{"id":2099,"date":"2024-05-06T07:00:00","date_gmt":"2024-05-06T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=2099"},"modified":"2024-05-06T08:55:07","modified_gmt":"2024-05-06T08:55:07","slug":"just-for-the-record-wpis-dziewiaty-niewyimagowana-tozsamosc-europejska-i-globalna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=2099","title":{"rendered":"Just for the Record. Wpis dziewi\u0105ty: niewyimaginowana to\u017csamo\u015b\u0107 europejska i globalna"},"content":{"rendered":"\n

Ka\u017cdy ambitny pomys\u0142 na pog\u0142\u0119bianie europejskiej integracji rozbija si\u0119 o niepewno\u015b\u0107 co do jego zaaprobowania przez obywateli pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. <\/p>\n\n\n\n

Pora\u017cka Traktatu Konstytucyjnego w 2005 r. na d\u0142ugie lata wpoi\u0142a politykom, nawet najbardziej przekonanym do potrzeby dalszych impuls\u00f3w integracyjnych, strach przed opini\u0105 obywateli. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce referenda w sprawach europejskich, jak te przegrane wtedy we Francji i Niderlandach, czy wcze\u015bniej w Irlandii, nie by\u0142y wypowiedzi\u0105 w sprawie stosunku do Europy jako takiej, lecz typowym odgromnikiem negatywnych uczu\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa do w\u0142asnych rz\u0105d\u00f3w. Idea Europy zosta\u0142a przez polityk\u00f3w uczyniona koz\u0142em ofiarnym ich w\u0142asnej nieudolno\u015bci. Za wszystko, co z\u0142e w kraju, przez lata obwiniano Bruksel\u0119. Wesz\u0142o to w nawyk zw\u0142aszcza populistom, nawet tym, kt\u00f3rzy sprawuj\u0105 lub dzier\u017cyli stery rz\u0105d\u00f3w i pieni\u0105dze z Unii chcieli zagarnia\u0107 gar\u015bciami, jak Orban na W\u0119grzech czy Kaczy\u0144ski w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Obowi\u0105zuj\u0105ca do 2007 r. jako rutynowa praktyka reform tzw. traktatowa \u015bcie\u017cka rozwijania Unii Europejskiej by\u0142a przez ostatnie lata skrz\u0119tnie omijana. W\u0142a\u015bnie ze strachu przed obywatelem. Nawet zasadnicze wr\u0119cz decyzje, jak cho\u0107by uchwalenie Planu Odbudowy w 2020 r., przez wielu nazywanym hamiltonowskim momentem dla Europy, przeprowadzono bez zwracania si\u0119 do opinii publicznej.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie Unia Europejska zainicjowa\u0142a w 2021 r. bezprecedensowy dla instytucji mi\u0119dzynarodowych proces konsultacji spo\u0142ecznych w ramach Konferencji dla Przysz\u0142o\u015bci Europy. Zako\u0144czony zreszt\u0105 bogatym wolumenem idei i propozycji. Kt\u00f3re to, znowu ze strachu przed brakiem gwarancji ich konstruktywnego rozpatrzenia, skierowano na boczny tor polityczny. Rz\u0105dy si\u0119 do nich nie chcia\u0142y ustosunkowa\u0107. Sta\u0142y wi\u0119c sobie tam na bocznicy w oczekiwaniu lepsze czasy. W obowi\u0105zku poczu\u0142 si\u0119 Parlament Europejski, kt\u00f3ry odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do nich, inicjuj\u0105c rewolucyjne wr\u0119cz zmiany w istniej\u0105cych traktatach. Tusz\u0119, \u017ce g\u0142\u0119bokie zmiany nast\u0105pi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jest zreszt\u0105 znamienne, jak mikry by\u0142 polski wk\u0142ad w przygotowanie raportu Konferencji. Ale to odr\u0119bna kwestia.<\/p>\n\n\n\n

