{"id":2079,"date":"2024-04-08T07:00:00","date_gmt":"2024-04-08T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=2079"},"modified":"2024-04-08T07:25:34","modified_gmt":"2024-04-08T07:25:34","slug":"just-for-the-record-wpis-siodmy-kryzys-elit-a-polityka-miedzynarodowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=2079","title":{"rendered":"Just for the Record. Wpis si\u00f3dmy: kryzys elit a polityka mi\u0119dzynarodowa"},"content":{"rendered":"\n<p>Od wiek\u00f3w zwolennicy spiskowych teorii wyszukiwali \u015blad\u00f3w tajnego mechanizmu zarz\u0105dzania \u015bwiatem. I wyszukuj\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144. Jeszcze w 2012 r. zas\u0142u\u017cona pos\u0142anka PiS-u (Gabriela Mas\u0142owska) pyta\u0142a w Sejmie Marka Belk\u0119, \u00f3wczesnego prezesa NBP : \u201eCzy (\u2026) to prawda, \u017ce funkcj\u0119 nieformalnego rz\u0105du \u015bwiatowego pe\u0142ni Grupa Bilderberg?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Kiedy\u015b o rz\u0105dy nad \u015bwiatem pos\u0105dzano Wielki Sanhedryn, Zakon Iluminat\u00f3w, masoneri\u0119, Rothschild\u00f3w. W XX w. podejrzenia skierowano na Opus Dei, Rockefeller\u00f3w, wielkie ameryka\u0144skie koncerny. Ukuto poj\u0119cie republik bananowych na pa\u0144stwa sterowane przez zagraniczne konglomeraty. P\u00f3\u017aniej uwag\u0119 badaczy konspiracyjnych kr\u0119g\u00f3w skupi\u0142a na sobie Komisja Tr\u00f3jstronna i wspomniana Grupa Bilderberg. Dzi\u015b o manipulacyjne poci\u0105ganie za sznurki pos\u0105dza si\u0119 a to Gatesa, a to Murdocha, a to Sorosa, a to Elona Muska. Nb. na Elonie Musku opar\u0142 swoj\u0105 teori\u0119 syndromu \u201erozdra\u017cnionego (czytaj: wkur*******) oligarchy\u201d Paul Krugman. Opisywa\u0142 Krugman, jak kumulacja bogactwa prowadzi do kumulacji w\u0142adzy, w tym \u201ew\u0142adzy do zdziecinnia\u0142ych dzia\u0142a\u0144\u201d. Ale jednocze\u015bnie owi rozdra\u017cnieni oligarchowie nie mog\u0105 ju\u017c sobie pozwoli\u0107 na \u017cycie z dala od w\u015bcibskiego oka publiczno\u015bci. W tym i na poci\u0105ganie za jakiekolwiek sznurki.<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u017cdy, kto m\u00f3g\u0142 zaobserwowa\u0107 spotkania elit polityk\u00f3w, biznesmen\u00f3w, intelektualist\u00f3w, jak cho\u0107by praktykowane przez \u015awiatowe Forum Ekonomiczne w Davos, wie doskonale, \u017ce tego rodzaju gremia nie s\u0105 bynajmniej zdolne do generowania jakichkolwiek dyrektyw, kt\u00f3re pomog\u0142yby komukolwiek w zarz\u0105dzaniu \u015bwiatem. Pojawiaj\u0105 si\u0119 tam owszem ciekawe idee, ale nie ich doszlifowaniu, a tym bardziej operacjonalizacji, dyskusje na tych forach s\u0142u\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Wra\u017cenie niemocy sprawczej, jakie cz\u0119sto narzuca si\u0119 z owych debat, mo\u017ce tylko pog\u0142\u0119bia\u0107 diagnoz\u0119 o kryzysie elit, w tym i elit \u015bwiatowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale tak na powa\u017cnie &#8211; kryzys zachodnich elit ma powa\u017cne konsekwencje mi\u0119dzynarodowe.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w wymiarze strategicznym elity zachodnie przez ostatnie trzysta-czterysta lat okre\u015bla\u0142y kurs polityczny ca\u0142ego \u015bwiata. Od dw\u00f3ch dekad co najmniej powtarzamy jednak mantr\u0119 o zmierzchu zachodniego przyw\u00f3dztwa, o utracie przez Zach\u00f3d zdolno\u015bci (zasobowych, je\u015bli nie moralnych) do zarz\u0105dzania sprawami \u015bwiata. Zach\u00f3d nie jest w stanie kontrolowa\u0107 biegu rzeczy. Chaos na lotnisku w Kabulu w sierpniu 2021 r. sta\u0142 si\u0119 obrazkowym symbolem niezdolno\u015bci Zachodu do zaszczepiania swoich porz\u0105dk\u00f3w w \u015bwiecie. A je\u015bli Zach\u00f3d pozwoli\u0142by Rosji zrobi\u0107, co chcia\u0142aby ona zrobi\u0107 z Ukrain\u0105, a Chinom wzi\u0105\u0107 bezkosztowo Tajwan, percepcja totalnej anomii zachodniego porz\u0105dku by\u0142aby pe\u0142na.