Pora na moj\u0105 ostateczn\u0105 diagnoz\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 chandry radcy Tereya, jego depresyjnych nastroj\u00f3w, rozdra\u017cnienia, frustracji: Istvan Terey cierpi na samotno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomacja to gra zespo\u0142owa, to praca z lud\u017ami, to nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 interakcje, ale dyplomata to najbardziej samotny cz\u0142owiek za granic\u0105. Zw\u0142aszcza je\u015bli bez rodziny. Paradoks? Pozerska teza?<\/p>\n\n\n\n
Wiem, co m\u00f3wi\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Terey rodzin\u0119 ma. Ma \u017con\u0119 \u2013 Ilon\u0119. Ma dw\u00f3ch syn\u00f3w – Gez\u0119 i Sandora. I jest jeszcze Tibi \u2013 pies, \u201eogromne kosmate psisko\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Ale rodzina zosta\u0142a hen daleko w Budapeszcie. Nie do\u0142\u0105cza do Tereya. Nie mo\u017ce do\u0142\u0105czy\u0107. S\u0105 jeszcze i dzi\u015b opresyjne pa\u0144stwa, kt\u00f3re traktuj\u0105 cz\u0142onk\u00f3w rodziny jako zak\u0142adnik\u00f3w, gwarancj\u0119 lojalno\u015bci dyplomaty, kotwic\u0119 przywi\u0105zania do ojczyzny, trzymaj\u0105 ich pod nadzorem w kraju, nie pozwalaj\u0105 wyjecha\u0107 do dyplomaty. Czy i stalinowskie W\u0119gry zastosowa\u0142y wobec Tereya podobne \u015brodki szanta\u017cu? Nic takiego Tereyowi nie powiedziano, cho\u0107 czasem to podejrzewa. Na rodzin\u0119 ca\u0142y czas czeka.<\/p>\n\n\n\n
Ale \u201eIlona nie robi\u0142a nadziei, \u017ce szybko zjawi si\u0119 w Indiach, natrafi\u0142a na opory\u201d. Jakie, nie zdradzi\u0142a. Za\u015b Ambasador Bajcsy \u201eTereyowi parokrotnie obiecywa\u0142, \u017ce mu sprowadzi rodzin\u0119, ale wydanie paszport\u00f3w jako\u015b si\u0119 op\u00f3\u017ania\u0142o. Ilona nie napiera\u0142a, obaj ch\u0142opcy zacz\u0119li nauk\u0119, a w New Delhi oczywi\u015bcie nie by\u0142o szko\u0142y w\u0119gierskiej. Angielskiego nie znali: nim by si\u0119 poduczyli, ju\u017c pora by\u0142aby wyje\u017cd\u017ca\u0107, zw\u0142aszcza, \u017ce stale przeb\u0105kiwano o zmianach i kurier\u00f3w czekano troch\u0119 jak katastrofy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Podtrzymywanie kontakt\u00f3w z rodzin\u0105 w tamtych czasach nie by\u0142o \u0142atwe. Nie to co dzi\u015b w epoce Internet\u00f3w, Whatsapp\u00f3w i innych Signali. Mo\u017cesz nagada\u0107 si\u0119 i napatrze\u0107 na bliskich do woli, o ka\u017cdej porze, bezkosztowo. A wtedy \u2013 listy sz\u0142y poczt\u0105 tygodniami, a przez kurier\u00f3w raz na kwarta\u0142, a mo\u017ce i raz na p\u00f3\u0142 roku. I to przegl\u0105dane przez bezpiek\u0119.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3g\u0142 Terey dzwoni\u0107 przez specjalne \u0142\u0105cza. \u201eCo dnia by\u0142a wyznaczona godzina na po\u0142\u0105czenie z Budapesztem, kabel przez Londyn, okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105\u201d. Ale c\u00f3\u017c to za rozmowa? \u201eBy\u0142yby to zdania wypowiadane przy wielu \u015bwiadkach, jakby widzenie w wi\u0119ziennej rozm\u00f3wnicy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Czekanie na Ilon\u0119 go m\u0119czy. Nawet je\u015bli Ilona uwa\u017ca, \u017ce \u201esamotny pobyt w Indiach potrzebny jest dla mego dobra. \u017bycie wype\u0142ni\u0142a troska o syn\u00f3w\u2026Nie jestem jej potrzebny?