Wniosek mo\u017ce by\u0107 tylko jeden: bez europejskiego demos integracja posuwa\u0107 si\u0119 dalej nie b\u0119dzie. Jego rachityczno\u015b\u0107 potwierdza frekwencja na wyborach do Parlamentu Europejskiego. Nie tylko w Polsce. Nikt nie jest w stanie przekonuj\u0105co wyja\u015bni\u0107 obywatelom, o co w nich chodzi.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142abiutki \u00f3w demos jest by\u0107 mo\u017ce, ale jednak istnieje. Mo\u017cna oczywi\u015bcie kwesti\u0119 t\u0119 zbywa\u0107 i nazywa\u0107 Europ\u0119 wyimaginowan\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, ale przecie\u017c ka\u017cda wsp\u00f3lnota szersza ni\u017c rodzina czy r\u00f3d jest wsp\u00f3lnot\u0105 wyimaginowan\u0105, nawet nar\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3bowali definiowa\u0107 europejsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 filozofowie, socjologowie czy wreszcie politycy. Husserl chcia\u0142 uczyni\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 filozoficzn\u0105 dominuj\u0105c\u0105. Poszukiwanie prawdy, racjonalizm, krytycyzm poznawczy, uniwersalizm, d\u0105\u017cenie do zmiany (konwersja egzystencjalna) czy nawet egzystencjalne zw\u0105tpienie (refleksja filozoficzna) wymieniane s\u0105 cz\u0119sto jako tzw. czynniki konstytutywne to\u017csamo\u015bci. Mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie do nich prawo zaiste ca\u0142y szeroko rozumiany Zach\u00f3d. Ale w sferze debat intelektualnych, refleksji zasadniczej europejska to\u017csamo\u015b\u0107 nadal jest wyczuwalna. M\u00f3wi\u0142 mi jeden z europejskich wyk\u0142adowc\u00f3w na czo\u0142owym ameryka\u0144skim uniwersytecie: \u201eNie wiedzia\u0142em, \u017ce jestem Europejczykiem, dop\u00f3ki nie pojecha\u0142em do Stan\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce potrzeb\u0119 kawiarnianych, totalnie improwizowanych debat intelektualnych po zaj\u0119ciach na uczelni odczuwali jedynie wizytuj\u0105cy profesorowie, kt\u00f3rzy przybyli tam z Europy.\u201d<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c wymiar kulturowy to\u017csamo\u015bci europejskiej, ten zwi\u0105zany z warto\u015bciami, zw\u0142aszcza z pa\u0144stwem prawa, tolerancj\u0105, empati\u0105, godno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka, liberalizmem w zasadniczym, niepolitycznym rozumieniu, mo\u017cna rozci\u0105gn\u0105\u0107 na ca\u0142y Zach\u00f3d. Ale jednak w \u015bwiecie Europa swoim zaanga\u017cowaniem na rzecz zniesienia kary \u015bmierci, na rzecz r\u00f3wnouprawniania kobiet, poszanowania mniejszo\u015bci seksualnych jest dystynktywnym znakiem.<\/p>\n\n\n\n

Tak\u017ce na poziomie politycznym Europa w skali globalnej jest coraz bardziej rozpoznawalnym podmiotem. Nie zawsze chc\u0105 j\u0105 widzie\u0107 jeszcze niekt\u00f3rzy politycy. D\u0142ugo nie chcia\u0142 jej widzie\u0107 Putin. Potem dostrzeg\u0142, ale demonstracyjnie nie chcia\u0142 szanowa\u0107. Nie traktuj\u0105 Europy jako zbiorowego gracza jeszcze w kilku wa\u017cnych pa\u0144stwach \u201eGlobalnego Po\u0142udnia\u201d. W Indiach chocia\u017cby. Ale w Chinach ju\u017c tak. Dlatego Macron m\u00f3g\u0142 rozmawia\u0107 z Xi w towarzystwie von der Leyen.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c europejska to\u017csamo\u015b\u0107 istnieje, ale jeszcze na co dzie\u0144 w refleksji obywatelskiej jest zbyt s\u0142aba.<\/p>\n\n\n\n

