<\/p>\n\n\n\n
Przed polskimi wyborami w 2023 r. pewien polityk, cz\u0119sto przez mu nieprzychylnych okre\u015blany jako \u201eodklejony od rzeczywisto\u015bci\u201d, pr\u00f3bowa\u0142 opisa\u0107 poj\u0119cie mi\u0119dzynarodowej pozycji i statusu pa\u0144stwa. Walka z instytucjami europejskimi, k\u0142\u00f3cenie si\u0119 ze wszystkimi wok\u00f3\u0142, permanentna obstrukcja mia\u0142y by\u0107, w jego mniemaniu, zabieganiem o odpowiedni status kraju.
<\/p>\n\n\n\n
Pozycja mia\u0142a by\u0107 zmienna i ulotna, status za\u015b sta\u0142y i niezmienny.
<\/p>\n\n\n\n
Wbrew temu, co opowiada\u0142, tzw. status np. wielkiego czy \u015bredniego mocarstwa te\u017c nie jest dany raz na zawsze. Bo nawet wydawa\u0142oby si\u0119 niewzruszalny status sta\u0142ego cz\u0142onka Rady Bezpiecze\u0144stwa ONZ, nie musi obowi\u0105zywa\u0107 po wsze czasy.
<\/p>\n\n\n\n
Westfalski porz\u0105dek mi\u0119dzynarodowy oparty jest na zasadzie suwerennej r\u00f3wno\u015bci. USA i Andora, Chiny i San Marino, Indie i Tuwalu tyle samo znacz\u0105 z punktu widzenia prawa mi\u0119dzynarodowego. Jedynie stali cz\u0142onkowie Rady Bezpiecze\u0144stwa maj\u0105 globalnie zalegalizowany odr\u0119bny status, kt\u00f3ry daje im prawa wi\u0119ksze (prawo weta w RB) ni\u017c innym pa\u0144stwom. Nier\u00f3wne prawa wyst\u0119puj\u0105 i w przypadku innych organizacji, gdzie w g\u0142osowaniach licz\u0105 si\u0119 tzw. udzia\u0142y (Bank \u015awiatowy) lub liczba ludno\u015bci (w tzw. podw\u00f3jnej wi\u0119kszo\u015bci w ramach Rady UE).
<\/p>\n\n\n\n
Pa\u0144stwa w kontaktach z zagranic\u0105 od zarania ich dziej\u00f3w troszczy\u0142y si\u0119 o dwa podstawowe cele: zapewnienie bezpiecze\u0144stwa i pomna\u017canie dobrobytu. A r\u0119kojmi\u0105 realizacji tych cel\u00f3w by\u0142a pot\u0119ga. Je\u015bli wyrasta\u0142a ona ponad otoczenie, pr\u00f3bowa\u0142y dominacj\u0119 odzwierciedla\u0107 w uk\u0142adach hegemonistycznych – dwustronnych (np. wasalnych) albo wielostronnych (np. sojuszach satelickich), kt\u00f3re dawa\u0142y mocarstwu specjalne prawa.
<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c staro\u017cytni Grecy u\u015bwiadomili nam, \u017ce miejsce w hierarchii pa\u0144stw mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie. Wojny peloponeskie by\u0142y niczym innym, jak wojnami o status. Z punktu widzenia interes\u00f3w greckiej wsp\u00f3lnoty cywilizacyjnej by\u0142y wojnami totalnie bezsensownymi, wojnami wewn\u0119trznie wyniszczaj\u0105cymi. Chodzi\u0142o w nich przede wszystkim o ustalenie swoistego \u201eporz\u0105dku dziobania\u201d, hierarchii pot\u0119gi na peloponeskim podw\u00f3rku.
