Rozziew mi\u0119dzy kantowskim ogrodem i hobbesowsk\u0105 d\u017cungl\u0105 ro\u015bnie. Jak mieszka\u0144cy kantowskiego ogrodu winni sobie dawa\u0107 rad\u0119 z zagro\u017ceniem p\u0142yn\u0105cym z d\u017cungli? Najprymitywniejszy spos\u00f3b to budowa wysokiego ogrodzenia, sza\u0144ca, muru nieprzenikalnego. W historii praktykowano t\u0119 metod\u0119 na du\u017c\u0105 nawet skal\u0119: Wielki Mur Chi\u0144ski, Wa\u0142 Hadriana. Europie dzi\u015b zamieni\u0107 si\u0119 w niedost\u0119pn\u0105 twierdz\u0119 si\u0119 nie uda. Z wielu oczywistych powod\u00f3w. Pozostaje jej jedynie nadzieja na cywilizowanie zachowa\u0144 w d\u017cungli.<\/p>\n\n\n\n
Cywilizowanie (najpro\u015bciej pojmowane) polega na powstrzymywaniu akt\u00f3w przemocy przez ograniczenia prawnomi\u0119dzynarodowe, udzielanie wsparcia pokrzywdzonym, karanie naruszycieli sankcjami. Od ko\u0144ca XIX wieku strategi\u0119 ochrony s\u0142abszych przed przemoc\u0105 nazywano bezpiecze\u0144stwem zbiorowym. Pierwszym jej wcieleniem pr\u00f3bowano uczyni\u0107 Lig\u0119 Narod\u00f3w. Z marnym skutkiem. Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych mia\u0142a unikn\u0105\u0107 jej b\u0142\u0119d\u00f3w. Zastosowa\u0142a ona doktryn\u0119 bezpiecze\u0144stwa zbiorowego dwukrotnie: w Korei w 1950 r. i w Iraku w 1991 r. Po zako\u0144czeniu zimnej wojny pojawi\u0142y si\u0119 nadzieje, \u017ce rol\u0119 platformy bezpiecze\u0144stwa zbiorowego przejmie OBWE. Wpisano nawet do jej dokument\u00f3w (Kodeks Bezpiecze\u0144stwa z 1994 r., Karta Stambulska z 1999 r.) tzw. klauzul\u0119 solidarno\u015bci. Nigdy jej nie aktywizowano, mimo \u017ce akt\u00f3w narusze\u0144 norm i standard\u00f3w, a i przemocy mi\u0119dzynarodowej jej niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie do\u015bwiadczyli.<\/p>\n\n\n\n
W doktrynie bezpiecze\u0144stwa zbiorowego kluczow\u0105 dla jej wiarygodno\u015bci jest gotowo\u015b\u0107 ze strony pa\u0144stw do bezinteresownego zbrojnego wstawienia si\u0119 za pa\u0144stwem, kt\u00f3re pad\u0142o ofiar\u0105 agresji, gotowo\u015b\u0107 do prowadzenia wojny w imi\u0119 czyjego\u015b bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re traktujemy jako bezpiecze\u0144stwo wsp\u00f3lne. Innymi s\u0142owy, aby doktryna ta zadzia\u0142a\u0142a, potrzebny jest agent sprawczy. W 1998 r. rol\u0119 takiego gwaranta bezpiecze\u0144stwa zbiorowego wzi\u0119\u0142a na siebie NATO wymuszaj\u0105c zbrojnie na Serbii zaprzestanie przemocy w Kosowie. Przypadek ten do dzi\u015b oceniany jest na tyle kontrowersyjnie, \u017ce rozwini\u0119cia w strategii NATO nie uzyska\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Rosyjska agresja na Ukrain\u0119 obna\u017cy\u0142a niezdolno\u015b\u0107 ONZ i OBWE do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa jej cz\u0142onkom. Doktryna bezpiecze\u0144stwa zbiorowego wygl\u0105da jak kupa gruzu. NATO jako sojusz ani przez chwil\u0119 nie rozwa\u017ca\u0142a mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia na siebie roli militarnego gwaranta tej doktryny w tym