My\u015blano, \u017ce wzmocni\u0105 j\u0105 instytucje. Wprowadzono bezpo\u015brednie wybory do Parlamentu Europejskiego. Wprowadzono europejskich lider\u00f3w wyborczych i by\u0107 mo\u017ce pojawi\u0105 si\u0119 ponadnarodowe listy wyborcze. Ale wybory w wielu krajach cz\u0142onkowskich kojarzone s\u0105 raczej z wy\u015bcigami do ciep\u0142ych (dobrze op\u0142acanych) posad, a w w\u015br\u00f3d nowych cz\u0142onk\u00f3w Unii – do synekur wr\u0119cz, ni\u017c z wa\u017ckim sporem politycznym. Parlament Europejski nie jest jest postrzegany jako realna polityczna si\u0142a. Nadal. Dla ambitnych polityk\u00f3w to zsy\u0142ka, albo przedemerytalne \u201eroztrenowanie\u201d, swoisty chill-out. <\/p>\n\n\n\n

Wprowadzono instytucj\u0119 obywatelstwa europejskiego, widoczn\u0105 na ok\u0142adce naszych paszport\u00f3w. Ale obywatelem Europy mo\u017ce by\u0107 jedynie posiadacz obywatelstwa jednego z pa\u0144stw cz\u0142onkowskich (nie pora obej\u015b\u0107 w ko\u0144cu w specjalnych przypadkach to ograniczenie?). Jako obywatele Europy mo\u017cemy g\u0142osowa\u0107 w wyborach lokalnych w innych pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich, a nawet i krajowych. Mamy dost\u0119p do ochrony konsularnej oraz prawo do sk\u0142adania petycji i inicjatywy ustawodawczej. Mo\u017cemy liczy\u0107 na r\u00f3wne traktowanie w wielu codziennych sprawach. Ale nadal niekt\u00f3re kraje odnosz\u0105 si\u0119 do nas jak do cudzoziemc\u00f3w w dost\u0119pie do pracy i \u015bwiadcze\u0144 socjalnych, czy przy zakupie ziemi.<\/p>\n\n\n\n

My\u015blano, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 wzmocni\u0105 realne korzy\u015bci, jak cho\u0107by wymiana studencka w ramach \u201eErasmusa\u201d, zniesienie kontroli granicznych, zniesienie op\u0142at roamingowych. Ale nadal jednak, nawet w krajach, w kt\u00f3rych z funduszy europejskich na wielk\u0105 skal\u0119 przeobra\u017ca si\u0119 infrastruktura (nie tylko drogowa), poczucie realnych korzy\u015bci z bycia Europejczykiem jest s\u0142abe.<\/p>\n\n\n\n

Uznano tak\u017ce, \u017ce trzeba dba\u0107 o wzmocnienie wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci kulturowej. Wprowadzono europejskie nagrody dla tw\u00f3rc\u00f3w kina, ale tak\u017ce dla tw\u00f3rc\u00f3w architektury czy literatury (inne obszary tw\u00f3rczo\u015bci te\u017c maj\u0105 swoje europejskie nagrody, ale ju\u017c nie tak spektakularne). Ale z Oskarami, Cezarami czy Pritzkerami nie s\u0105 jeszcze por\u00f3wnywalne. Ba, jest Eurowizja i Europejskie Igrzyska. S\u0105 Europejskie Stolice Kultury. Ca\u0142y czas wszak\u017ce dominuje uczucie niedosytu. Unia Europejska porusza si\u0119 w obszarze kultury nadal z nieporadno\u015bci\u0105. Jej agenda na rzecz kultury opublikowana na stronach Komisji Europejskiej pora\u017ca mia\u0142ko\u015bci\u0105. O komisarzu z wydzielonym portfelem kultury mowy d\u0142ugo nie b\u0119dzie. A szkoda. Bez mocnego wymiaru kulturalnego Europa swojej \u201emi\u0119kkiej si\u0142y\u201d nie zbuduje.<\/p>\n\n\n\n

Narzeka\u0107 mo\u017cna by d\u0142ugo. I nie brak defetyst\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce europejski demos jest utopi\u0105. Bo Europ\u0119 dziel\u0105 j\u0119zyki, religie, kultury, do\u015bwiadczenia historyczne. Jak\u017ce trudno przecie\u017c ustali\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 europejsk\u0105 interpretacj\u0119 jej w\u0142asnej historii.<\/p>\n\n\n\n