<\/p>\n\n\n\n
Wojny, w kt\u00f3rych stawk\u0105 by\u0142 status i hierarchia, organicznie wyrasta\u0142y z feudalnego systemu stosunk\u00f3w w europejskim \u015bredniowieczu. W ilu\u017c to przypadkach ich celem by\u0142 nie tyle fizyczny podb\u00f3j i inkorporacja ziemi, co \u201ezho\u0142dowanie\u201d jej w\u0142adcy. A i w czasach nowo\u017cytnych podobnych wojen nie brakowa\u0142o. Nie bez powodu wojn\u0119 krymsk\u0105 z lat 1853-1856 nazywa si\u0119 niekiedy w podr\u0119cznikach wojn\u0105 o klucz do stajenki betlejemskiej. Oczywi\u015bcie \u017c\u0105dania Rosji dotycz\u0105ce przyznania jej specjalnych praw do ochrony chrze\u015bcija\u0144skich miejsc i samych chrze\u015bcijan w imperium osma\u0144skim by\u0142y bardziej powodem ni\u017c przyczyn\u0105, bo Rosja w os\u0142abianiu Turcji widzia\u0142a szans\u0119 na swoj\u0105 dalsz\u0105 terytorialn\u0105 ekspansj\u0119.
<\/p>\n\n\n\n
A trudno o lepszy przyk\u0142ad wojny o hierarchi\u0119 ni\u017c prusko-austriacka Bruderkrieg z 1866 r. Nie chodzi\u0142o przecie\u017c w niej o kontrol\u0119 nad maciupkim i irrelewantnym Holsztynem, a o przyw\u00f3dztwo w Niemczech ca\u0142ych. Prusom uda\u0142o si\u0119 str\u0105ci\u0107 z przyw\u00f3dczego tronu Austro-W\u0119gry, a nast\u0119pnie dokona\u0107 zjednoczenia Niemiec na w\u0142asnych warunkach.
<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b status wyp\u0142ywa nie tyle z czystego rozmiaru pot\u0119gi, co z wkomponowania pa\u0144stwa w relacje z innymi partnerami. Bo chocia\u017cby Indie \u2013 dysponuj\u0105 broni\u0105 atomow\u0105, s\u0105 najludniejszym pa\u0144stwem \u015bwiata, ale sta\u0142ym cz\u0142onkiem Rady Bezpiecze\u0144stwa nadal nie udaje im si\u0119 zosta\u0107 i nie s\u0105 traktowane na podobnym poziomie co Chiny, a czy\u017c nie powinny? S\u0105 Indie pa\u0144stwem demokratycznym i pi\u0105t\u0105 pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci gospodark\u0105 \u015bwiata, ale do grona G7 Hindus\u00f3w nie do\u0142\u0105czono (a jest tam Japonia, a kiedy\u015b w G8 by\u0142a i Rosja). I Chiny, i Indie chc\u0105 by\u0107 postrzegane jako wielkie mocarstwa, ale nie \u017cycz\u0105 sobie, aby traktowa\u0107 je jako pa\u0144stwa “rozwini\u0119te” (ale raczej nadal jako pa\u0144stwa rozwijaj\u0105ce si\u0119).
<\/p>\n\n\n\n
Jedno nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, czysta pot\u0119ga nie gwarantuje statusu. Jednocze\u015bnie pa\u0144stwa, kt\u00f3rych potencja\u0142 si\u0119 ambitnie pomna\u017ca i nie musz\u0105 zabiega\u0107 o obcy parasol bezpiecze\u0144stwa, chc\u0105, aby ich wzrost odzwierciedla\u0142 si\u0119 w statusie. Po rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 podchwycono w Warszawie ide\u0119, aby Rosj\u0119 w G20 zast\u0105pi\u0142a Polska. Mimo, \u017ce pod wzgl\u0119dem si\u0142y gospodarki (PKB) plasujemy si\u0119 na miejscu 23 w \u015bwiecie, ale to przecie\u017c i tak wy\u017cej ni\u017c Argentyna czy RPA, kt\u00f3re w G20 s\u0105.