<\/p>\n\n\n\n<p>Zach\u00f3d okaza\u0142 si\u0119 niezdolny do wyst\u0119powania w roli gwaranta porz\u0105dku. Wy\u0142oni\u0142a si\u0119 zjawa \u201ewielog\u0142owej bestii\u201d, kt\u00f3ra w schizofrenicznych spazmach mia\u0142aby walczy\u0107 sama ze sob\u0105 i kakofoniczne spiera\u0107 si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 polityczn\u0105 \u015bwiata. Kiedy po zako\u0144czeniu zimnej wojny Prezydent George Bush (starszy) przedstawi\u0142 wizj\u0119 nowego porz\u0105dku \u015bwiatowego i da\u0142 do zrozumienia, \u017ce Ameryka by\u0142aby gotowa sta\u0107 si\u0119 jego gwarantem (\u201eenoforcer\u201d), wielu uzna\u0142o, \u017ce dobra przysz\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata jest przes\u0105dzona.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale w nowe milenium \u015bwiat wszed\u0142 rozedrgany, wstrz\u0105sany kryzysami i przemoc\u0105 (nie tylko terrorystyczn\u0105).<\/p>\n\n\n\n<p>Ob\u00f3z tradycyjnie postrzegany jako \u201eTrzeci \u015awiat\u201d, czyli tzw. globalne Po\u0142udnie, wyemancypowa\u0142 si\u0119 jako samodzielna si\u0142a globalna.<\/p>\n\n\n\n<p>Mark Mazower pozwoli\u0142 sobie kiedy\u015b w tym kontek\u015bcie na ca\u0142kiem odwa\u017cn\u0105 obserwacj\u0119: \u201e\u015awiat nie s\u0142ucha ju\u017c g\u0142uchych prorok\u00f3w Zachodu. Ta zmieniaj\u0105ca si\u0119 konfiguracja si\u0142 mo\u017ce zapewni\u0107 bardzo potrzebn\u0105 intelektualn\u0105 regeneracj\u0119 i by\u0107 mo\u017ce po\u0142o\u017cy\u0107 kres nie tylko wiekom globalnej dominacji Zachodu, ale by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce umys\u0142owemu lenistwu, kt\u00f3re jej towarzyszy\u0142o. Zimna wojna doprowadzi\u0142a do skostnienia nawyk\u00f3w my\u015blowych. Koniec dominacji Zachodu powinien budzi\u0107 nie strach, ale ciekawo\u015b\u0107.\u201d (The world no longer listens to the deaf prophets of the West. This shifting configuration of forces may provide some much needed intellectual reinvigorration, and end perhaps not only centuries of the west\u2019s global dominance but perhaps too the mental laziness that accompanied it. Cold War fossilized habits of thought. The end of the West\u2019s prepondrance should inspire not fear but curiosity).<\/p>\n\n\n\n<p>Powiew \u015bwie\u017co\u015bci intelektualnej dot\u0105d jednak nie nast\u0105pi\u0142 (poza ma\u0142ymi wyj\u0105tkami bez wp\u0142ywu na polityk\u0119). Trzeci \u015awiat bynajmniej nie da\u0142 \u017cadnych ciekawych alternatywnych wizji nowego porz\u0105dku. Mo\u017ce poza teori\u0105 nowej \u201eWielkiej Konwergencji\u201d. W sensie strategicznym to, co proponuj\u0105 koncepcjoni\u015bci Chin, czy Indii, to powr\u00f3t do zasad polityki \u201eniezaanga\u017cowania\u201d (\u201epancza sila\u201d), \u015bwiata suwerennych narod\u00f3w, prymatu paradygmatu interes\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyznam, \u017ce kiedy pracowa\u0142em w latach 2002-2004 nad polsk\u0105 inicjatyw\u0105 reformy ONZ, liczy\u0142em bardzo na to, \u017ce znajdziemy w obozie pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119 wielu sojusznik\u00f3w dla postulatu radykalnej zmiany. Nic z tego. Chiny nie tyle chcia\u0142y zmienia\u0107 system zarz\u0105dzania \u015bwiatem, wymy\u015blony przecie\u017c i praktykowany w czasach absolutnej dominacji Zachodu, co my\u015bla\u0142y, jak wykorzysta\u0107 go do w\u0142asnych cel\u00f3w. Nawet najbardziej rewizjonistyczne w ocenie istniej\u0105cego systemu pa\u0144stwa, w tym Indie, ca\u0142y sens zmian widzia\u0142y w pozbawieniu zachodnich mocarstw ich przywilej\u00f3w (prawo weto w Radzie Bezpiecze\u0144stwa ONZ), do\u0142\u0105czeniu na r\u00f3wnych prawach przedstawicieli Po\u0142udnia do gremi\u00f3w decyduj\u0105cych. Niekt\u00f3rzy politycy Po\u0142udnia ze starego przyzwyczajenia z\u017cymaj\u0105 si\u0119, kiedy Zach\u00f3d forsuje koncepcje \u201eporz\u0105dku opartego na zasadach\u201d czy \u201eskutecznego multilateralizmu\u201d, ale nic od siebie alternatywnego przedstawia\u0107 nie maj\u0105 zamiaru.