Analizowa\u0142em plenarne rekomendacje (propozycje) Konferencji dla Przysz\u0142o\u015bci Europy z 2022 r. pod k\u0105tem ich ewentualnego wp\u0142ywu na konsolidacj\u0119 \u015bwiadomo\u015bci europejskiego demos. Moje wnioski? Szczerze? Niewiele idei znalaz\u0142em, kt\u00f3re mog\u0142yby zadzia\u0142a\u0107 na wyobra\u017ani\u0119 zwyk\u0142ego obywatela. Europejski paszport zdrowia i powszechne prawo dost\u0119pu do us\u0142ug medycznych w innych krajach? Tak, to mia\u0142oby efekt. Og\u0142oszenie Dnia Europy (9 maja) dniem wolnym od pracy w ca\u0142ej Unii? Symbolicznie dobrze by Uni\u0119 kojarzy\u0142o. Zgromadzenia Obywatelskie? Referenda Og\u00f3lnounijne? Tak, ale przy okazji innych czynno\u015bci wyborczych, bo pewno frekwencja by\u0142aby kompromituj\u0105ca, przynajmniej pocz\u0105tkowo. Stworzenie europejskiej sieci komunikacji publicznej? Tak, ale tylko na zasadzie jednego biletu, jak dzia\u0142a taka sie\u0107 w Niemczech. Powszechna dost\u0119pno\u015b\u0107 instytucji edukacyjnych (szk\u00f3\u0142, uniwersytet\u00f3w) i uznawalno\u015b\u0107 dyplom\u00f3w? Popieram! Karta obywatela Europy (z zapisem jego praw)? Symbol, ale czemu nie. Ale w sumie, idei tych jest w mojej ocenie bardzo ma\u0142o. A i tak koszt niekt\u00f3rych z nich by\u0142by zaporowy.<\/p>\n\n\n\n

Z dalekiej perspektywy wydaje si\u0119, \u017ce skonsolidowa\u0107 europejski demos mo\u017ce jedynie wsp\u00f3lne zewn\u0119trzne zagro\u017cenie. W sensie polityczno-militarnym bezpo\u015brednim zagro\u017ceniem niew\u0105tpliwie jest w obecnej sytuacji Rosja. Ale je\u015bli dla bezpo\u015brednich s\u0105siad\u00f3w Rosji to zagro\u017cenie wprost egzystencjalne, dla zachodnich kra\u0144c\u00f3w Europy czasem wci\u0105\u017c jednak po\u015brednie. Zagro\u017cenie migracyjne te\u017c odbierane by\u0142o w minionych latach z r\u00f3\u017cnym stopniem przej\u0119cia. Solidaryzm europejski nie by\u0142 wcale w tym wzgl\u0119dzie silny. To co jeszcze? Rywalizacja z Chinami w wymiarze globalnym nie b\u0119dzie oczywi\u015bcie mia\u0142a konsolidacyjnego wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n

Innym czynnikiem krzepni\u0119cia europejskiego demos by\u0142oby upatrywanie w Europie instrumentu ochrony praw w przypadku niezadowolenia obywateli z polityki w\u0142asnego pa\u0144stwa. Dla milion\u00f3w Polak\u00f3w pod rz\u0105dami PiS-u Europa sta\u0142a si\u0119 jedyn\u0105 nadziej\u0105 obrony niezale\u017cno\u015bci s\u0105d\u00f3w, wolno\u015bci medi\u00f3w czy praw \u201ekulturowo-obyczajowych\u201d. Nigdy tak czesto nie odwo\u0142ywano si\u0119 do wyrok\u00f3w ETS, kiedy podwa\u017cano legalno\u015b\u0107 reform s\u0105downiczych Ziobry. Polacy zrozumieli, \u017ce obywatelstwo europejskie daje im mo\u017cliwo\u015b\u0107 odwo\u0142ywania si\u0119 do trybuna\u0142\u00f3w europejskich, podr\u00f3\u017cowania do innych pa\u0144stw, aby zawiera\u0107 zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie czy przeprowadza\u0107 zakazan\u0105 w Polsce aborcj\u0119. Europa sta\u0142a si\u0119 dla tych Polak\u00f3w jedyn\u0105 gwarancj\u0105 obrony ich wolno\u015bci w obliczu autorytarnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Jest te\u017c znamiennym zjawiskiem, \u017ce zwolennicy lokalnych separatyzm\u00f3w (Szkocja, Katalonia) stali si\u0119 tak gorliwymi wyznawcami idei europejskiej integracji. Jean-Marc Ferry przypomina\u0142, \u017ce w XIX w. sens Europy przejawia\u0142 si\u0119 w budzeniu narod\u00f3w. Denis de Rougemont nazywa\u0142 zreszt\u0105 nacjonalizm chorob\u0105 romantyczn\u0105 Europy. Dzi\u015b Europ\u0105 interesuj\u0105 si\u0119 separatyzmy, bo narody pa\u0144stwowe zacz\u0119\u0142y si\u0119 Europy ba\u0107. Nie przypadkiem polscy populistyczni nacjonali\u015bci g\u0142\u00f3wne zagro\u017cenie dla suwerenno\u015bci kraju upatruj\u0105 nie w Moskwie, a w Brukseli.<\/p>\n\n\n\n