<\/p>\n\n\n\n
Kilka pa\u0144stw zachodnich wybra\u0142o strategi\u0119 budowania w\u0142asnego statusu w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej nie tyle przez militarne czy gospodarcze atrybuty mocarstwowo\u015bci, co przez tworzenie zjednywaj\u0105cego sympati\u0119 wizerunku. Kanada jeszcze na d\u0142ugo przed wynalezieniem poj\u0119cia soft power zacz\u0119\u0142a snadnie rozwija\u0107 profil pa\u0144stwa wspieraj\u0105cego rozmieszczanie si\u0142 pokojowych, sprzyjaj\u0105cego rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w, udzielaj\u0105cego pomocy gospodarczej, wychodz\u0105cego z inicjatywami dyplomatycznymi usprawniaj\u0105cymi funkcjonowanie instytucji globalnych. Aktywnie w sprawy globalne ze spolegliwymi skojarzeniami wesz\u0142y Szwecja, Finlandia czy Norwegia. Formalnego odzwierciedlenia w ich statusie to nie znalaz\u0142o. Ale czyni\u0142o ich dobrze kojarzonymi w spo\u0142eczno\u015bci \u015bwiatowej, windowa\u0142o ich szanse wyborcze w staraniach o cz\u0142onkostwo w gremiach kierowniczych, w tym i w Radzie Bezpiecze\u0144stwa.
<\/p>\n\n\n\n
Wida\u0107 wszak\u017ce wyra\u017anie, \u017ce status te\u017c ma nadal charakter uznaniowy.
<\/p>\n\n\n\n
Ale te\u017c niekiedy czysto formalny. Karta NZ zawiera postanowienia odnosz\u0105ce si\u0119 do tzw. pa\u0144stw wrogich. Uznawane wszak\u017ce s\u0105 owe klauzule za martwe. Niemcy czy Japonia z tytu\u0142u tych postanowie\u0144 nie odczuwaj\u0105 uszczerbku na swoim statusie.
<\/p>\n\n\n\n
Kiedy pa\u0144stwa czuj\u0105 si\u0119 w miar\u0119 pewnie pod wzgl\u0119dem bezpiecze\u0144stwa wewn\u0119trznego i interes\u00f3w gospodarczych, nieuchronnie kieruj\u0105 swoje wysi\u0142ki na rzecz zapewnienia sobie odpowiedniej rangi i statusu. Zaspokajaj\u0105 potrzeb\u0119 uznania. Polityk\u0105 zagraniczn\u0105 zaczynaj\u0105 kierowa\u0107 warto\u015bci tymotejskie. Pa\u0144stwo chce by\u0107 docenione, chce by\u0107 traktowane z respektem, chce mie\u0107 poczucie zdatno\u015bci, pe\u0142nowarto\u015bciowo\u015bci, relewantno\u015bci. Fukuyama kiedy\u015b twierdzi\u0142, \u017ce potrzeby tymotejskie b\u0119d\u0105 nabiera\u0107 rosn\u0105cego znaczenia, w nich upatrywa\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142o tendencji do separatyzmu i motor d\u0105\u017cenia do uzyskania statusu pa\u0144stwowego przez mniejsze narody. W \u201eEmocjach, interesach, warto\u015bciach\u201d wytyka\u0142em mu, \u017ce bardzo upraszcza\u0142, a wr\u0119cz czasem wypacza\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107. Ale zgadzam si\u0119, \u017ce potrzeby tymotejskie coraz silniej wp\u0142ywaj\u0105 na zachowania pa\u0144stw na arenie mi\u0119dzynarodowej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw chce mie\u0107 \u201eswoje pi\u0119\u0107 minut\u201d, nie godzi si\u0119 na status statysty. Z tego te\u017c wynika proces emancypacji pa\u0144stw globalnego Po\u0142udnia, o kt\u00f3rym tak wiele pisano w ostatnich latach.
<\/p>\n\n\n\n
Tym te\u017c t\u0142umaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce tak trudno odchodzi\u0107 od formu\u0142y rotacyjnego przewodnictwa w organach instytucji mi\u0119dzynarodowych. Komitetowi Ministr\u00f3w Rady Europy przewodz\u0105 kolejno wszyscy jej cz\u0142onkowie. Tak\u017ce San Marino, Monako, Liechtenstein, czy Andora. Przygotowuj\u0105 na p\u00f3\u0142roczne kadencje bogate programy, mobilizuj\u0105 si\u0119 do organizacji spotka\u0144 i imprez, proponuj\u0105 bogate programy przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 towarzysz\u0105cych, np. w dziedzinie kultury. Oczywi\u015bcie waga polityczna mniejszych pa\u0144stw nie predestynuje ich do aspirowania kierowaniem wielkimi politycznymi projektami. Za ich plecami czyni\u0105 to niezm\u0105cenie kluczowi gracze i Sekretariat. Ale dop\u0142yw nowej energii do zrutynizowanych prac Komitetu w wydaniu strasburskim, kt\u00f3ry dostarczyli mniejsi cz\u0142onkowie, zawsze by\u0142 widoczny.