konkretnym przypadku. Oczywi\u015bcie ze wzgl\u0119du na obawy przed wej\u015bciem w bezpo\u015bredni konflikt zbrojny z Rosj\u0105. Grozi\u0142oby to wojn\u0105 nuklearn\u0105. Uruchomienie doktryny bezpiecze\u0144stwa zbiorowego przeciwko pa\u0144stwu nuklearnemu generalnie wydaje si\u0119 ma\u0142o prawdopodobne. Mo\u017cna j\u0105 by\u0142o zastosowa\u0107 w 1950 r. przeciwko KRLD, ale dzi\u015b, kiedy KRLD dysponuje broni\u0105 nuklearn\u0105, ch\u0119tnych do interwencji pod flag\u0105 ONZ by\u0142oby pewno o wiele mniej, je\u015bli w og\u00f3le by si\u0119 znale\u017ali, a i niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie Rady Bezpiecze\u0144stwa takiej operacji by autoryzowa\u0107 nie chcieli, argumentuj\u0105c, \u017ce chc\u0105 unikn\u0105\u0107 konfliktu nuklearnego.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze dwie dekady temu miano nadziej\u0119, \u017ce rol\u0119 gwaranta doktryny bezpiecze\u0144stwa zbiorowego wezm\u0105 na siebie USA, bez ogl\u0105dania si\u0119 na ONZ i obchodz\u0105c obstrukcj\u0119 Rosji czy Chin. Ale rola globalnego policjanta okaza\u0142a si\u0119 nie po si\u0142ach nawet dla Stan\u00f3w Zjednoczonych. Obama uzna\u0142, \u017ce przeprowadzenie operacji l\u0105dowej w Libii czy Syrii przesi\u0119ga mo\u017cliwo\u015bci USA. A potem nast\u0105pi\u0142 odwr\u00f3t z Iraku i ca\u0142kowite wyj\u015bcie z Afganistanu.<\/p>\n\n\n\n
Casus Ukrainy nie jest dla doktryny bezpiecze\u0144stwa zbiorowego ca\u0142kiem jednak zab\u00f3jczy. Bo pa\u0144stwa Zachodu, cz\u0142onkowie Unii Europejskiej i NATO (z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami) na pomoc Ukrainie ruszyli, cho\u0107 nie zbrojnie. Przekazali bro\u0144, szkolili \u017co\u0142nierzy, udzielili kredyt\u00f3w, ukarali sankcjami agresora. A przecie\u017c sojuszniczych zobowi\u0105za\u0144 wobec Ukrainy nie mieli. Do ko\u0144ca tak bezinteresownie jednak nie dzia\u0142ali. Zdali sobie w ko\u0144cu spraw\u0119, \u017ce je\u015bli Ukraina padnie, Rosja ruszy dalej na zach\u00f3d, zagrozi im bezpo\u015brednio. W 2008 r. kiedy rosyjskie czo\u0142gi sz\u0142y na Tbilisi takiego zwi\u0105zku skutkowego jeszcze nie widzieli. Widzia\u0142a Polska i Ba\u0142towie, reszta tkwi\u0142a w zaprzeczeniu.<\/p>\n\n\n\n
Ekspansja hobbesowskiej d\u017cungli sprowadzi\u0142a na ziemi\u0119 Uni\u0119 Europejsk\u0105. U\u015bwiadomi\u0142a sobie Unia w ko\u0144cu, \u017ce \u2013 jak okre\u015blono to w Kompasie Strategicznym \u2013 musi ona nauczy\u0107 si\u0119 przemawia\u0107 j\u0119zykiem si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Rola Unii Europejskiej w globalnych procesach bezpiecze\u0144stwa by\u0142a dot\u0105d bardzo ograniczona. Sprowadza\u0142a si\u0119 do pr\u00f3b mediacji (program nuklearny Iranu, konflikt serbsko-kosowski), finansowaniu program\u00f3w odbudowy pokonfliktowej (na ca\u0142ym \u015bwiecie) i ekspediowaniu si\u0142 stabilizacyjnych (ju\u017c kilkudziesi\u0119ciu, ale w rozmiarze jednostkowym jednak symbolicznych).<\/p>\n\n\n\n