<\/p>\n\n\n\n<p>Intelektualno-polityczna niemoc rodzi pr\u00f3\u017cni\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Roger Cohen przed kilku laty pozwoli\u0142 sobie wyci\u0105gn\u0105\u0107 daleko id\u0105ce wnioski z kryzysu elit na narodowym podw\u00f3rku dla proces\u00f3w globalnych. Napisa\u0142: \u201eKultura globalna jest coraz bardziej definiowana przez bogate, cyniczne elity \u2013 jak w Rosji, Chinach, USA \u2013 podczas gdy wykluczeni z tego bogactwa sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku gniewnemu, ksenofobicznemu nacjonalizmowi\u201d (\u201eGlobal culture is increasingly defined rich, valueless elites &#8211; as in russia, china, usa &#8211; while those excluded from this wealth veer towards angry, xenophobic nationalism\u201d). Uj\u0105\u0142 to skr\u00f3towo jako konfrontacj\u0119 \u201ecrazy rich Asians versus Hillbilly elegy\u201d. Rezultatem tych proces\u00f3w jest odwr\u00f3t demokracji, rozkwit dyktatur, wzrost represyjno\u015bci pa\u0144stwa, bandycka korupcja, \u015bmier\u0107 warto\u015bci w polityce.<\/p>\n\n\n\n<p>Globalna plutokracja, o kt\u00f3rej pisa\u0142a kiedy\u015b Chrystia Freeland z nadziej\u0105, \u017ce sprzyja\u0107 b\u0119dzie globalizacji, pod wp\u0142ywem narastaj\u0105cego gniewu spo\u0142ecznego albo uleg\u0142a politycznej degeneracji, albo posz\u0142a gdzie\u015b w ukrycie i po cichu za\u0142atwia swoje interesy. Do przewodzenia \u015bwiatowej integracji nie aspiruje. Wielka nadzieja \u015bwiatowej demokracji i kosmopolitycznego porz\u0105dku, czyli tzw. klasa \u015brednia, zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w sobie, my\u015bl\u0105c bardziej o dobrobycie w\u0142asnych dzieci i wnuk\u00f3w ni\u017c o przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<p>Sumieniem \u015bwiata nie mog\u0105 jeszcze tym bardziej si\u0119 sta\u0107 urz\u0119dnicy organizacji mi\u0119dzynarodowych, mi\u0119dzynarodowi mened\u017cerowie, wizytuj\u0105ce nauczyciele akademiccy, studenci mi\u0119dzynarodowi, expaci, kt\u00f3rzy r\u00f3\u017cnymi wyrokami losu znale\u017ali profesjonaln\u0105 przysta\u0144 poza granicami w\u0142asnego kraju, narodu, kultury. Kto, jak kto, ale oni mieliby naturalny, osobisty wr\u0119cz interes w budowaniu \u015bwiata otwartego, tolerancyjnego, empatycznego, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cego \u015bwiata na miar\u0119 kantowskiego ogr\u00f3dka harmonijnego wsp\u00f3\u0142\u017cycia. Tylko jest ich tak ma\u0142o, setki tysi\u0119cy mo\u017ce, co w skali globu tyle znaczy co nic. A na dodatek z regu\u0142y cicho sobie siedz\u0105, mi\u0119dzynarod\u00f3wki \u015bwiatowej merytokracji nigdy nie utworz\u0105. Na czele organizacji mi\u0119dzynarodych za\u015b od dawna usadawiani s\u0105 politycy b\u0105d\u017a dyplomaci pozbawieni wi\u0119kszej charyzmy. Pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie boj\u0105 si\u0119 silnych, ale nieprzewidywalnych lider\u00f3w w roli szef\u00f3w organizacji. A politycy bez charyzmy porwa\u0107 swoimi wizjami zwyk\u0142ych obywateli nigdy nie b\u0119d\u0105 w stanie.<\/p>\n\n\n\n<p>Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce debat\u0119 o porz\u0105dku \u015bwiatowym chc\u0105 zdominowa\u0107 populi\u015bci, nacjonalistyczni troglodyci, ignoranci wszelkiej ma\u015bci. Bo \u015bwiat, tak\u017ce \u015bwiat idei, nie zna pr\u00f3\u017cni.