<\/p>\n\n\n\n
W Unii Europejskiej rotacyjne przewodnictwo w Radzie UE by\u0142o cz\u0119sto krytykowane za os\u0142abianie ci\u0105g\u0142o\u015bci, deficyt zdolno\u015bci do przewodzenia w przypadku pa\u0144stw mniejszych, forsowanie partykularnych priorytet\u00f3w. I z powodu tych g\u0142os\u00f3w krytycznych Rada Europejska i Rada ds. Spraw Zagranicznych maj\u0105 sta\u0142e przewodnictwo. Ale z rotacyjnego przewodnictwa w innych formatach Rady nie zrezygnowano przecie\u017c. W\u0142a\u015bnie dlatego, aby ka\u017cdy cz\u0142onek Unii mia\u0142 poczucie, \u017ce jest zdolny do jej przewodzenia, \u017ce gra w pierwszej lidze, \u017ce wszyscy musz\u0105 si\u0119 z nim liczy\u0107. A \u017ce oprawa propagandowa i obudowa kulturalna przewodnictwa znaczy cz\u0119sto wi\u0119cej ni\u017c jego polityczna tre\u015b\u0107, to rzecz w ostatecznym rozrachunku wt\u00f3rna. Bo nie rotacyjne przewodnictwo decyduje o kierunku rozstrzygni\u0119\u0107 w ramach Unii przecie\u017c.
<\/p>\n\n\n\n
Przewodnictwo OBWE chciano na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych (w Waszyngtonie i nie tylko) uczyni\u0107 silnym i inicjatywnym. Mia\u0142o ono zapobiega\u0107 biurokratyzacji i przej\u0119ciu steru zarz\u0105dzania OBWE przez biurokrat\u00f3w. To Przewodnicz\u0105cy, a nie Sekretarz Generalny, mia\u0142 by\u0107 rzecznikiem i twarz\u0105 organizacji. Popiera\u0142em ten kurs z ca\u0142ym przekonaniem, tak\u017ce wtedy, kiedy pracowa\u0142em w Sekretariacie.<\/p>\n\n\n\n
Przewodnictwo mia\u0142o by\u0107 powierzane (na rok ca\u0142y) pa\u0144stwom zdolnym unie\u015b\u0107 politycznie, dyplomatycznie i zasobowo jego ci\u0119\u017car. Z za\u0142o\u017cenia wi\u0119c nie wszystkim. A z drugiej strony nie powinno by\u0107 oferowane pa\u0144stwom zbyt silnym, czyli mocarstwom (jak stali cz\u0142onkowie RB ONZ, ale ju\u017c Niemcy czy W\u0142ochy je mogli sprawowa\u0107). Silne Przewodnictwo irytowa\u0142o wszelako Rosjan (i niekt\u00f3re inne pa\u0144stwa). Czyni\u0142y te pa\u0144stwa wszystko, aby sp\u0119ta\u0107 inicjatyw\u0119 i ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142a\u0144 Przewodnicz\u0105cego. I niestety im si\u0119 to z czasem uda\u0142o. Pole inicjatywy dla Przewodnictwa kurczy\u0142o si\u0119. W konsekwencji wi\u0119c i Albania, i Serbia, i Irlandia, czy P\u00f3\u0142nocna Macedonia, czyli pa\u0144stwa nie pretenduj\u0105ce nawet do rangi mocarstw \u015brednich, czu\u0142y si\u0119 na si\u0142ach podo\u0142a\u0107 Przewodnictwu.