\u201d Analizuje coraz podejrzliwiej listy. \u201eSmutek bi\u0142 z tego listu\u2026\u201d ale \u201enie znalazl nic, co by mog\u0142o zaniepokoi\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Zaczyna Terey podejrzewa\u0107, \u017ce to z nim co\u015b politycznie nie tak, \u017ce w\u0142adze co\u015b do niego maj\u0105. \u201eZwlekanie z paszportem staje si\u0119 obel\u017cywe, jeszcze jeden dow\u00f3d, \u017ce jestem elementem podejrzanym, niepewnym, skoro trzymaj\u0105 zastaw\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Historia wymy\u015blona? Literatura pi\u0119kna? Fantastyka? No nie. \u017bycie dyplomaty w czasach komuny \u2013 jak wiemy – mog\u0142o przerosn\u0105\u0107 fikcj\u0119. Kiedy zes\u0142ano mnie do Archiwum MSZ i przegl\u0105da\u0142em stare peerelowskie teczki personalne, nim trafi\u0142y do IPN-u, znalaz\u0142em historie bardziej wstrz\u0105saj\u0105ce. Potrafi\u0142y wzruszy\u0107 niekiedy, \u017ce tak policja polityczna mog\u0142a upadla\u0107 ludzi. Zupe\u0142nie jakby bawi\u0142a si\u0119 w grup\u0119 rekonstrukcyjn\u0105 \u201eProcesu\u201d Kafki.<\/p>\n\n\n\n
Oto sprawa z ko\u0144ca lat siedemdziesi\u0105tych, z kt\u00f3r\u0105 zetkn\u0105\u0142em si\u0119, przegl\u0105daj\u0105c archiwa. Wyjecha\u0142 na plac\u00f3wk\u0119 dyplomatyczn\u0105 nieco tylko starszy od Tereya, mo\u017ce nie poeta, ale te\u017c cz\u0142owiek \u201eszeroko rozumianego\u201d pi\u00f3ra i kultury. Niedawno przed wyjazdem zawar\u0142 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski (ju\u017c drugi). Chcia\u0142, aby na plac\u00f3wce do\u0142\u0105czy\u0142a do niego \u017cona i dziecko (z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa). \u017bona z\u0142o\u017cy\u0142a wszystkie niezb\u0119dne dokumenty w MSZ i czeka\u0142a na paszport. A decyzji (i paszportu) nie by\u0142o (i nie by\u0142o). Dziecku ju\u017c wystawiono paszport, a jej ca\u0142y czas nie. Wi\u0119c nasz dyplomata pisze do Centrali najpierw grzeczne zapytania. Pozostaj\u0105 one jednak bez odpowiedzi. Uruchamia zatem inne kana\u0142y, w tym i zwi\u0105zane z \u201ebia\u0142ym domem\u201d (jak wtedy okre\u015blano w \u017cargonie Komitet Centralny PZPR), bo i przecie\u017c to z rekomendacji \u201ebia\u0142ego domu\u201d do dyplomacji trafi\u0142. Wszystkie te monity jakby w czarn\u0105 dziur\u0119 trafia\u0142y. Po ponad roku na jednym z kolejnych zapyta\u0144, pojawi\u0142a si\u0119 adnotacja wiceministra spraw zagranicznych, kt\u00f3ry sugerowa\u0142, aby spraw\u0119 wyja\u015bni\u0107 w Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych. Urodzi\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu po jakim\u015b czasie jaka\u015b notatka wewn\u0119trzna, \u017ce przyczyn\u0105 problem\u00f3w paszportowych ma\u0142\u017conki dyplomaty jest rodzina za granic\u0105. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce siostra jej matki pozwoli\u0142a sobie wyjecha\u0107 na Zach\u00f3d na operacj\u0119 medyczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 w kraju wykona\u0107 nie by\u0142o mo\u017cna, a po operacji do Polski ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142a. I to wystarczy\u0142o, by na zasadzie zbiorowej odpowiedzialno\u015bci rodzinnej i to rozumianej rozszerzaj\u0105co, wyjazd \u017cony dyplomaty zablokowa\u0107. A fakt, \u017ce mia\u0142a jecha\u0107 do cz\u0142owieka z kreg\u00f3w w\u0142adzy, kt\u00f3remu partia ufa\u0142a, kt\u00f3ry dla re\u017cimu wiele dobrych rzeczy zrobi\u0142, nie by\u0142 \u017cadnym argumentem. Bo wiadomo, m\u0105\u017c to nie rodzina, jak wyja\u015bniaj\u0105 lekarze badaj\u0105c zagro\u017cenie dla pacjenta chorobami ujawnionymi w rodzinie. Tak potrafi\u0142y s\u0142u\u017cby, ca\u0142kiem bezinteresownie, niszczy\u0107 kariery dyplomatyczne i po\u017cycie ma\u0142\u017ce\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomata wytrzyma\u0142 bowiem na plac\u00f3wce bez rodziny dwa i p\u00f3\u0142 roku. Do ko\u0144ca nie wiedzia\u0142, dlaczego \u017cona nie mog\u0142a do niego do\u0142\u0105czy\u0107. Wr\u00f3ci\u0142, ale z ma\u0142\u017ce\u0144stwa nie by\u0142o co zbiera\u0107. Nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3d. Nasz bohater na tym zako\u0144czy\u0142 przygod\u0119 z dyplomacj\u0105. Karier\u0119 publiczn\u0105 w III RP nadal robi\u0142, cho\u0107 z r\u00f3\u017cnym powodzeniem. A ju\u017c by\u0142a \u017cona i syn zaznali za nowej Polski zas\u0142u\u017conej s\u0142awy.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c mo\u017cna si\u0119 tylko dziwi\u0107 Tereyowi, \u017ce tak spokojnie znosi op\u00f3\u017anienie w doje\u017adzie rodziny. Czy t\u0119skni? Czasem t\u0119skni. Ot na przyk\u0142ad wyrwa\u0142o mu si\u0119 w Agrze: \u201eGdyby\u017c tu byli moi ch\u0142opcy\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n
Nie wszyscy samotno\u015b\u0107 znosili wtedy w Nowym Delhi tak dotkliwie. I Sekretarz Ferenz grzmia\u0142 doktrynalnie, \u017ce najlepszym sposobem na samotno\u015b\u0107 jest uczciwa praca: \u201ecz\u0142owiek, kt\u00f3ry uczciwie pracuje, nie ma czasu na prze\u017cywanie samotno\u015bci\u201d. M\u00f3g\u0142 mu Terey jedynie odparowa\u0107 przekornie: \u201eWol\u0119 by\u0107 sob\u0105 i mie\u0107 czas na prze\u017cywanie samotno\u015bci”.<\/p>\n\n\n\n
Zast\u0105pi\u0107 rodzin\u0119 przyjaci\u00f3\u0142mi? Jest to jaka\u015b opcja. Najpro\u015bciej szuka\u0107 bratnich dusz w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Ale Terey, zdaje si\u0119, nie pr\u00f3bowa\u0142 nawet jej sprawdza\u0107. \u201ePracownik ambasady, zale\u017cny od opinii prze\u0142o\u017conych, kapry\u015bnych ocen innych urz\u0119dnik\u00f3w, nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 liczy\u0107. By\u0142 jedynie m\u0142odym poet\u0105, przystojnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry tu przyjecha\u0142 na kr\u00f3tko, ptak przelotny, mile witany przez grono nudz\u0105cych si\u0119 pi\u0119kno\u015bci\u201d. \u201eWo\u0142a\u0142 wi\u0119c zachowa\u0107 dystans, kt\u00f3ry pozwala wycofa\u0107 si\u0119 w por\u0119\u2026\u201d Trzyma\u0142 wi\u0119c dystans. Znalaz\u0142 co prawda na mie\u015bcie kogo\u015b, z kim m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie, kogo\u015b, kto rozumia\u0142 jego zmagania z samotno\u015bci\u0105. By\u0142 to dziennikarz Nagar.<\/p>\n\n\n\n