Czy Uni\u0119 Europejsk\u0105 sta\u0107 na wi\u0119cej? Niew\u0105tpliwie wi\u0119cej znaczy\u0107 nie b\u0119dzie, je\u015bli (jak to twierdzi\u0142em dwa tygodnie temu) nie zdo\u0142a sobie zapewni\u0107 przynajmniej wzgl\u0119dnej samowystarczalno\u015bci obronnej, je\u015bli nie wyzwoli si\u0119 z syndromu ameryka\u0144skiego protektoratu bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Przez lata Unia Europejska \u017cy\u0142a iluzj\u0105 zdobycia sobie pozycji w \u015bwiecie jako tzw. mi\u0119kka si\u0142a. Jest dzi\u015b wi\u0119c Unia dostarczycielem ponad po\u0142owy ca\u0142ej pomocy rozwojowej w \u015bwiecie, jest najwi\u0119kszym partnerem handlowym dla zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw \u015bwiata. Ale na jej wizerunek jako gracza politycznego nie prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 to wystarczaj\u0105co zauwa\u017calnie. W sierpniu 2022 r. \u201eForeign Affairs\u201d zamie\u015bci\u0142 artyku\u0142 zas\u0142u\u017conego indyjskiego dyplomaty Shivshankara Menona pt. \u201eNobody Wants the Current World Order\u201d. Postawi\u0142 on tez\u0119, \u017ce wszystkie licz\u0105ce si\u0119 mocarstwa \u015bwiata, w tym USA, sta\u0142y si\u0119 mocarstwami rewizjonistycznymi, chc\u0105 zasadniczej zmiany parametr\u00f3w porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego. Co bardzo znamienne, to fakt, \u017ce autor nie zauwa\u017ca w og\u00f3le Unii Europejskiej jako zbiorowego mocarstwa, nie wymienia jej w\u015br\u00f3d graczy \u015bwiatowej polityki. Nie ma Europy w jego opisie w\u015br\u00f3d \u015bwiatowych decydent\u00f3w. I nie jest Menon w swym ogl\u0105dzie odosobniony. Stephen Brooks i William Wolfarth na \u0142amach “Foreign Affairs” w 2023 r. udowadniali, \u017ce \u015bwiat nie jest ani bipolarny, ani multipolarny, \u017ce utrzymuje si\u0119 nadal luka pot\u0119gi mi\u0119dzy USA i reszt\u0105 \u015bwiata, czyni\u0105c uk\u0142ad si\u0142 cz\u0119\u015bciowo jednobiegunowym, bo blisko USA znalaz\u0142y si\u0119 ju\u017c Chiny, ale potem jest d\u0142ugo, d\u0142ugo nikt, mo\u017ce Indie. I autorzy ci r\u00f3wnie\u017c Unii Europejskiej jako pot\u0119gi globalnej nie widz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ann Bradford pr\u00f3bowa\u0142a kiedy\u015b pociesza\u0107 nas, \u017ce Unia Europejska mimo wszystko rz\u0105dzi \u015bwiatem wystepuj\u0105c w roli “globalnej pot\u0119gi regulacyjnej”. Nie uciekaj\u0105c si\u0119 do instrumentarium politycznego nacisku, w spos\u00f3b jednostronny kreuje standardy jako\u015bci wyrob\u00f3w, bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bciowego, ochrony konsument\u00f3w, regu\u0142y ochrony \u015brodowiska, ochrony prywatno\u015bci, itd. Pozosta\u0142e pa\u0144stwa musz\u0105 si\u0119 do tych regu\u0142 dostosowywa\u0107, przyjmowa\u0107 je, volens nolens stosowa\u0107 w praktyce.<\/p>\n\n\n\n
Problem oczywi\u015bcie w tym, \u017ce owa niezaprzeczalna rola regulacyjna nie przek\u0142ada sie jeszcze na si\u0142\u0119 g\u0142osu politycznego. Nie tylko w odbiorze “Globalnego Po\u0142udnia”. <\/p>\n\n\n\n
