niew\u0105tpliwie na taki scenariusz. Ale nawet w Pary\u017cu nikt g\u0142o\u015bno odwagi dzi\u015b o tym nie ma m\u00f3wi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wsparcie europejskie dla Ukrainy mog\u0142oby wi\u0119c sie sta\u0107 katalizatorem wi\u0119kszego projektu polityczno-strategicznego.<\/p>\n\n\n\n
Unia Europejska wpisa\u0142a do swoich dokument\u00f3w (Traktat Lizbo\u0144ski) namiastki zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych. Art. 42 (7) Traktatu o Unii Europejskiej m\u00f3wi o pomocy wzajemnej, Art. 222 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wprowadzi\u0142 tzw. klauzul\u0119 solidarno\u015bci. Strategiczny kompas potwierdzi\u0142, \u017ce owe zobowi\u0105zania pomocy i wsparcia przez cz\u0142onk\u00f3w Unii \u201ewszelkimi \u015brodkami w ich mocy\u201d s\u0105 wpisane w kontekst artyku\u0142u 51 Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n
Nie spos\u00f3b wi\u0119c ich uto\u017csamia\u0107 z zobowi\u0105zaniami sojuszniczymi w ramach NATO. W przypadku zagro\u017cenia ze strony Rosji tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce wszystkie tzw. pa\u0144stwa flankowe (frontowe) Unii Europejskiej s\u0105 cz\u0142onkami NATO. Wi\u0119c w przypadku agresji na te pa\u0144stwa zadzia\u0142a NATO. Wsparcie i pomoc na mocy przepis\u00f3w traktatowych Unii b\u0119dzie mia\u0142o dope\u0142niaj\u0105cy charakter, nie b\u0119dzie podlega\u0142o egzystencjalnej weryfikacji ich wiarygodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Ale jak zachowaliby si\u0119 cz\u0142onkowie Unii, gdyby agresja dotyczy\u0142a jej cz\u0142onka nie wchodz\u0105cego do NATO, jak cho\u0107by Cypru czy Malty? A co, gdyby Turcja u\u017cy\u0142a si\u0142y militarnej wobec Grecji w sporze dwustronnym? Przyw\u00f3dcy Turcji publicznie m\u00f3wili, \u017ceby cz\u0142onkowie Unii zachowywali neutralno\u015b\u0107 w tych sporach. Latem 2022 r. niekt\u00f3re z tureckich wypowiedzi mia\u0142y bardzo j\u0105trz\u0105cy charakter, a Grecja wskazywa\u0142a wr\u0119cz, \u017ce brak stosownej reakcji ze strony Unii grozi powt\u00f3rk\u0105 ukrai\u0144skiego scenariusza.<\/p>\n\n\n\n
No dobrze, powie kto\u015b, po co Unii samowystarczalno\u015b\u0107 obronna, je\u015bli widma ameryka\u0144skiego izolacjonizmu nie ma (nawet przy powrocie Trumpa do w\u0142adzy w Waszyngtonie?) i USA szybko Europy nie porzuc\u0105, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na polityk\u0119 globaln\u0105?<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c celem Unii pozostaje wzmocnienie w\u0142asnej podmiotowo\u015bci politycznej w \u015bwiecie. A nie da si\u0119 prowadzi\u0107 sp\u00f3jnej polityki zagranicznej bez jej komponentu bezpiecze\u0144stwa. Od biedy mo\u017ce oczywi\u015bcie przybra\u0107 taka okrojona polityka jak\u0105\u015b formu\u0142\u0119 globalnego zaanga\u017cowania, ale z pewno\u015bci\u0105 bez dysponowania skutecznym instrumentarium polityki bezpiecze\u0144stwa \u017cadna aktywistyczna polityka