Francois Heisbourg, kt\u00f3ry przed kilkoma laty konkludowa\u0142, \u017ce demos europejski nie istnieje, a federalizacja Europy do skutku nie dojdzie, bo zatrzyma j\u0105 narodowy op\u00f3r, wyrokowa\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 Europy nie jest bardziej pewna ni\u017c przysz\u0142o\u015b\u0107 ZSRR za czas\u00f3w Gorbaczowa. Argumentowa\u0142, \u017ce tworzenie Kantowskiego ogr\u00f3dka pokojowej koegzystencji nie wymaga przecie\u017c narodowych fuzji (Kanada nie \u0142\u0105czy si\u0119 z USA \u017cyj\u0105c z nimi w pokojowej symbiozie, nie \u0142\u0105cz\u0105 organizm\u00f3w pa\u0144stwowych pa\u0144stwa skandynawskie mimo wzorcowych mi\u0119dzy nimi relacji). Wi\u0119c lepszym i jedynym realistycznym rozwi\u0105zaniem by\u0142by swoisty utylitaryzm, czyli pragmatyczne szukanie na ponadnarodowym poziomie rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re daj\u0105 lepsze rezultaty ni\u017c poszukiwania na szczeblu narodowym. <\/p>\n\n\n\n

Zgoda, Europa jest \u015bmiertelna, jak ostatnio przypomnia\u0142 Macron. Ale tylko wtedy, kiedy jej zwolennicy b\u0119d\u0105 si\u0119 atakom na ni\u0105 przygl\u0105da\u0107 bezczynnie i wierzy\u0107, \u017ce sama si\u0119 obroni.<\/p>\n\n\n\n

