<\/p>\n\n\n\n
Druga z zasad, obok pojednania, kt\u00f3r\u0105 proponowa\u0142em przed trzydziestu laty do\u0142\u0105czy\u0107 do dekalogu helsi\u0144skiego, o czym pisa\u0142em przed miesi\u0105cem, to solidarno\u015b\u0107. I zasad\u0119 t\u0119 kilka miesi\u0119cy po szczycie KBWE w 1992 r. uda\u0142o mi si\u0119 wpisa\u0107 do polskiego projektu Kodeksu post\u0119powania w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa, nad kt\u00f3rym pracowa\u0142em w Wiedniu jesieni\u0105 owego roku. Mia\u0142a ona tam stosowanie zaw\u0119\u017cone w stosunku do moich pierwotnych intencji, bo dotyczy\u0142a wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania w przypadku naruszenia norm i zasad KBWE, ale by\u0142a. I zosta\u0142a zaakceptowana w ostatecznej wersji Kodeksu na szczycie KBWE w Budapeszcie w 1994 r.
<\/p>\n\n\n\n
Bardzo ucieszy\u0142a mnie potem wiadomo\u015b\u0107, \u017ce zosta\u0142a solidarno\u015b\u0107 wpisana do traktat\u00f3w lizbo\u0144skich Unii Europejskiej podpisanych w grudniu 2007 r., m.in. w zakresie odnosz\u0105cym si\u0119 do sfery bezpiecze\u0144stwa. Ale sam termin solidarno\u015b\u0107 pojawia si\u0119 w tekstach stanowi\u0105cych Unii Europejskiej do\u015b\u0107 cz\u0119sto. Artyku\u0142 80 Traktatu o funkcjonowaniu UE opowiada o solidarno\u015bci i sprawiedliwym dzieleniu odpowiedzialno\u015bci. I bardzo cz\u0119sto \u00f3w artyku\u0142 przywo\u0142ywano ostatnimi czasy w kontek\u015bcie mechanizmu relokacji uchod\u017ac\u00f3w. Do tego stopnia, \u017ce mo\u017cna by\u0142o odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce niefortunnie zaw\u0119\u017ca si\u0119 jego aplikacj\u0119. A jeszcze na dodatek mechanizm relokacji mia\u0142by dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b przymusowy, na zasadzie \u201eprzyjmuj, albo p\u0142a\u0107\u201d. Rozpoczynanie stosowania klauzuli solidarno\u015bci w tak zaw\u0119\u017conym i wymuszaj\u0105cym trybie, tylko mog\u0142o samej zasadzie solidarno\u015bci szkodzi\u0107. Albowiem mia\u0142a ona przecie\u017c oryginalnie mie\u0107 szerok\u0105 konotacj\u0119. Bo to i pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych, i wsparcie rozwojowe, i wsp\u00f3\u0142praca w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa, a nawet solidarno\u015b\u0107 czysto dyplomatyczna. D\u0142ugo by wymienia\u0107. Szkoda, \u017ce instytucje unijne, a ju\u017c zw\u0142aszcza Parlament Europejski, nie zadba\u0142y o sp\u00f3jn\u0105 doktrynaln\u0105 wyk\u0142adni\u0119 tej zasady.