<\/p>\n\n\n\n
Jestem wi\u0119c zwolennikiem tworzenia funkcji, nawet pozornie presti\u017cowych, aby pa\u0144stwa, zw\u0142aszcza mniejsze i \u015brednie, mog\u0142y dawa\u0107 uj\u015bcie potrzebom tymotejskim. Bo najgorsze, co mo\u017ce si\u0119 sta\u0107, to poczucie niezrealizowanych ambicji, rosn\u0105cy rozziew mi\u0119dzy zadowoleniem z pomy\u015blnego rozwoju pa\u0144stwa i poczuciem w\u0142asnego niedowarto\u015bciowania. Z\u0142e emocje, kt\u00f3re na tle niespe\u0142nienia mog\u0105 pojawia\u0107 w zachowaniach politycznych, zw\u0142aszcza na forach mi\u0119dzynarodowych, mog\u0105 bowiem zak\u0142\u00f3ca\u0107 klimat wsp\u00f3\u0142pracy.
<\/p>\n\n\n\n
Przekonanie, \u017ce Polski nie traktuje si\u0119 odpowiednio, \u017ce Europ\u0105 rz\u0105dz\u0105 Niemcy, kt\u00f3rzy z nikim, a zw\u0142aszcza z nami si\u0119 nie licz\u0105, by\u0142o obsesj\u0105 PiS-u ju\u017c w latach 2005-2007. W latach 2015-2023 wesz\u0142o ju\u017c ono w kliniczne stadium. Widzia\u0142em to z bliska, zw\u0142aszcza w latach 2005-2007. Polska podejmowa\u0142a dyplomatyczne wojenki nawet w sprawach bez znaczenia dla polskich interes\u00f3w, a wszystko w imi\u0119 pokazywania, \u017ce z nami po prostu trzeba si\u0119 liczy\u0107. A przy tym kompletnie nie potrafiono partnerom wyt\u0142umaczy\u0107 naszych racji. Skutkiem tego post\u0119powa\u0142a nasza izolacja. Nawet naj\u017cyczliwsze nam pa\u0144stwa z za\u017cenowaniem patrzy\u0142y na nasze poczynania.
<\/p>\n\n\n\n
Na syndrom niedowarto\u015bciowania cierpia\u0142a Rosja i to co najmniej od po\u0142owy lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. A za dyktatury Putina rozdra\u017cnienie osi\u0105gn\u0119\u0142o wy\u017cyn dla \u015bwiata niebezpiecznych. Od neurotycznej asertywno\u015bci przela\u0142o si\u0119 w wojownicz\u0105 zaczepno\u015b\u0107, aby doj\u015b\u0107 do stanu zapiek\u0142ej agresji. Bo Rosja uwa\u017ca, \u017ce zdradliwie pozbawi\u0142 j\u0105 Zach\u00f3d po upadku zimnej wojny statusu, kt\u00f3rym cieszy\u0142 si\u0119 ZSRR, a z kt\u00f3rym wi\u0105za\u0142o si\u0119 akceptowanie posiadania przez niego w\u0142asnej strefy wp\u0142ywu i dzia\u0142ania tam na prawach wolnej r\u0119ki, \u017ce Zach\u00f3d wypi\u0144kowa\u0142 Rosj\u0119 z decydowania o geopolityce Europy i \u015bwiata, \u017ce relegowa\u0142 j\u0105 z ekstraklasy, w kt\u00f3rej gra\u0142a na r\u00f3wnych prawach z USA, \u017ce poni\u017ca\u0142 j\u0105, odrzucaj\u0105c rosyjskie projekty utworzenia koncertu mocarstw dla Europy i dyrektoriatu P-5 dla \u015bwiata.
<\/p>\n\n\n\n
Agresja przeciw Ukrainie nie do\u015b\u0107, \u017ce wcale nie pomog\u0142a Rosji odzyska\u0107 postulowany status, to jeszcze zepchn\u0119\u0142a j\u0105 na przeciwleg\u0142y biegun \u2013 biegun pariasa. Jeszcze nie ko\u0144ca, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw globalnego Po\u0142udnia sekowa\u0107 i izolowa\u0107 Rosji nie chce. Nie dziwota, \u017ce na szczycie G-20 w 2023 r. nie dosz\u0142o w dokumencie ko\u0144cowym do imiennego pot\u0119pienia Rosji.