Ale jest jeszcze jeden wymiar integracyjny, kt\u00f3ry mo\u017cna by potraktowa\u0107 jako misj\u0119 niemal\u017ce cywilizacyjno-historyczn\u0105. Europa sta\u0142a si\u0119 poletkiem do\u015bwiadczalnym budowy kosmopolitycznego modelu zarz\u0105dzania \u015bwiatem. Je\u015bli jest bowiem prawdziw\u0105 hipoteza, \u017ce pa\u0144stwo narodowe wyczerpuje swoje mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej stanie si\u0119 modelem niewydolnym czy wr\u0119cz dysfunkcjonalnym, to szuka\u0107 trzeba sposob\u00f3w wype\u0142nienia luki po jego cz\u0119\u015bciowej co najmniej implozji. A Unia Europejska jest testem takiej alternatywnej mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Francis Cheneval, kt\u00f3ry spr\u00f3bowa\u0142 opisa\u0107 model kosmopolityczny zarz\u0105dzania \u015bwiatem, oparty na \u201ewolnej, stopniowej i dynamicznej integracji mi\u0119dzy ludami kt\u00f3re uznaj\u0105 i realizuj\u0105 zasady demokracji liberalnej i s\u0105 zwi\u0105zane traktatami\u201d, uzna\u0142, \u017ce tylko integracja europejska pod\u0105\u017ca za t\u0105 logik\u0105 kosmopolityczn\u0105 i eo ipso<\/em> pozostaje jedynym poligonem dla sprawdzenia skuteczno\u015bci tego podej\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c Europejczycy winni zademonstrowa\u0107 sukces swojego eksperymentu integracyjnego w imi\u0119 uniwersalizmu, kt\u00f3ry jest przecie\u017c integralnym elementem ich to\u017csamo\u015bci. Fuknie kto\u015b s\u0142usznie: \u201eO\u017ceszty! Jakie to przewrotne! Jakie podst\u0119pne!\u201d. Bo to jest w istocie odwr\u00f3cenie logiki integracji europejskiej. Je\u015bli jednak tworzenie takich zwi\u0105zk\u00f3w kosmopolitycznych w skali regionalnej mia\u0142oby by\u0107 drog\u0105 do stworzenia pokojowej formu\u0142y dla ca\u0142ego \u015bwiata, to kto mia\u0142by \u015bwiat ku lepszej przysz\u0142o\u015bci poprowadzi\u0107, je\u015bli nie Europa. Tak wi\u0119c wygl\u0105da\u0107 powinna misja globalna europejskiej integracji. Bo przecie\u017c jej celem nie powinno by\u0107 my\u015blenie w kategoriach tworzenia \u201eimperium europejskiego\u201d na wz\u00f3r idei Carla Schmitta.<\/p>\n\n\n\n

Jean-Marc Ferry zaproponowa\u0142 model \u201eko-suwerenno\u015bci\u201d jako przysz\u0142o\u015b\u0107 zarz\u0105dzania globalnego. I widzia\u0142 w tym szans\u0119 na pokazanie przez Europ\u0119 roli przyw\u00f3dczej. Bo ostrzega\u0142, \u017ce przyw\u00f3dztwo Europy nie mo\u017ce przecie\u017c polega\u0107 na obietnicy rozszerzania Europy na ca\u0142y \u015bwiat. Kosmopolityczny system globalny b\u0119dzie, wed\u0142ug niego, rezultatem po\u0142\u0105czenia rozmaitych system\u00f3w kosmopolitycznych.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie na polityczn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata patrzy\u0142 Jeremy Rifkin. Widzia\u0142 potrzeb\u0119 przej\u015bcia w dyskusjach o przysz\u0142ym urz\u0105dzeniu \u015bwiata od globalizacji do kontynentalizacji. By\u0142 zwolennikiem tworzenia zwi\u0105zk\u00f3w politycznych w regionach. UE traktowa\u0142 jako pierwszy historycznie zwi\u0105zek kontynentalny. Od kontynentalizacji \u015bwiat mia\u0142by porusza\u0107 si\u0119 ku nowej do Pangei. Od sfery geopolityki przemie\u015bci\u0107 si\u0119 do polityki biosfery.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 oczywi\u015bcie rozmaite pomys\u0142y na nowy model porz\u0105dku globalnego zrywaj\u0105cy z dotychczasowymi paradygmatami r\u00f3wnowagi si\u0142 i wsp\u00f3\u0142pracy pa\u0144stw narodowych.<\/p>\n\n\n\n

Jedni chc\u0105 i\u015b\u0107 ku quasi rz\u0105dowi \u015bwiatowemu poprzez umacnianie ONZ i istniej\u0105cych organizacji mi\u0119dzynarodowych o charakterze uniwersalnym. Wymaga\u0142oby to zasadniczej reformy ONZ, wyposa\u017cenia jej w nowe prerogatywy. To tzw. pragmatyczna droga. Bior\u0105c pod uwag\u0119 dzisiejsz\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 ONZ i jej organiczne ograniczenia, rezultaty mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 ma\u0142o zadowalaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Inna opcj\u0105, od dekad propagowan\u0105 przez \u201efederalist\u00f3w\u201d, jest utworzenie nowej instytucji o charakterze zarz\u0105dczym drog\u0105 umowy mi\u0119dzy rz\u0105dami pa\u0144stw narodowych, na podstawie konstytucji \u015bwiatowej zatwierdzonej przez ich obywateli. Nowa instytucja przej\u0119\u0142aby w szczeg\u00f3lno\u015bci kontrol\u0119 nad zasobami broni masowego ra\u017cenia, mia\u0142aby monopol na przymus i stosowanie si\u0142y, kontrol\u0119 nad politykami handlowymi i gospodarczymi w skali krajowej. To niew\u0105tpliwe najbardziej utopijna z wizji przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Kolejna opcja to stworzenie konfederacji regionalnych zwi\u0105zk\u00f3w integracyjnych opartych na modelu Unii Europejskiej. Opisywali\u015bmy j\u0105 wy\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