zagraniczna nie jest mo\u017cliwa do prowadzenia. Pozostaj\u0105c ameryka\u0144skim protektoratem bezpiecze\u0144stwa Europa na samodzielny biegun w uk\u0142adzie globalnym pretendowa\u0107 nie mo\u017ce. Mo\u017ce nadal wyst\u0119powa\u0107 w roli pogardliwie przez niekt\u00f3rych okre\u015blanej jako \u201eM\u00e4dchen f\u00fcr alles\u201d, czyli sprz\u0105ta\u0107 i zamiata\u0107 po ba\u0142aganie narobionym przez innych, zajmowa\u0107 si\u0119 potrocinami po wielkich strategicznych grach. Mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 si\u0142 w neutralistycznych misjach mediacyjnych, jak w przypadku ira\u0144skiego programu nuklearnego. Ale nic ponadto. Wi\u0119c je\u015bli zgadzamy si\u0119 widzie\u0107 Europ\u0119 jako kolektywnego globalnego gracza politycznego, to musimy rozwija\u0107 jego podmiotowo\u015b\u0107 obronn\u0105. Taka logika my\u015blenia do wniosk\u00f3w prowadzi wi\u0119c jednoznacznych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie z tak\u0105 logik\u0105 nie zgodzi si\u0119 pewno wielu wyznawc\u00f3w europejskiego izolacjonizmu, wielu mentalnych wi\u0119\u017ani\u00f3w syndromu prowincjonalizmu, wielu cz\u0142onk\u00f3w europejskiej sekty \u201emoja chata z kraja\u201d. W samej Polsce liczy\u0107 ich mo\u017cna na kopy.<\/p>\n\n\n\n
Dotychczasowe dzia\u0142ania w ramach Unii na polu bezpiecze\u0144stwa mia\u0142y charakter pragmatyczny. Chciano, aby Unia skupia\u0142a si\u0119 na misjach stabilizacyjnych (cywilnych i wojskowych) w swoim s\u0105siedztwie. Dorobiono nawet do tego koncepcj\u0119 podzia\u0142u r\u00f3l. NATO by\u0142o od zada\u0144 obronnych, Unia za\u015b od ekspedycyjnych, NATO by\u0142o od zagro\u017ce\u0144 zasadniczych (Rosja), Unia za\u015b od mniej pierwszorz\u0119dnych (piraci, bandyci, ekstremi\u015bci). Tworzono zal\u0105\u017cki wsp\u00f3\u0142pracy i wsp\u00f3lnych instytucji bez rozstrzygni\u0119cia kwestii, do czego w ostateczno\u015bci mia\u0142oby to doprowadzi\u0107. Kiedy jednak przysz\u0142o do dyslokacji pierwszych unijnych misji, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie dysponowa\u0142a Unia ani zdolno\u015bciami przerzutowo-transportowymi, ani odpowiednimi systemami rozpoznania. Musia\u0142a polega\u0107 na wsparciu NATO, co wymaga\u0142o wszak\u017ce posilnych zabieg\u00f3w polityczno-dyplomatycznych. Utworzono wprawdzie sztaby planistyczne w ramach UE, stworzono podwaliny do wsp\u00f3\u0142pracy technologicznej i przemys\u0142owej w dziedzinie obronno\u015bci, powo\u0142ano do \u017cycia nawet w 2004 r. Europejsk\u0105 Agencj\u0119 Obrony, ale realnej samodzielno\u015bci Unia osi\u0105gn\u0105\u0107 nie by\u0142a w stanie. Ba, og\u0142oszono cel doj\u015bcia do pu\u0142apu 5000 \u017co\u0142nierzy w dyspozycji Unii zdolnych do szybkiego rozmieszczenia. Utworzono mi\u0119dzynarodowe grupy bojowe. Ale do dzi\u015b nie zosta\u0142y jednak u\u017cyte. \u0106wicz\u0105, dy\u017curuj\u0105, ale w boju nikt ich nie sprawdzi\u0142. Maciej Popowski