<\/p>\n\n\n\n
Status pariasa w stosunkach mi\u0119dzynarodowych nieformalnie oczywi\u015bcie istnieje. Przez lata apartheidu do\u015bwiadcza\u0142a go RPA. Amerykanie pr\u00f3bowali wprowadzi\u0107 w obieg poj\u0119cie \u201epa\u0144stwa \u0142ajdackiego\u201d i uzasadnia\u0107 w ten spos\u00f3b budow\u0119 koncepcyjnej zagrody dla \u201eczarnych owiec\u201d. P\u00f3\u017aniej eufemistycznie m\u00f3wiono o nich jako o \u201epa\u0144stwach wyst\u0119pnych\u201d. S\u0105 i dzi\u015b pa\u0144stwa otaczane cz\u0119\u015bciow\u0105 izolacj\u0105, np. KRLD czy Afganistan.
<\/p>\n\n\n\n
Pojawiaj\u0105 si\u0119 obecnie tezy, \u017ce wobec pa\u0144stw naruszaj\u0105cych normy wsp\u00f3\u0142\u017cycia mi\u0119dzynarodowego, warto\u015bci prawnocz\u0142owiecze i demokratyczne, jedynym sposobem skutecznej reakcji spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej jest od\u0142\u0105czenie pa\u0144stwa od sieci wsp\u00f3\u0142pracy, izolacja informatyczna, transportowa, odci\u0119cie od rynk\u00f3w finansowych, sankcje handlowe i technologiczne, etc., czyli w du\u017cym uproszczeniu te przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3re podj\u0105\u0142 Zach\u00f3d wobec Rosji, aby u\u015bwiadomi\u0107 jej konieczno\u015b\u0107 zaniechania wojny w Ukrainie. Zachodnie sankcje jakie\u015b skutki przynosi\u0142y, ale bynajmniej na postaw\u0119 Rosji nie wp\u0142ywa\u0142y. Ale je\u015bli z czasem wp\u0142yn\u0105, to polityka Zachodu mo\u017ce pos\u0142a\u0107 wa\u017cny sygna\u0142 dla innych re\u017cim\u00f3w wyst\u0119pnych. Bo podobne podej\u015bcie mo\u017cna, a nawet nale\u017ca\u0142oby zastosowa\u0107 w stosunku nie tylko do Rosji (czy KRLD).
<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3wi si\u0119 czasem, \u017ce status okre\u015blany jest przez przynale\u017cno\u015b\u0107 do wyselekcjonowanego kr\u0119gu pa\u0144stw. Status podnosi cz\u0142onkostwo w mniej lub bardziej elitarnym klubie. Przez lata (a\u017c do ko\u0144ca lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych) taki klubowy charakter mia\u0142a Rada Europy. Czy Portugalii b\u0105d\u017a Hiszpanii psu\u0142o samopoczucie, \u017ce nie kwalifikowa\u0142y si\u0119 za Franco i Salazara do cz\u0142onkostwa w Radzie Europy? Mo\u017ce i tak, ale przecie\u017c i tak mog\u0142y liczy\u0107 wtedy na pe\u0142n\u0105 polityczn\u0105 solidarno\u015b\u0107 Zachodu w warunkach konfrontacji z ZSRR i obozem komunistycznym.
<\/p>\n\n\n\n
Pozbawionym politycznego znaczenia klubem okaza\u0142a si\u0119 Wsp\u00f3lnota Demokracji. Czy niezaproszenie przez Bidena lider\u00f3w W\u0119gier i Turcji na szczyty demokracji w 2021 i 2023 r. odbi\u0142o si\u0119 w jakikolwiek spos\u00f3b na statusie tych pa\u0144stw? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Mia\u0142o wyd\u017awi\u0119k jedynie wizerunkowy i to mimolotny. Bo za krokiem tym nie posz\u0142y \u017cadne inne konsekwencje. Wniosek z tego taki, o kt\u00f3rym ju\u017c pisa\u0142em na tym blogu: udzia\u0142 w klubie pa\u0144stw demokratycznych musi dawa\u0107 wyra\u017ane benefity polityczne, \u017ceby wp\u0142ywa\u0142 na poczucie statusu pa\u0144stwa.