I wreszcie opcja najbardziej demokratyczna, to stworzenie swoistego instytucjonalnego i funkcjonalnego pluriwersum, w kt\u00f3rym organicznie splata\u0142yby si\u0119 sieci wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania pa\u0144stw narodowych, instytucji globalnych, miast, region\u00f3w, a przede wszystkim obywateli \u015bwiata, ich zwi\u0105zk\u00f3w, organizacji, ruch\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Daniele Archibugi przedstawi\u0142 kiedy\u015b wizj\u0119 \u201eglobalnej wsp\u00f3lnoty obywateli\u201d (The Global Commonwealth of Citizens). Opiera\u0142aby si\u0119 ona na zasadach nieu\u017cycia si\u0142y, respektowania r\u00f3\u017cnorodno\u015bci kulturowej, samookre\u015blenia narod\u00f3w, odwracania tendencji autokratycznych w polityce wewn\u0119trznej, partycypacyjnego zarz\u0105dzania problemami globalnymi. Urzekaj\u0105ca to wizja kosmopolitycznej demokracji.<\/p>\n\n\n\n

Ponownie jednak, jak wcze\u015bniej w przypadku integracji europejskiej, pojawia si\u0119 pytanie o si\u0142\u0119 to\u017csamo\u015bci globalnej. Jej brak niweczy szanse na zbudowanie jakiegokolwiek nowego porz\u0105dku globalnego opartego na \u015bci\u015blejszej integracji w skali \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Nie da si\u0119 bowiem my\u015ble\u0107 o jakimkolwiek nowym modelu zarz\u0105dzania \u015bwiatem bez wykrystalizowania silnej to\u017csamo\u015bci globalnej w oparciu cho\u0107by o co\u015b, co postulowa\u0142 prof. Coker z LSE, czyli wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 cz\u0142owiecz\u0105 nas jako jednostek ludzkich.<\/p>\n\n\n\n