<\/p>\n\n\n\n
Ja r\u00f3wnie\u017c widzia\u0142em pierwotny zakres zasady solidarno\u015bci, kiedy pr\u00f3bowa\u0142em uczyni\u0107 ja norm\u0105 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105, bardzo szeroko. Mia\u0142a dotyczy\u0107 zbiorowego pomagania pa\u0144stwom (spo\u0142ecze\u0144stwom) \u201ew potrzebie\u201d (potrzebie niezawinionej), dotkni\u0119tymi kl\u0119skami naturalnymi (powodziami, po\u017carami, trz\u0119sieniami ziemi), epidemiami, transgranicznymi zanieczyszczeniami, nieurodzajem, ale tak\u017ce niekontrolowanym nap\u0142ywem uchod\u017ac\u00f3w, wszelkimi biedami, kt\u00f3re mia\u0142yby \u017ar\u00f3d\u0142a niezale\u017cne od post\u0119powania ich w\u0142adz. No i oczywi\u015bcie mia\u0142a dotyczy\u0107 pomocy ofiarom agresji, zamach\u00f3w terrorystycznych, blokad i innych nieprzyjaznych dzia\u0142a\u0144 ze strony trzeciej. Pomaga\u0107 winni wszyscy, tak\u017ce ci najbiedniejsi, ale ka\u017cdy w miar\u0119 posiadanych \u015brodk\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n
Uniwersalizacja zasady solidarno\u015bci zdj\u0119\u0142aby z agendy pytania opinii spo\u0142ecznej o sens pomocy rozwojowej, o odpowiedzialno\u015bci za pomoc, o ukrytych intencjach \u015bwiadczenia pomocy. W wymiarze globalnym inicjowanie klauzuli solidarno\u015bci mo\u017cna by stosownie opisa\u0107, zdefiniowa\u0107 rol\u0119 Sekretarza Generalnego ONZ czy Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ. Oczywi\u015bcie krokiem wst\u0119pnym winien by\u0107 zawsze wniosek pa\u0144stwa znajduj\u0105cego si\u0119 w potrzebie. W pracach nad polsk\u0105 inicjatyw\u0105 Nowego Aktu Politycznego ONZ w latach 2002-2004 zastanawia\u0142em si\u0119, jak wpisa\u0107 promowan\u0105 przez Kanad\u0119 zasad\u0119 \u201eResponsibility to Protect\u201d w szersze ramy zasady solidarno\u015bci. Bo solidarno\u015b\u0107 w Karcie jest, ale tylko w kontek\u015bcie pokoju i bezpiecze\u0144stwa.
<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie moje postulaty sprzed trzydziestu czy dwudziestu lat s\u0105 z gatunku oderwanych od rzeczywisto\u015bci obecnej, tak cynicznie zap\u0119tlonej w sie\u0107 z\u0142ych lub egoistycznych intencji. Nie na nasze czasy to pomys\u0142y, wydawa\u0142oby si\u0119.
<\/p>\n\n\n\n
Polska wszak\u017ce pr\u00f3bowa\u0142a jeszcze na pocz\u0105tku obecnego milenium uczyni\u0107 has\u0142o solidarno\u015bci wehiku\u0142em budowy swojego dobrego wizerunku w ONZ. Jednakowo\u017c chodzi\u0142o nam o nasz\u0105 polsk\u0105 \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i jej wp\u0142yw na losy Europy i \u015bwiata. Zaproponowa\u0142a Polska uczczenie dnia solidarno\u015bci w kalendarzu ONZ. Ale reakcje by\u0142y ma\u0142o entuzjastyczne. Bo o jak\u0105 solidarno\u015b\u0107 mia\u0142o chodzi\u0107: ludzi pracy? (a Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 Solidarno\u015bci Ludzi Pracy ju\u017c jest i to 1 maja przecie\u017c), zwi\u0105zkowc\u00f3w? bojownik\u00f3w o wolno\u015b\u0107 i demokracj\u0119? Odpu\u015bcili\u015bmy forsowanie szerokiej wyk\u0142adni solidarno\u015bci. A przejmuj\u0105c inicjatyw\u0119 inne pa\u0144stwa powi\u0105za\u0142y solidarno\u015b\u0107 z walk\u0105 z ub\u00f3stwem i doprowadzi\u0142y do og\u0142oszenia rezolucj\u0105 ZO ONZ Mi\u0119dzynarodowego Dnia Solidarno\u015bci Ludzkiej (20 grudnia ka\u017cdego roku). Solidarno\u015b\u0107 nabra\u0142a w j\u0119zyku oenzetowskim wysoce socjalnego wymiaru. A przecie\u017c chodzi\u0107 powinno o znacznie obszerniejsze zastosowanie.