<\/p>\n\n\n\n
Na status pa\u0144stwa wp\u0142ywa niew\u0105tpliwie obecno\u015b\u0107 w w\u0105skich gremiach konsultacyjnych (nieformalnych czy nawet sekretnych). Wspomina\u0142em na tym blogu o funkcjonowaniu tzw. dyrektoriatu w ramach Unii Europejskiej czy te\u017c tzw. quadu w ramach NATO. Za rz\u0105d\u00f3w PiS-u Polska nie do\u015b\u0107, \u017ce nie przybli\u017cy\u0142a si\u0119 do tych kr\u0119g\u00f3w, to przynajmniej je\u015bli chodzi o Uni\u0119 Europejsk\u0105, znacznie si\u0119 od nich oddali\u0142a. A je\u015bli strefa euro przekszta\u0142ci si\u0119 w szerszy kr\u0105g przyw\u00f3dczy w ramach Unii Europejskiej, to nasza tam nieobecno\u015b\u0107 wypchnie nas z powa\u017cnych rozm\u00f3w o przysz\u0142o\u015bci Unii.
<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017ce istnienie tych kr\u0119g\u00f3w wywo\u0142ywa\u0107 powszechne rozdra\u017cnienie. I s\u0142usznie. Dlatego funkcjonuj\u0105 tak dyskretnie. Ale nikt ich powstawaniu i trwaniu, je\u015bli przynosz\u0105 skutek, nie b\u0119dzie w stanie zapobiec. Dla polskiej polityki jeden z ich kszta\u0142tu obecnego systemowy wniosek wyp\u0142ywa: dop\u00f3ki Niemcy b\u0119d\u0105 w te kr\u0119gi wchodzi\u0107, a Polska nie (nawet po\u015brednio, czyli na tzw. doczepk\u0119), to prawdziwego partnerstwa w polityce zagranicznej i europejskiej mi\u0119dzy Niemcami a Polsk\u0105 nie b\u0119dzie. Po agresji Rosji na Ukrainie natowski quad winien by\u0142 przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 nieodwo\u0142alnie w pentalog (z udzia\u0142em Polski). Przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119? W ubieg\u0142ym tygodniu w Berlinie obradowano na szczycie w formule quadu. A pentalog wywindowa\u0142by status Polski niebotycznie.
<\/p>\n\n\n\n
Niezaspokojenie tymotejskich potrzeb mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 powa\u017cn\u0105 przeszkod\u0105 na drodze ku nowemu sposobowi zarz\u0105dzania \u015bwiatem. Oczywi\u015bcie najwi\u0119kszy op\u00f3r przed nowym (w domy\u015ble kosmopolitycznym) modelem zarz\u0105dzania b\u0119d\u0105 stawia\u0107 wielkie mocarstwa z USA na czele. Wielkim mocarstwom jednak bardziej ni\u017c o zachowanie statusu chodzi\u0107 b\u0119dzie o utrzymanie kontroli nad procesami decyzyjnymi. Przekazanie praw instytucjom ponadnarodowym zawsze ogranicza swobod\u0119 decydowania przez wielkich. Do\u015bwiadczenia brukselskie pokazuj\u0105, \u017ce najwi\u0119ksi gracze, jak chocia\u017cby Francja czy Niemcy, potrafi\u0105 wywiera\u0107 po\u015brednio wp\u0142yw na dzia\u0142ania Komisji, ale te\u017c w wielu sprawach musz\u0105 wchodzi\u0107 z ni\u0105 w sp\u00f3r kompetencyjny (jak np. zakresie ochrony inwestycji). Przegrywaj\u0105 te\u017c sprawy w trybunale luksemburskim. USA czy Chiny na podobne sytuacje jeszcze gotowe nie s\u0105. Mniejsze pa\u0144stwa za\u015b, nie tylko w Europie, przyj\u0119\u0142y ju\u017c dawno do wiadomo\u015bci, \u017ce wiele decyzji dotycz\u0105cych funkcjonowania ich gospodarki zapada gdzie indziej. I dotyczy to nie tylko cz\u0142onk\u00f3w Unii Europejskiej. Im przemodelowanie systemu zarz\u0105dzania \u015bwiatem, w kt\u00f3rym pojawi\u0142yby si\u0119 elementy integracji ponadnarodowej, nie przeszkadza. Ale przeszkadza\u0142yby rozwi\u0105zania, kt\u00f3re interpretowano by jako podwa\u017caj\u0105ce ich suwerenny i r\u00f3wny status.