Jednym s\u0142owem: strategia \u201esoft power\u201d nie zapobieg\u0142a traceniu przez Europ\u0119 wp\u0142yw\u00f3w w \u201eTrzecim \u015awiecie\u201d. Dramatycznie zabrzmia\u0142y s\u0142owa Macrona wypowiedziane na konferencji monachijskiej w 2022 r.: \u201ePora\u017ca mnie, jak stracili\u015bmy zaufanie globalnego Po\u0142udnia\u201d (\u201eI am struck by how we have lost the trust of the global South\u201d).<\/p>\n\n\n\n
Bo Unia Europejska w wielu stolicach \u015bwiata nie kojarzy si\u0119 jeszcze ze zbiorowym dzia\u0142aniem, a Europa nie kojarzy si\u0119 z asertywno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Poczyna sobie Unia Europejska w polityce \u015bwiatowej zdumiewaj\u0105co nie\u015bmia\u0142o. Nie kompensuje tego zupe\u0142nie przedstawianie si\u0119 niekiedy przez Francj\u0119 jako rzecznika i przedstawiciela Europy (jak cho\u0107by w 2023 r. podczas wizyty Macrona w Chinach), nawet kiedy robi to podpieraj\u0105c si\u0119 Niemcami (jak wobec Rosji w formacie normandzkim).<\/p>\n\n\n\n
Europa nie jest nawet w stanie przedstawi\u0107 sp\u00f3jnego intelektualnego wk\u0142adu do debaty o kszta\u0142cie przysz\u0142ego \u015bwiatowego porz\u0105dku. Wszystko na co by\u0142o j\u0105 sta\u0107, to has\u0142o \u201eskutecznego multilateralizmu\u201d i deklaracje o wierno\u015bci idei \u201eporz\u0105dku opartego na zasadach\u201d. Z\u017cyma\u0142a si\u0119 na ameryka\u0144skie inicjatywy budowy obozu demokracji w \u015bwiecie, ale sama nie by\u0142a w stanie zaproponowa\u0107 nic od siebie. Nie aspiruje nawet do tego, aby wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 platform\u0119 globalnego dialogu o przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata. Wspiera inicjatywy Sekretarza Generalnego, wspomaga plany reform instytucjonalnych, w tym WHO, r\u00f3wnie\u017c finansowo, wsp\u00f3\u0142pracuje konstruktywnie z instytucjami globalnymi, ale na inicjatywy w\u0142asne si\u0119 nie sili.<\/p>\n\n\n\n
Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce nie ma nic bardziej niebezpiecznego ni\u017c biurokrata z wizj\u0105. Nie oczekuj\u0119 wi\u0119c \u015bmia\u0142ych wizji od urz\u0119dnik\u00f3w Komisji Europejskiej. Ani od urz\u0119dnik\u00f3w Europejskiej S\u0142u\u017cby Dzia\u0142a\u0144 Zewn\u0119trznych. Ale liderzy polityczni Unii mogliby co\u015b jednak zaproponowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nie za bardzo Unia nawet promuje w\u0142asny sukces integracyjny jako model dla budowania stabilno\u015bci i dobrobytu w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Nadal nie brakuje przecie\u017c g\u0142os\u00f3w, aby zorganizowa\u0107 \u015bwiat na zasadzie du\u017cych kontynentalnych (lub regionalnych) konglomerat\u00f3w integracyjnych. Ale inicjatywy integracyjne realizowane s\u0105 jedynie w Afryce (Unia Afryka\u0144ska), Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej (ASEAN), na obszarze postsowieckim (Unia Eurazjatycka jako forma hegemonii rosyjskiej) i cz\u0119\u015bci Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Jednak do stopnia integracji europejskiej kudy im. No i praktyczne skutki dla stabilno\u015bci region\u00f3w s\u0142abiutkie (autokracje i niedorozw\u00f3j w Afryce, kryzysy jak cho\u0107by mjanmarski w Azji).<\/p>\n\n\n\n