Od lat podpieramy si\u0119 tez\u0105, \u017ce \u015bwiatowe zagro\u017cenia wzmacniaj\u0105 sumienie kosmopolityczne. Ale zagro\u017cenie nuklearne nawet na Zachodzie przesta\u0142o wyprowadza\u0107 ludzi na ulice. W Chinach, Indiach czy w Pakistanie sumienia kosmopolitycznego nie poruszy wcale. Zagro\u017cenie klimatyczne niew\u0105tpliwe zauwa\u017calnie obudzi\u0142o to\u017csamo\u015b\u0107 globaln\u0105 w\u015br\u00f3d m\u0142odego pokolenia na Zachodzie. Ale zbyt ma\u0142\u0105 wywiera jeszcze presj\u0119 na elity polityczne w pa\u0144stwach Globalnego Po\u0142udnia. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce zagro\u017cenie tak namacalne jak pandemie, a zw\u0142aszcza COVID-19, kt\u00f3ry przecie\u017c nie oszcz\u0119dzi\u0142 \u017cadnego zak\u0105tka globu, stanie si\u0119 katharsis dla globalnej to\u017csamo\u015bci. Ale w wielu spo\u0142ecze\u0144stwach Po\u0142udnia pos\u0142u\u017cy\u0142 jedynie za pretekst do wzniecania antyzachodnich nastroj\u00f3w. Bo Zach\u00f3d ze swoimi szczepionkami zadba\u0142 o priorytet dla swoich obywateli, nie chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 na tanie licencjonowanie. A Chiny i Rosja swoimi wakcynami, kt\u00f3re cz\u0119sto pos\u0105dzano o skuteczno\u015b\u0107 na poziomie placebo, zarzuci\u0142y \u201eTrzeci \u015awiat\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zawsze jednak mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 \u015bwiat jako wsp\u00f3lnot\u0119 ma\u0142o dobrowoln\u0105, po\u0142\u0105czon\u0105 jedynie konieczno\u015bci\u0105 podejmowania wsp\u00f3lnych ryzyk. Ot, takie ma\u0142\u017ce\u0144stwo z rozs\u0105dku. To jest w chwili obecnej najbardziej prawdopodobny scenariusz budowania nowego \u0142adu globalnego. Nie z ch\u0119ci, nie z wizji szlachetnej, ale z u\u015bwiadomionej konieczno\u015bci. Tu jednak nie wida\u0107 jeszcze sposob\u00f3w prze\u0142amywania odruchu niech\u0119ci wywo\u0142anego naturalnie rozwijanym przez wieki egoizmem narodowym. Pos\u0142uchajcie zreszt\u0105 g\u0142osu prawicy polskiej o reformie Unii Europejskiej. Ka\u017cdy niemal\u017ce \u015bmia\u0142y pomys\u0142 reformy kwitowany jest wrzaskiem, \u017ce oto Bruksela chce pozbawi\u0107 Polak\u00f3w suwerenno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie zawsze pozostaje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce obudzi w nas wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 cz\u0142owiecz\u0105 zagro\u017cenie zewn\u0119trzne, \u201eMarsjan\u201d jaka\u015b agresja, uderzenie cywilizacji pozaziemskiej. Chocia\u017c w literaturze science fiction nawet takie sytuacje nie zawsze dzia\u0142aj\u0105 na Ziemian mobilizuj\u0105co. Tym niemniej perspektywa takiego przesilenia jest w realu nadal ma\u0142o prawdopodobna.<\/p>\n\n\n\n

Francis Cheneval sugerowa\u0142 generowanie solidarno\u015bci globalnej jako rewolty na ograniczanie praw cz\u0142owieka w skali narodowej. Owa solidarno\u015b\u0107 globalna w jego rozumieniu nie wymaga\u0142aby nawet oparcia o jednolity porz\u0105dek etyczno-polityczny.<\/p>\n\n\n\n

W istocie budowanie silnych ponadnarodowych instytucji i procedur w skali globalnej dla ochrony praw ciemi\u0119\u017conych ludzi jest najsilniejsz\u0105 moralno-polityczna przes\u0142ank\u0105 na rzecz budowy nowego \u0142adu \u015bwiatowego. Bo dotychczasowy, oparty na absolutyzacji suwerenno\u015bci i nieingerencji w sprawy wewn\u0119trzne, legitymizuje tylko wszechw\u0142adz\u0119 pa\u0144stwa narodowego nad obywatelem.<\/p>\n\n\n\n

No a w dalszej perspektywie c\u00f3\u017c mog\u0142oby sta\u0107 si\u0119 katalizatorem naszej to\u017csamo\u015bci jako jednostek ludzkich? Oczywi\u015bcie tylko bunt maszyn, emancypacja sztucznej inteligencji zwr\u00f3cona przeciw ludziom, rebelia robot\u00f3w. O tym jednak nieco p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem g\u0142os solidarno\u015bci obywatelskiej w sprawach globalnych nadal jest bardzo s\u0142aby. I w reformowaniu ONZ aspekt ten nie znajduje dot\u0105d nale\u017cytego uwzgl\u0119dnienia. Polityka \u015bwiatowa nadal prowadzona jest bez ws\u0142uchiwania si\u0119 w g\u0142os obywatela.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Ilustracja Micha\u0142 \u015awitalski<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cdy ambitny pomys\u0142 na pog\u0142\u0119bianie europejskiej integracji rozbija si\u0119 o niepewno\u015b\u0107 co do jego zaaprobowania przez obywateli pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Pora\u017cka Traktatu Konstytucyjnego w 2005 r. na d\u0142ugie lata wpoi\u0142a politykom, nawet najbardziej przekonanym do potrzeby…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2099","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/just3.jpg?fit=1699%2C1841&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2099","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2099"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2099\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2406,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2099\/revisions\/2406"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2099"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2099"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2099"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}