<\/p>\n\n\n\n
Olbrzymi b\u0142\u0105d ruch\u00f3w uniwersalistycznych, pangejskich i im podobnych polega na tym, \u017ce pr\u00f3buj\u0105 uniwersalizmem wypiera\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105. Pisa\u0142em ju\u017c na tym blogu wielokrotnie, \u017ce to nie przejdzie. Trzeba uniwersalizm wpisa\u0107 w prze\u017cywan\u0105 obecnie narodow\u0105 emancypacj\u0119 polityczn\u0105, rewolucj\u0119 godno\u015bciow\u0105. Nie bez powodu jeden z by\u0142ych szef\u00f3w Rady Europejskiej wizytuj\u0105c nawet najbardziej zapomniane zak\u0105tki szerokiej Europy, w tym i jeszcze nieunijne, zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie tam bije prawdziwe serce Europy.
<\/p>\n\n\n\n
Zawsze proponowa\u0142em wi\u0119c, by mno\u017cy\u0107 w organizacjach mi\u0119dzynarodowych wysokie funkcje, kt\u00f3re powierzano by poszczeg\u00f3lnym pa\u0144stwom w ramach rotacji. Uwa\u017ca\u0142em te\u017c, \u017ce nawet cz\u0142onkostwo w Radzie Bezpiecze\u0144stwa winno podlega\u0107 jak najszerszej rotacji. Oczywi\u015bcie trzeba by z niej wyklucza\u0107 takie pa\u0144stwa jak KRLD czy Syri\u0119, ale poza tym m\u00f3g\u0142by zasiada\u0107 tam ka\u017cdy. Przedstawicie Tuwalu r\u00f3wnie\u017c. Polsk\u0119 w RB ONZ w 2020 r. zast\u0105pi\u0142a Estonia. Zauwa\u017cy\u0142 kto\u015b r\u00f3\u017cnic\u0119? Nawet je\u015bli, to z pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142a to r\u00f3\u017cnica niekorzystna dla skuteczno\u015bci dzia\u0142ania Rady. Wymy\u015blajmy wi\u0119c algorytmy, by unikn\u0105\u0107 niepotrzebnej rywalizacji o funkcje, a tak\u017ce o presti\u017cowe imprezy dyplomatyczne, sportowe czy kulturalne. Zadow\u00f3lmy ka\u017cdego. Oczywi\u015bcie spe\u0142niaj\u0105cego podstawowe kryteria przyzwoito\u015bci. \u017badnych honor\u00f3w, imprez \u015bwiatowych dla dyktatur, ciemi\u0119\u017cc\u00f3w, agresor\u00f3w, itp. \u017badnych. Wiem, wiem, idealistyczne to za\u0142o\u017cenie. Bo przecie\u017c tak wielu pa\u0144stwom nie przeszkadza\u0142by nawet udzia\u0142 sportowc\u00f3w rosyjskich w paryskiej olimpiadzie.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/just2.jpg?resize=754%2C1024&ssl=1\")
Przed polskimi wyborami w 2023 r. pewien polityk, cz\u0119sto przez mu nieprzychylnych okre\u015blany jako \u201eodklejony od rzeczywisto\u015bci\u201d, pr\u00f3bowa\u0142 opisa\u0107 poj\u0119cie mi\u0119dzynarodowej pozycji i statusu pa\u0144stwa. Walka z instytucjami europejskimi, k\u0142\u00f3cenie si\u0119 ze wszystkimi wok\u00f3\u0142, permanentna…<\/p>\n