Integracja regionalna mo\u017ce by\u0107 dobrym pomys\u0142em na zarz\u0105dzanie \u015bwiatem, ale do pewnego etapu. Mo\u017ce i dobrze, \u017ce Unia Europejska nie chce uchodzi\u0107 za element \u201eko\u0144ca historii\u201d w poszukiwaniu porz\u0105dku \u015bwiatowego. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 koncepcyjn\u0105 zas\u0142ug\u0105 jest niew\u0105tpliwie udowodnienie, \u017ce da si\u0119 z dobrym skutkiem prze\u0142amywa\u0107 balast narodowych podzia\u0142\u00f3w, wynosi\u0107 si\u0119 ponad ograniczenia wynikaj\u0105ce z narodowej suwerenno\u015bci, burzy\u0107 absolut paradygmatu pa\u0144stwa narodowego. Chwa\u0142a jej za to. Ale jej historyczn\u0105 misj\u0105 nie powinno by\u0107 bynajmniej odtwarzania modelu pa\u0144stwa narodowego i mechanizm\u00f3w polityki narodowej na wy\u017cszym poziomie, tj. struktury regionalnej. Wizja Stan\u00f3w Zjednoczonych Europy mog\u0142a by\u0107 kiedy\u015b dla europejskich federalist\u00f3w wizj\u0105 docelow\u0105. Ale dzisiaj mo\u017ce by\u0107 co najwy\u017cej wizj\u0105 przej\u015bciow\u0105. Bo ostatecznym etapem jest przecie\u017c dobre urz\u0105dzenie \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Brakuje niew\u0105tpliwie europejskiego g\u0142osu na rzecz budowy struktur ponadnarodowego zarz\u0105dzania \u015bwiatem. U\u017cywa\u0107 termin\u00f3w \u201epa\u0144stwo \u015bwiatowe\u201d czy nawet \u201erz\u0105d \u015bwiatowy\u201d w tym kontek\u015bcie bynajmniej oczywi\u015bcie nie wolno. Bo spali\u0107 mo\u017cna w ten spos\u00f3b najlepszy nawet pomys\u0142. Liczy\u0107 na Stany Zjednoczone w promowaniu ponadnarodowego podej\u015bcia do zarz\u0105dzania \u015bwiatem d\u0142ugo przecie\u017c (je\u015bli kiedykolwiek) nie b\u0119dzie mo\u017cna. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce w spos\u00f3b naturalny otwiera si\u0119 pole dla aktywno\u015bci Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n
Jeden z przyk\u0142ad\u00f3w. Jak pisa\u0142em ponad dziesi\u0119\u0107 lat temu, Unia Europejska mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 rzecznikiem koncepcji globalnej sprawiedliwo\u015bci i praworz\u0105dno\u015bci. Postawienie w stan oskar\u017cenia Putina w zwi\u0105zku ze zbrodniami wojennymi na Ukrainie u\u015bwiadomi\u0142o znaczenie uniwersalizacji Statutu Rzymskiego i wzmocnienia roli Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego. Unia nie tylko mog\u0142aby si\u0119 silniej zaanga\u017cowa\u0107 we wsparcie MTK, ale i innych trybuna\u0142\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Zw\u0142aszcza, \u017ce chce Unia uchodzi\u0107 za etalon rz\u0105d\u00f3w prawa.<\/p>\n\n\n\n