<\/p>\n\n\n\n
No ale mniejsza z tym. Dzia\u0142a w ka\u017cdym razie upami\u0119tniaj\u0105ce \u201eSierpie\u0144\u201d Europejskie Centrum Solidarno\u015bci w Gda\u0144sku, kt\u00f3re ma krzewi\u0107 dziedzictwo \u201eSolidarno\u015bci\u201d i europejsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Bez globalnych ju\u017c ambicji.
<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach Polska anga\u017cowa\u0142a si\u0119 na forum ONZ w promowanie idei Mi\u0119dzynarodowego Dnia Upami\u0119tniaj\u0105cego Ofiary Akt\u00f3w Przemocy ze wzgl\u0119du na Religi\u0119 lub Wyznanie, kt\u00f3ry ustanowiono w 2019 r. Wyznaczono go na 22 sierpnia. Nasze zaanga\u017cowanie popiera\u0142em, bo uwa\u017ca\u0142em, \u017ce pogrom kielecki i inne wcze\u015bniejsze akty przemocy na innowiercach w Polsce wymagaj\u0105 upami\u0119tnienia. Podobnie jak obecnie prze\u015bladowania chrze\u015bcijan w Iraku, Syrii czy w Nigerii lub Egipcie, ataki na synagogi we Francji.
<\/p>\n\n\n\n
A 21 sierpnia 1811 r. spalono w Reszlu na Warmii Barbar\u0119 Zdunk, ostatni\u0105 w Europie czarownic\u0119. Zak\u0142adam, \u017ce \u00f3w popierany przez nas Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 j\u0105 te\u017c upami\u0119tnia.
<\/p>\n\n\n\n
Polskim wk\u0142adem do kalendarza ONZ sta\u0142o si\u0119 niew\u0105tpliwie ustanowienie w 2018 r. \u015awiatowego Dnia Roweru (3 czerwca). By\u0142 to wk\u0142ad polski, bo autorem pomys\u0142u jest Polak (cho\u0107 wyk\u0142adaj\u0105cy w USA) Leszek Sybilski. Szkoda wielka, \u017ce musia\u0142 polega\u0107 na inicjatywie dyplomatycznej Turkmenistanu, a nie Polski. A Polska nie do\u0142\u0105czy\u0142a nawet do grona 56 (sic!) wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w. Mam nadziej\u0119, \u017ce powodem nie by\u0142o og\u0142oszenie kiedy\u015b przez PiS-owskiego ministra spraw zagranicznych cyklist\u00f3w wrogami PiS-u, do sp\u00f3\u0142ki z wegetarianami. Nb. \u015awiatowy Dzie\u0144 Wegetarianizmu ju\u017c jest, cho\u0107 nadal nieusankcjonowany przez ONZ.
<\/p>\n\n\n\n
Latem 2022 r. obieg\u0142a pras\u0119 sensacyjna wiadomo\u015b\u0107, \u017ce jeden z wiceministr\u00f3w spraw zagranicznych \u00f3wczesnego rz\u0105du zamierza uczyni\u0107 model k\u00f3\u0142 gospody\u0144 wiejskich wzorcem do globalnego na\u015bladowania i narz\u0119dziem aktywno\u015bci polskiej dyplomacji w \u015bwiecie. I to by\u0142o rzeczywi\u015bcie wyzwanie na miar\u0119 ambicji odzwierciedlaj\u0105cych \u00f3wczesny stan profesjonalny polskiej dyplomacji.
<\/p>\n\n\n\n
Wracaj\u0105c do w\u0105tku powa\u017cnego \u2013 solidarno\u015bci w stosunkach mi\u0119dzynarodowych w\u0142a\u015bnie. Jest faktem znamiennym, \u017ce bardzo p\u00f3\u017ano, bo gdzie\u015b przed dwudziestu laty zacz\u0119\u0142a ona wywo\u0142ywa\u0107 zainteresowanie badaczy i analityk\u00f3w. Ale zainteresowanie to daje ju\u017c namacalne rezultaty, w tym i w rozwa\u017caniach o prawie mi\u0119dzynarodowym. Mo\u017cna ju\u017c znale\u017a\u0107 spory materia\u0142, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142by jako \u017ar\u00f3d\u0142o refleksji i inspiracji dla polityk\u00f3w i dyplomat\u00f3w. Tylko jak ich zach\u0119ci\u0107 do trudnej tej przecie\u017c lektury? Nie dostrzeg\u0142em bynajmniej dot\u0105d szczeg\u00f3lnego polskiego wk\u0142adu. Nie tylko intelektualnego. Chocia\u017cby organizacyjnego. \u017badnego seminarium czy konferencji pod egid\u0105 Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci czy PISM. Ale mo\u017ce nieuwa\u017cny by\u0142em.