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119c dyskurs o polityce mi\u0119dzynarodowej wype\u0142nia tak du\u017co be\u0142kotu. Tak\u017ce w Polsce. Zw\u0142aszcza wypowiadanego za rz\u0105d\u00f3w PiS-u przez ludzi wtedy na stanowiskach pa\u0144stwowych i rz\u0105dowych, i to bezpo\u015brednio zwi\u0105zanych z polityk\u0105 zagraniczn\u0105. A\u017c czasem wierzy\u0107 si\u0119 nie chcia\u0142o, \u017ce mog\u0142a za tym be\u0142kotem sta\u0107 tak pot\u0119\u017cna ignorancja. Dopuszcza cz\u0142owiek, \u017ce to jednak bardziej cynizm, bezwstydne wciskanie ludziom zwyk\u0142ego kitu, nawijanie makaronu na uszy, aby tak ju\u017c og\u0142upi\u0107 elektorat, \u017ceby m\u00f3c robi\u0107, co si\u0119 tylko chce.<\/p>\n\n\n\n<p>Jonan Ganesh zauwa\u017cy\u0142 kiedy\u015b k\u0105\u015bliwie: \u201eW naszym z\u0142otym wieku danych ten jeden obszar (polityka zagraniczna) pozostaje pr\u0119\u017cnie niewymierny. Wi\u0119c ka\u017cdy mo\u017ce powiedzie\u0107 wszystko, co chce, byle tylko zrobi\u0142 to d\u017awi\u0119cznie i cz\u0119sto u\u017cywa\u0142 s\u0142owa \u201estrategia\u201d. W najlepszym wydaniu dyplomacja jest polityk\u0105 najbardziej cywilizowan\u0105. W najgorszym przypadku jest to \u015bwiat z\u0142o\u017cony g\u0142\u00f3wnie z dymu\u201d. (In our golden age of data this one area (foreign policy) that remains resiliently unmeasurable. So anyone can say anything as long as they say it sonorously and use the word \u201estrategy\u201d a lot. At its best diplomacy is politics at its most civilized. At its worst, it is a a world made predominantly of smoke.)<\/p>\n\n\n\n<p>Zwyk\u0142y obywatel postrzega wi\u0119c \u015bwiat jako trwale pogr\u0105\u017cony w dymie, mgle, zas\u0142onie nieprzepuszczalnej. I traci ochot\u0119 na robienie czegokolwiek.<\/p>\n\n\n\n<p>Trudno nie zgodzi\u0107 mi si\u0119 by\u0142o z Rogerem Cohenem, kiedy twierdzi\u0142, \u017ce nadziej\u0119 w XXI w. pok\u0142ada\u0107 nale\u017cy nie tyle w narodach (pa\u0144stwach), co w ludziach i sieciach (\u201ethe hope of the 21 st century lies not in nations but in people and networks\u201d). Czy realistyczne to za\u0142o\u017cenie?<\/p>\n\n\n\n<p>Zapyta\u0142em kiedy\u015b (po angielsku) sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 w wydaniu Bing, jak ja jako zwyk\u0142y obywatel m\u00f3g\u0142bym wp\u0142ywa\u0107 na polityk\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Oto uzyskana przeze mnie odpowied\u017a:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201eZwyk\u0142y obywatel mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na \u015bwiatow\u0105 polityk\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby, w zale\u017cno\u015bci od poziomu zaanga\u017cowania i motywacji. Oto kilka mo\u017cliwych sposob\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>G\u0142osowanie na kandydat\u00f3w lub partie, kt\u00f3re podzielaj\u0105 ich pogl\u0105dy na kwestie globalne, takie jak prawa cz\u0142owieka, zmiana klimatu, handel, bezpiecze\u0144stwo itp. G\u0142osowanie mo\u017ce da\u0107 obywatelom co\u015b do powiedzenia na temat tego, jak dzia\u0142a ich rz\u0105d i jak\u0105 polityk\u0119 prowadzi.<\/li>\n\n\n\n<li>Aktywizm online, wykorzystywanie internetu i medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych do organizowania protest\u00f3w, podpisywania petycji, podnoszenia \u015bwiadomo\u015bci lub bojkotowania produkt\u00f3w zwi\u0105zanych z problemami globalnymi. Aktywizm online mo\u017ce wywiera\u0107 presj\u0119 na rz\u0105dy lub korporacje, aby zmieni\u0142y swoje zachowanie lub polityk\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li>Do\u0142\u0105czenie do grupy nacisku lub organizacji pozarz\u0105dowej (NGO), kt\u00f3ra opowiada si\u0119 za konkretn\u0105 spraw\u0105 lub interesem w polityce \u015bwiatowej, np. ochron\u0105 \u015brodowiska, pomoc\u0105 humanitarn\u0105, budowaniem pokoju itp. Grupy nacisku i organizacje pozarz\u0105dowe mog\u0105 lobbowa\u0107 rz\u0105dy, wp\u0142ywa\u0107 na opini\u0119 publiczn\u0105 lub \u015bwiadczy\u0107 us\u0142ugi i wspiera\u0107 osoby w potrzebie.