na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d przypomnia\u0142 w maju 2023 r., \u017ce nazywane s\u0105 \u201epapierowym tygrysem\u201d, a z\u0142o\u015bliwcy inspiruj\u0105c si\u0119 angielskim akronimem grup bojowych, czyli BG, czytanym: \u201ebid\u017ci\u201d, ich hymnem bojowym nazywaj\u0105 przeb\u00f3j grupy BeeGees pod jak\u017ce wymownym tytu\u0142em \u201eStaying Alive\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce nawet po Brexicie kilka co najmniej pa\u0144stw cz\u0142onkowskich UE, nie tylko Austria czy Irlandia, mia\u0142y problem z bardziej aktywistyczn\u0105 i podmiotow\u0105 polityk\u0105 bezpiecze\u0144stwa UE. <\/p>\n\n\n\n
Podejmowano wi\u0119c decyzje systemowe, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 w w\u0119\u017cszym gronie, jak cho\u0107by w ramach tzw. PESCO. Ale rzeczywista wsp\u00f3\u0142praca obronna Europejczyk\u00f3w dokonywa\u0142a si\u0119 w ramach NATO. Dla dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych i wojskowych planist\u00f3w w wielu pa\u0144stwach Unii wsp\u00f3\u0142praca obronna w ramach Unii Europejskiej by\u0142a wt\u00f3rnym, marginalnym, a czasami wr\u0119cz rozpraszaj\u0105cym dope\u0142nieniem podstawowego wysi\u0142ku koordynacyjnego, kt\u00f3ry prowadzony by\u0142 w ramach NATO.<\/p>\n\n\n\n
Zwolennicy \u015bci\u015blejszej wsp\u00f3\u0142pracy w ramach Unii upatruj\u0105 katalitycznych wr\u0119cz skutk\u00f3w w powo\u0142aniu Europejskiego Funduszu Obronnego (cho\u0107 to tylko i a\u017c 8 miliard\u00f3w euro na lata 2021-2027). Ma on wspiera\u0107 projekty badawczo-obronne z dziedziny obronno\u015bci. A Europejski Fundusz Pokoju zosta\u0142 zaanga\u017cowany na rzecz wsparcia Ukrainy. I postanowiono wyda\u0107 pieni\u0105dze unijne na wsparcie wsp\u00f3lnych zakup\u00f3w sprz\u0119tu wojskowego. Wsp\u00f3lne projekty badawcze i wsp\u00f3lne zakupy mog\u0105 niew\u0105tpliwie pozwoli\u0107 pa\u0144stwom Unii zracjonalizowa\u0107 wydatki obronne. Ale to \u017cadnych dylemat\u00f3w nie rozstrzyga.<\/p>\n\n\n\n
Bo kluczowe pytanie dla zdolno\u015bci Unii Europejskiej wzgl\u0119dem udzielania sobie przez jej cz\u0142onk\u00f3w gwarancji bezpiecze\u0144stwa w unijnych ramach sprowadza si\u0119 do tego, czy mo\u017cna j\u0105 sobie wyobrazi\u0107 bez zintegrowanego dow\u00f3dztwa, bez wsp\u00f3lnych si\u0142 zbrojnych (europejskiej armii), bez \u201ezeuropeizowanego\u201d nuklearnego parasola (obecnie francuskiego).<\/p>\n\n\n\n
Uczciwie nale\u017ca\u0142oby stwierdzi\u0107, \u017ce takiej zdolno\u015bci wyobrazi\u0107 sobie nie spos\u00f3b bez jednoznacznej odpowiedzi na powy\u017csze pytanie. NATO mo\u017ce pozostawa\u0107 wiarygodnym gwarantem bezpiecze\u0144stwa bez konieczno\u015bci tworzenia wsp\u00f3lnej armii i wsp\u00f3lnego parasola nuklearnego, ale wynika to z decyduj\u0105cej roli ameryka\u0144skiego potencja\u0142u militarnego. Europa bez wsp\u00f3lnej armii i \u201ezeuropeizowania\u201d francuskiego odstraszacza nuklearnego nie wybije si\u0119 na