Pytano mnie przed laty, dlaczego Unia nie mog\u0142aby inicjowa\u0107 proces powo\u0142ania nowych instytucji trybunalskich, chocia\u017cby \u015awiatowego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka (tak, wiem, w dzisiejszej sytuacji nie do zrealizowania). Pytano, dlaczego nie mog\u0142aby promowa\u0107 idei utworzenia globalnej niezale\u017cnej instytucji zajmuj\u0105cej si\u0119 monitoringiem wybor\u00f3w (jak kiedy\u015b Biuro Wolnych Wybor\u00f3w w ramach KBWE), pozwalaj\u0105cej ONZ skupi\u0107 si\u0119 na elektoralnej pomocy. Bo przecie\u017c \u0142o\u017cy ju\u017c niebagatelne kwoty na obserwacj\u0119 wybor\u00f3w poza Europ\u0105. Pytano, dlaczego, b\u0119d\u0105c rzecznikiem walki z korupcj\u0105, Unia nie d\u0105\u017cy do powo\u0142ania globalnej agencji antykorupcyjnej, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142aby si\u0119 ca\u0142\u0105 szar\u0105 stref\u0105 mi\u0119dzynarodowej korupcji, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b w zasadzie zajmuj\u0105 si\u0119 tylko USA, a i to g\u0142\u00f3wnie z ameryka\u0144skiego punktu widzenia. Brytyjczycy przed paru laty doprowadzili do powo\u0142ania IACCC jako cia\u0142a koordynacyjnego, ale jego mandat i zasi\u0119g jest przecie\u017c bardzo ograniczony. A z innej beczki, Unia Europejska jako\u015b zniech\u0119cona ch\u0142odn\u0105 reakcj\u0105 USA i innych zarzuci\u0142a promowanie pomys\u0142u \u015awiatowej Organizacji Ekologicznej. Pyta\u0144 i przyk\u0142ad\u00f3w jest oczywi\u015bcie wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n
Wiadomo, na drodze do realizacji tak daleko id\u0105cych plan\u00f3w stoi brak solidnego globalnego konsensu. Ale przecie\u017c instytucje te mog\u0142yby zosta\u0107 powo\u0142ane do \u017cycia przez wybrane, ch\u0119tne do tego zainteresowane rz\u0105dy, otwarte na przy\u0142\u0105czenie z czasem innych, najlepiej oczywi\u015bcie wszystkich pa\u0144stw \u015bwiata, wi\u0119c nie trzeba od razu aspirowa\u0107 do pe\u0142nego consensusu.<\/p>\n\n\n\n
A ju\u017c niew\u0105tpliwie zadaniem najwy\u017cszej pr\u00f3by by\u0142oby opracowanie w Brukseli idei usprawniaj\u0105cych zarz\u0105dzanie globalnymi dobrami publicznymi (kosmosem, oceanami, przestrzeni\u0105 wirtualn\u0105, etc.).<\/p>\n\n\n\n
Kto\u015b kiedy\u015b rzuci\u0142 ide\u0119 w dyskusji, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142em, aby Parlament Europejski sta\u0142 si\u0119 rzecznikiem powo\u0142ania Parlamentu \u015awiatowego, a Europejski Kongres Region\u00f3w \u2013 \u015awiatowego Kongresu Region\u00f3w. Bo Parlament Europejski ju\u017c kiedy\u015b ide\u0119 Parlamentu \u015awiatowego wspar\u0142, ale wszak\u017ce bez wi\u0119kszego rozg\u0142osu. A m\u00f3g\u0142by robi\u0107 o wiele wi\u0119cej. Unii Europejskiej starczy\u0142oby niew\u0105tpliwie funduszy, aby prace nad powo\u0142aniem tych instytucji sfinansowa\u0107, gromadzi\u0107 intelektualny potencja\u0142, prowadzi\u0107 kampani\u0119 promocyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W tych dyskusjach, czasem b\u0119d\u0105c nawet nie\u017ale przyci\u015bni\u0119tym do muru, oczywi\u015bcie zawsze mog\u0142em odpowiada\u0107, \u017ce to s\u0105 bardzo ambitne pomys\u0142y, kt\u00f3re nie rokuj\u0105 dzi\u015b szans na realizacj\u0119. Z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Bo i wewn\u0105trz Unii nie zyska\u0142yby uniwersalnego poparcia. A Unia skupia si\u0119 na celach realistycznych, dzia\u0142a pragmatycznie. Jednak i na poziomie pragmatycznym inicjatyw brak.<\/p>\n\n\n\n