<\/li>\n\n\n\n<li>Uczestnictwo w konsultacjach spo\u0142ecznych lub dialogach z urz\u0119dnikami pa\u0144stwowymi lub przedstawicielami organizacji mi\u0119dzynarodowych, takich jak Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych, Unia Europejska, Bank \u015awiatowy itp. Konsultacje spo\u0142eczne lub dialogi publiczne mog\u0105 zapewni\u0107 obywatelom mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyra\u017cenia opinii, zadawa\u0107 pytania lub sugerowa\u0107 kwestie globalne.<\/li>\n\n\n\n<li>Edukowanie siebie i innych na temat polityki \u015bwiatowej oraz zwi\u0105zanych z ni\u0105 wyzwa\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci. Edukacja mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 czyj\u0105\u015b wiedz\u0119, \u015bwiadomo\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015bci krytycznego my\u015blenia, a tak\u017ce zainspirowa\u0107 innych do zaanga\u017cowania si\u0119 lub podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>To tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w tego, jak zwyk\u0142y obywatel mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na \u015bwiatow\u0105 polityk\u0119. Oczywi\u015bcie wp\u0142yw ka\u017cdego dzia\u0142ania mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od kontekstu, problemu i reakcji grupy docelowej. Jednak ka\u017cde dzia\u0142anie mo\u017ce co\u015b zmieni\u0107 i przyczyni\u0107 si\u0119 do stworzenia bardziej demokratycznego i integracyjnego \u015bwiata.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystko to znamy i praktykujemy jako obywatele. A mimo wszystko nasz g\u0142os tak s\u0142abo jest s\u0142yszalny.<\/p>\n\n\n\n<p>Czy istnieje wszak\u017ce jakiekolwiek rozwi\u0105zanie systemowe, kt\u00f3re wprowadzi do relacji obywatela z polityk\u0105 \u015bwiatow\u0105 now\u0105 jako\u015b\u0107? O tym przy nast\u0119pnej okazji.<\/p>\n\n\n\n<p>(na podstawie wyk\u0142adu w Ameryka\u0144skim Uniwersytecie w Armenii w czerwcu 2019 r.)<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"566\" height=\"800\" data-attachment-id=\"2121\" data-permalink=\"https:\/\/piotrswitalski.com\/?attachment_id=2121\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?fit=566%2C800&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"566,800\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"00_Delirium\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?fit=212%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?fit=566%2C800&amp;ssl=1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?resize=566%2C800&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-2121\" style=\"aspect-ratio:0.7075;width:304px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?w=566&amp;ssl=1 566w, https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?resize=212%2C300&amp;ssl=1 212w\" sizes=\"auto, (max-width: 566px) 100vw, 566px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Ilustracja Micha\u0142 \u015awitalski<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Od wiek\u00f3w zwolennicy spiskowych teorii wyszukiwali \u015blad\u00f3w tajnego mechanizmu zarz\u0105dzania \u015bwiatem. I wyszukuj\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144. Jeszcze w 2012 r. zas\u0142u\u017cona pos\u0142anka PiS-u (Gabriela Mas\u0142owska) pyta\u0142a w Sejmie Marka Belk\u0119, \u00f3wczesnego prezesa NBP : \u201eCzy&hellip;<\/p>\n<p><a class=\"excerpt-readmore\" href=\"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=2079\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2121,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/00_Delirium.jpg?fit=566%2C800&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2079"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2384,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2079\/revisions\/2384"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}