Nagar mia\u0142 swoj\u0105 diagnoz\u0119 samotniczej dolegliwo\u015bci Tereya: \u201eSamotno\u015b\u0107? Mo\u017cna j\u0105 odczu\u0107 dopiero w Azji, w morzu ludzkim, oboj\u0119tnym, giniemy tu, zagubione drobiny, ca\u0142kiem obcy i zb\u0119dni\u201d. Mo\u017ce i rzeczywi\u015bcie odmienno\u015b\u0107, nawis obcego t\u0142umu, totalne poczucie nieprzystawalno\u015bci pog\u0142\u0119bia\u0142o depresj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
A towarzystwo bliskich os\u00f3b nie jest bynajmniej wspomo\u017ceniem w prze\u017cywaniu chwil trudnych, niepowodze\u0144. Przecie\u017c i rado\u015b\u0107, zadowolenie, prze\u017cywanie chwil mi\u0142ych jest o wiele pe\u0142niejsze, je\u015bli do\u015bwiadcza si\u0119 ich wsp\u00f3lnie z osobami kochanymi. Przyznaje to sam cyniczny Nagar: \u201eteraz w\u0105cham te smrody od Rio de Janeiro po Hongkong i nic mnie nie dziwi. Czego mi si\u0119 zechce, mog\u0119 mie\u0107, a nie czuj\u0119 frajdy. Nie ma komu zaimponowa\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 nawet taki czas, kiedy za minionych czas\u00f3w wyjazdowy priorytet mia\u0142y w niekt\u00f3rych s\u0142u\u017cbach dyplomatycznych pa\u0144stw socjalistycznych osoby zam\u0119\u017cne (\u017conate). Kawaler\u00f3w na niekt\u00f3re plac\u00f3wki wr\u0119cz bano si\u0119 puszcza\u0107. Dzi\u015b mo\u017ce si\u0119 nawet wydawa\u0107, \u017ce samotnicy maj\u0105 w wyjazdach na niekt\u00f3re plac\u00f3wki wr\u0119cz przewag\u0119. S\u0105 plac\u00f3wki, na kt\u00f3re rodziny ze wzgledu bezpiecze\u0144stwa sie nie posy\u0142a, bo wojna, bo terroryzm, bo sta\u0142e zgro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n
Zna\u0142em oczywi\u015bcie dyplomat\u00f3w, kt\u00f3rzy za granic\u0119 od rodziny uciekali. Przede wszystkim na kr\u00f3tsze lub d\u0142u\u017csze wyjazdy delegacyjne. Specjali\u015bci od dyplomacji wielostronnej mieli ku temu \u0142atwe okazje. A to sesje Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ, a to konferencje KBWE, a to rokowania MBFR, a to konferencje przegl\u0105dowe NPT, a to szczyty klimatyczne. A co si\u0119 z nimi tam dzia\u0142o, to ju\u017c inna opowie\u015b\u0107, do kt\u00f3rej wr\u00f3cimy. Jeden ze znajomych przebi\u0142 w tym uciekaniu wszystkich. Pojecha\u0142 na plac\u00f3wk\u0119, na pe\u0142n\u0105 rotacj\u0119, czyli cztery lata, a potrafi\u0142 wm\u00f3wi\u0107 ma\u0142\u017conce, \u017ce pojecha\u0142 tam w delegacj\u0119, a w zwi\u0105zku z tym ona nie mo\u017ce si\u0119 tam na sta\u0142e do niego przesiedli\u0107. Ale prawd\u0105 jest, \u017ce usta mia\u0142 z\u0142ote i niezr\u00f3wnany dar przekonywania.<\/p>\n\n\n\n
Nie podlega dyskusji, \u017ce rodzina potrafi amortyzowa\u0107 stres, \u0142agodzi\u0107 nerwic\u0119 zawodow\u0105, powstrzymywa\u0107 przed uzale\u017cnieniami. Ale roz\u0142adowuj\u0105c napi\u0119cia mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 ich ofiar\u0105. Zna\u0142em koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy ko\u0144czyli pobyt na plac\u00f3wce ekspediuj\u0105c mienie przesiedle\u0144cze bynajmniej nie pod stary, przedwyjazdowy, domowy adres.<\/p>\n\n\n\n