samowystarczalno\u015b\u0107 w powstrzymywaniu powa\u017cnego zagro\u017cenia, przede wszystkim rosyjskiego. Wyj\u015bcie W. Brytanii z Unii uczyni\u0142o dyskusj\u0119 w tych sprawach \u0142atwiejsz\u0105, ale nadal masy krytycznej dla prze\u0142omu w my\u015bleniu o obronie Europy nie wida\u0107. Nawet tak wydawa\u0142oby si\u0119 proste w realizacji pomys\u0142y, jak powo\u0142anie komisarza ds. obronno\u015bci czy rady ds. obronno\u015bci nie potrafi\u0105 si\u0119 jeszcze przebi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczeg\u00f3\u017c to? Odpowiedzialno\u015b\u0107 za brak post\u0119pu spoczywa przede wszystkim na Francji i Niemczech. To oni aspiruj\u0105 do przyw\u00f3dztwa w Unii, oni stanowi\u0105 trzon europejskiego potencja\u0142u militarnego. Nadal \u0142atwo im odbija\u0107 ten zarzut wskazuj\u0105c na obstrukcj\u0119 cho\u0107by Du\u0144czyk\u00f3w czy Polak\u00f3w, ale to ten tzw. \u201emotor\u201d integracji ponosi win\u0119 za brak gotowo\u015bci do odwa\u017cnej kompleksowej strategii przekszta\u0142cenia Unii w sojusz obronny. Bo oczywi\u015bcie wsp\u00f3lna armia (nawet legion) bez determinacji do u\u017cycia jej w obronie ka\u017cdego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego mo\u017ce mie\u0107 charakter tylko ekspedycyjny i to w ograniczonym wymiarze, a zaanga\u017cowana w obronie cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lna armia bez powi\u0105zania jej z pe\u0142nym spektrum odstraszania, czyli tak\u017ce z odstraszaczem nuklearnym te\u017c ograniczony mo\u017ce mie\u0107 po\u017cytek.<\/p>\n\n\n\n
\u017be te\u017c nikt na niemiecko-francuski motor nie chce w tej sprawie wystarczaj\u0105co silnie naciska\u0107.<\/p>\n\n\n\n
A co na to Stany Zjednoczone? Obrazi\u0142yby si\u0119 i z Europy swoje \u201ezabawki\u201d zabra\u0142y? W\u0105tpi\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce powinny nie tylko taki rozw\u00f3j Unii Europejskiej tolerowa\u0107, ale i aktywnie mu sprzyja\u0107. Po zako\u0144czeniu zimnej wojny USA co najmniej trzykrotnie my\u015bla\u0142y o przekazaniu Europejczykom wi\u0119kszej odpowiedzialno\u015bci za bezpiecze\u0144stwo Europy. Europa nie by\u0142a w stanie stan\u0105\u0107 na wysoko\u015bci zadania. A europejski sojusz jako autonomiczny filar NATO niew\u0105tpliwie by temu s\u0142u\u017cy\u0142. I, mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, bardziej mobilizowa\u0142by Europejczyk\u00f3w do ponoszenia wi\u0119kszych wk\u0142ad\u00f3w finansowych na w\u0142asn\u0105 obronno\u015b\u0107 ni\u017c wezwania zza \u201eWielkiej Wody\u201d.<\/p>\n\n\n\n
A co, je\u015bli Trump w listopadzie wygra i zapowie ju\u017c publicznie, \u017ce USA tak znowu bezwarunkowo Europy broni\u0107 nie zamierzaj\u0105? Rozumiem, \u017ce plani\u015bci, tak\u017ce na Al. Szucha, ju\u017c szykuj\u0105 tzw. rozwi\u0105zania ewentualno\u015bciowe na taki bieg wypadk\u00f3w. Co, je\u015bli wariant zacie\u015bniania przez niekt\u00f3rych Europejczyk\u00f3w dwustronnych powiaza\u0144 obronnych z USA (co by\u0142o tzw. wariantem domy\u015blnym \u0107wiczonym przez lata w Warszawie), nie b\u0119dzie wchodzi\u0107 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w w gr\u0119? Pozostaje tylko Unia Europejska.<\/p>\n\n\n\n