Ale, powiem szczerze, nie tyle mnie razi\u0142 brak odwo\u0142ania do owych ambitnych pomys\u0142\u00f3w w dokumentach unijnych, co sprowadzanie unijnego wk\u0142adu do debaty nad przysz\u0142ym \u0142adem globalnym do banalnych, biurokratycznych, be\u0142kotliwych wr\u0119cz strategii i dokument\u00f3w prezentowanych na stronie internetowej Europejskiej S\u0142u\u017cby Dzia\u0142a\u0144 Zewn\u0119trznych. Prosz\u0119 samemu sprawdzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy Sekretarz Generalny ONZ Guterres w swoim raporcie z 2022 r. zaproponowa\u0142 regularne debaty na forum ONZ nad przysz\u0142ymi wyzwaniami i dalekosi\u0119\u017cnymi strategiami, zastanawia\u0142em si\u0119 z trosk\u0105, czy aby Unia mia\u0142aby w tej debacie cokolwiek interesuj\u0105cego do powiedzenia.<\/p>\n\n\n\n
Moja wi\u0119c sugestia skromna: mog\u0142aby Unia Europejska chocia\u017c da\u0107 sw\u00f3j s\u0142yszalny g\u0142os na rzecz utworzenia przy ONZ sta\u0142ego, zinstytucjonalizowanego kana\u0142u zapewniaj\u0105cego g\u0142os spo\u0142ecze\u0144stwu obywatelskiemu w sprawach globalnych. Jak\u017ce zgodne by\u0142oby to z generaln\u0105 lini\u0105 Unii wspierania spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego w \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Mog\u0142aby tak\u017ce Unia da\u0107 fundusze i wesprze\u0107 politycznie intelektualne debaty na rzecz nowego uniwersalizmu. Je\u015bli jej funkcjonariusze i urz\u0119dnicy nie potrafi\u0105, niech cho\u0107 wespr\u0105 tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 o tym rozmawia\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Merab Mamardaszwili, wielki filozof gruzi\u0144ski, kiedy m\u00f3wi\u0142 ponad 35 lat temu o \u201eodpowiedzialno\u015bci europejskiej\u201d, rzek\u0142: \u201eKultura europejska jest chyba pierwsz\u0105 i jedyn\u0105 s\u0142uszn\u0105 odpowiedzi\u0105 na pytanie: czy w \u015bwiecie mo\u017cliwa jest zmiana\u201d (\u201eEuropean culture is perhaps the first and the only valid answer to this question: Is change possible in the world\u201d). Europa mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nadziej\u0105, \u017ce jest mo\u017cliwe przeprowadzenie \u015bwiata ku lepszej formule porz\u0105dku.<\/p>\n\n\n\n
Problem, kt\u00f3rego wszak\u017ce zby\u0107 nie spos\u00f3b, polega na tym, \u017ce europejskie pomys\u0142y dla \u015bwiata s\u0105 apriori przyjmowane z podejrzliwo\u015bci\u0105 przez pozosta\u0142ych partner\u00f3w. Cz\u0119sto, jak pisa\u0142em to nieraz, traktowane s\u0105 jako podst\u0119pne idee, kt\u00f3rych celem jest zapewnienie zachodniego przyw\u00f3dztwa, zachodniej kontroli nad \u015bwiatem w sytuacji, kiedy relatywna waga Zachodu maleje. Podejrzliwo\u015b\u0107 jest