Samotno\u015b\u0107 dyplomatyczna bierze si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z tego, \u017ce w \u015brodowisku zawodowym pora\u017cki i niepowodzenia znosi si\u0119 samemu. Solidarno\u015b\u0107 kole\u017ce\u0144ska jest czasami poddawana takim pr\u00f3bom, \u017ce si\u0119 po prostu rozsypuje. Nagle mo\u017cna si\u0119 sta\u0107 tr\u0119dowatym, nagle dawni koledzy mog\u0105 przesta\u0107 ci\u0119 poznawa\u0107, mog\u0105 zacz\u0105\u0107 wierzy\u0107 w tzw. uzasadnione powody twoich k\u0142opot\u00f3w. Przekona\u0142em si\u0119 o tym do\u015b\u0107 wcze\u015bnie w trakcie mojej kariery. Inni przekonywali si\u0119 jeszcze bardziej. I z kolei jest ca\u0142kiem w tym fachu normalne, \u017ce kiedy twoja kariera wychodzi z do\u0142ka, wskakujesz na kierownicze stanowiska, to ci, kt\u00f3rzy jeszcze nie tak dawno unikali z tob\u0105 kontaktu, nawet wzrokowego, nagle jak gdyby nigdy nic, zn\u00f3w deklaruj\u0105 ci przyja\u017a\u0144 i oddanie. M\u00f3g\u0142bym sypn\u0105\u0107 tu kilkoma nazwiskami, ale uczyni\u0142bym im krzywd\u0119, bo przecie\u017c oni potrafiliby mi po stokro\u0107 udowodni\u0107, \u017ce nigdy si\u0119 od znajomo\u015bci ze mn\u0105 nie od\u017cegnywali. Nigdy zreszt\u0105 tych zwrot\u00f3w nie prze\u017cywa\u0142em bole\u015bnie. Cho\u0107 niekt\u00f3rzy koledzy potrafili mnie swoim strachem i oportunizmem zaskoczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Najgorsze sytuacje powstaj\u0105 wtedy, kiedy twoi byli koledzy staj\u0105 si\u0119 twoimi szefami i twoje upokorzenie rozgrywaj\u0105 w spos\u00f3b niemal\u017ce sadystyczny, zaczynaj\u0105 leczy\u0107 si\u0119 na tobie z w\u0142asnych kompleks\u00f3w, udowadniaj\u0105 ci, b\u00f3g wie co. Nawet kiedy dochodzi do oczywistego mobbingu, mo\u017cesz pozosta\u0107 sam. Jak Terey w Nowym Delhi. Zostaje ci tylko rodzina. A on tam jej nie mia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
I jest jeszcze samotno\u015b\u0107 polityczna. Do\u015bwiadczy\u0142 jej w godzinie pr\u00f3by Terey. Po odej\u015bciu Rakosiego, kiedy sytuacja na W\u0119grzech nabiera\u0142a nowej dynamiki, Terey konstatuje: \u201eambasada to jakby kawa\u0142eczek ojczyzny\u2026wiedzia\u0142em, \u017ce jestem sam, jednak nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce a\u017c tak bardzo\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n
Bo mo\u017cna w zespole ambasadzkim odczuwa\u0107 niech\u0119\u0107 prze\u0142o\u017conych i koleg\u00f3w na tle czysto towarzyskim, osobowym, poniewa\u017c charaktery nie potrafi\u0105 si\u0119 dopasowa\u0107, mo\u017cna czu\u0107 si\u0119 od\u0142\u0105czonym z powodu zawi\u015bci zawodowej, zazdro\u015bci, konfliktu ambicjonalnego. Ale kiedy wchodzi w gr\u0119 zasadnicza odmienno\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w politycznych w czasach silnej polaryzacji, to poczucie osaczenia mo\u017ce by\u0107 depresyjne.<\/p>\n\n\n\n
Terey puszcza si\u0119 w ko\u0144cu por\u0119czy, daje si\u0119 poprowadzi\u0107 emocjom, pop\u0119dom wr\u0119cz. Samotno\u015b\u0107 mo\u017ce to t\u0142umaczy\u0107, ale czy usprawiedliwia, czy\u015bci sumienie?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pora na moj\u0105 ostateczn\u0105 diagnoz\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 chandry radcy Tereya, jego depresyjnych nastroj\u00f3w, rozdra\u017cnienia, frustracji: Istvan Terey cierpi na samotno\u015b\u0107. Dyplomacja to gra zespo\u0142owa, to praca z lud\u017ami, to nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 interakcje, ale dyplomata to najbardziej…<\/p>\n