Przez lata dowodzono, \u017ce wpisanie Unii Europejskiej jako sojuszu w system gwarancji NATO jest rozwi\u0105zywaniem kwadratury ko\u0142a. Tak mog\u0105 my\u015ble\u0107 tylko ludzie ma\u0142ej wyobra\u017ani politycznej. Albowiem da si\u0119 te oba systemy zobowi\u0105za\u0144 i integracji wojskowej po\u0142\u0105czy\u0107, nawet uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyfik\u0119 pa\u0144stw nadal uwa\u017caj\u0105cych si\u0119 za neutralne, jak cho\u0107by Austrii. Jest oczywi\u015bcie wyzwaniem prze\u0142amanie zasta\u0142ego oporu Turcji w NATO przed tworzeniem tzw. europejskiego filaru (i oporu Cypru w UE przed tureckim droit de regard). To nie s\u0105 wszak\u017ce problemy systemowe.<\/p>\n\n\n\n
Timothy Garton Ash na \u0142amach “Foreign Affairs” zaproponowa\u0142 w maju 2023 r. potraktowanie Unii Europejskiej jako postimperialnego imperium, a NATO jako postimperialnego imperium USA, dzia\u0142aj\u0105cych zgodnie w zapobieganiu recydywy zagro\u017cenia ze strony upadajacego rosyjskiego imperium i powstrzymywaniu rosn\u0105cego imperium chi\u0144skiego. Dlaczego nie, nawet je\u015bli taka imperialna konwencja mo\u017ce razi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Polska za sojuszem unijnym opartym na wsp\u00f3lnej armii winna si\u0119 jednoznacznie opowiedzie\u0107. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to w\u0142a\u015bnie polskie si\u0142y zbrojne wesp\u00f3\u0142 z ukrai\u0144skimi tworzy\u0142yby stos pacierzowy europejskich si\u0142 l\u0105dowych. A to dawa\u0142oby jej prawo, podobnie jak Francji jej status nuklearny i jej potencja\u0142 ekspedycyjny, a Niemcom ich status ksi\u0119gowego Europy, do odgrywania szczeg\u00f3lnej roli w zarz\u0105dzaniu europejskim sojuszem obronnym.<\/p>\n\n\n\n
Mog\u0105c osi\u0105gn\u0105\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 samowystarczalno\u015b\u0107 w zakresie obrony w\u0142asnej, Europa odgrywa\u0142aby o wiele wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w projekcji bezpiecze\u0144stwa na zewn\u0105trz, jako agent zbiorowego bezpiecze\u0144stwa zar\u00f3wno w Europie, jak i szerzej w \u015bwiecie (przynajmniej w jego cz\u0119\u015bci przylegaj\u0105cej do Europy).<\/p>\n\n\n\n
(M\u00f3wi\u0142em o tym wszystkim na konferencji w Kownie w listopadzie 2022 r.)<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/34_judecca.jpeg?resize=722%2C1024&ssl=1\")
W pa\u017adzierniku 2022 r. Josep Borrell przemawiaj\u0105c z okazji uruchomienia programu pilota\u017cowego Akademii Dyplomatycznej UE w Brugii przyr\u00f3wna\u0142 Europ\u0119 do wspania\u0142ego ogrodu, w kt\u00f3rym wszystko kwitnie, wszystko \u0142adnie jest przyci\u0119te i zgrabione, wszystko dzia\u0142a jak…<\/p>\n