tym wi\u0119ksza, kiedy twarz\u0105 Europy w forsowaniu tych pomys\u0142\u00f3w s\u0105 by\u0142e mocarstwa kolonialne. Nie tylko Francja, ale i Hiszpania, W\u0142ochy, Niemcy, Portugalia, Belgia czy Holandia. Uczyni\u0142y one wiele rozliczaj\u0105c si\u0119 z krzywd wyrz\u0105dzonych kolonizowanym ludom, chocia\u017c, jak mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107 z wyst\u0105pie\u0144 wielu przyw\u00f3dc\u00f3w by\u0142ych kolonii, ca\u0142y czas licz\u0105 oni na wi\u0119cej i uprawiaj\u0105 niekiedy \u201epity politics\u201d najczystszej wody.<\/p>\n\n\n\n
O wiele wiarygodniejsze sta\u0142y si\u0119 jako europejscy gracze na globalnej arenie Szwecja, Finlandia czy Dania. Ich k\u0142opot z kolei polega na tym, \u017ce s\u0105 cz\u0119sto pos\u0105dzane o \u201eultraliberalne\u201d zamiary (priorytet dla praw kobiet i LGBT).<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna wi\u0119c zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce skuteczniejsz\u0105 by\u0142aby europejska polityka, gdyby firmowa\u0142y j\u0105 aktywnie pa\u0144stwa Europy \u015arodkowowschodniej, w tym Polska, kt\u00f3re ani kolonialnych, ani ultraliberalnych obci\u0105\u017ce\u0144 nie maj\u0105. Ale horyzonty polityki polskiej przesta\u0142y od \u0142adnych paru lat obejmowa\u0107 \u015bwiat. Cimoszewicz i Rotfeld byli ostatnimi ministrami spraw zagranicznych, kt\u00f3rzy starali si\u0119 dowarto\u015bciowa\u0107 pozaeuroatlantyckie kierunki w polityce polskiej. Po nich horyzonty polityki skurczy\u0142y si\u0119 znacznie. Najpierw zredukowano ilo\u015b\u0107 i wielko\u015b\u0107 plac\u00f3wek pozaeuropejskich, a potem PiS-wskie dyplomato\u0142ki zmasakrowa\u0142y nasz\u0105 dyplomacj\u0119 do imentu, a ju\u017c na odcinku pozaeuropejskim z pe\u0142nym poczuciem bezkarno\u015bci. PiS dorobek minionych lat rozporzy\u0142 dokumentnie. <\/p>\n\n\n\n
Skarla\u0142a polska dyplomacja lat ostatnich jest wi\u0119c wsp\u00f3\u0142odpowiedzialna bardziej ni\u017c sama jest w stanie to poj\u0105\u0107 za anemiczny g\u0142os Europy w dyskusji o przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata. Czy nowy rz\u0105d mie\u0107 b\u0119dzie ambicje i zasoby (w tym i intelektualne), aby rozszerzy\u0107 horyzonty polskiej polityki? <\/p>\n\n\n\n
Swoj\u0105 bierno\u015bci\u0105 Europa wyrzeka si\u0119 w ten spos\u00f3b jednej z jej najwarto\u015bciowszych cech to\u017csamo\u015bci \u2013 uniwersalizmu. Nowego uniwersalizmu.<\/p>\n\n\n\n
(Tekst powsta\u0142 na osnowie my\u015bli pierwszy raz rzuconych na seminarium w D\u017cermuku w listopadzie 2015 r.)<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/11_planofhell.jpeg?resize=722%2C1024&ssl=1\")
Rozziew mi\u0119dzy kantowskim ogrodem i hobbesowsk\u0105 d\u017cungl\u0105 ro\u015bnie. Jak mieszka\u0144cy kantowskiego ogrodu winni sobie dawa\u0107 rad\u0119 z zagro\u017ceniem p\u0142yn\u0105cym z d\u017cungli? Najprymitywniejszy spos\u00f3b to budowa wysokiego ogrodzenia, sza\u0144ca, muru nieprzenikalnego. W historii praktykowano t\u0119 metod\u0119…<\/p>\n