<\/p>\n\n\n\n
Ja widz\u0119 w koncepcji solidarno\u015bci najpe\u0142niejsze opakowanie dla nowego uniwersalizmu. Od niego zacz\u0119\u0142y si\u0119 moje tegoroczne wpisy w konwencji \u201eJust for the Record\u201d. M\u00f3wi\u0105c lekko podnio\u015ble: to\u017csamo\u015b\u0107 globalna bowiem, kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce on krzewi\u0107, nie mo\u017ce by\u0107 konstruktem biernym. Powinien w niej tkwi\u0107 imperatyw dzia\u0142ania. Powinien z niej wyp\u0142ywa\u0107 solidaryzm jako postawa czynna.
<\/p>\n\n\n\n
I oczywi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce winna uczyni\u0107 zasad\u0119 solidarno\u015bci (solidaryzmu) jednym ze sztandar\u00f3w swojego globalnego zaanga\u017cowania Unia Europejska. Kto\u015b mo\u017ce przyklasn\u0105\u0107: w\u0142a\u015bnie! Unia Europejska jest przecie\u017c najwi\u0119kszym darczy\u0144c\u0105 w \u015bwiecie. Przypada na ni\u0105 ponad 50 proc. ca\u0142o\u015bci pomocy rozwojowej. Ale takiego strywializowania solidaryzmu si\u0119 boj\u0119. Nie o pomoc rozwojow\u0105 bynajmniej w tym chodzi. Ja akurat uwa\u017cam, \u017ce pomoc rozwojowa w obecnie praktykowanej postaci wymaga g\u0142\u0119bokiej refleksji. Znam mechanizmy pomocowe od podszewki. Jest w nich wiele zdegenerowanych element\u00f3w nie tylko po stronie biorc\u00f3w, ale i dawc\u00f3w. Poprawno\u015b\u0107 polityczna wszak\u017ce, nie tylko w instytucjach unijnych w Brukseli, uniemo\u017cliwia kardynaln\u0105 reform\u0119. Szkoda. Strywializowanie zasady solidarno\u015bci do postulatu pomocy krajom biednym zosta\u0107 mo\u017ce zreszt\u0105 cynicznie wykorzystane do kolejnych antyzachodnich, \u201eantykolonialnych\u201d krucjat i pr\u00f3b jeszcze skuteczniejszego domagania si\u0119 rekompensat, reparacji, zado\u015b\u0107uczynienia.
<\/p>\n\n\n\n
Tym niemniej Zach\u00f3d, oskar\u017cany o uleganie indywidualizmowi, konsumeryzmowi, dekadencji, winien pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce to solidarno\u015b\u0107 jest dowodem na to, \u017ce dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w hierarchii emocji spo\u0142ecznych zaj\u0119\u0142a na trwale tam empatia. Pisa\u0142em o tym szeroko w jednej ze swoich ksi\u0105\u017cek. Zainteresowanych zapraszam ponownie do lektury.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/just7.jpeg?resize=814%2C1024&ssl=1\")
Druga z zasad, obok pojednania, kt\u00f3r\u0105 proponowa\u0142em przed trzydziestu laty do\u0142\u0105czy\u0107 do dekalogu helsi\u0144skiego, o czym pisa\u0142em przed miesi\u0105cem, to solidarno\u015b\u0107. I zasad\u0119 t\u0119 kilka miesi\u0119cy po szczycie KBWE w 1992 r. uda\u0142o mi si\u0119…<\/p>\n