Mo\u017ce Terey i nie by\u0142 komunist\u0105, niew\u0105tpliwie jednak przyjecha\u0142 do Indii zaczadzony ide\u0105 post\u0119pu. I wyda\u0142y mu si\u0119 te Indie niestety smutnym przypadkiem zap\u00f3\u017anienia. Nie do ko\u0144ca potrafi\u0142 rozgry\u017a\u0107, ile w tym zap\u00f3\u017anieniu by\u0142o kulturowych uwarunkowa\u0144, ile by\u0142o skutk\u00f3w kolonialnego upokorzenia. Oba czynniki, jako dyplomacie si\u0142 post\u0119pu i pokoju, \u017ale mu si\u0119 kojarzy\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Indie by\u0142y przez tysi\u0105clecia spo\u0142ecze\u0144stwem o \u015bcis\u0142ej stratyfikacji. Kasty (czyli warny), d\u017cati, dalitowie, adiwasi \u2013 tomy spisano o systemie podzia\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych. Nie miejsce tu, by si\u0119 nad nimi rozwodzi\u0107. Terey te podzia\u0142y dostrzega, kwasi si\u0119 na nie ideologicznie, ale jako pow\u00f3d do g\u0142\u0119bszych rozwa\u017ca\u0144 mu nie s\u0142u\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Od czasu Tereya Indie przesz\u0142y galopuj\u0105ca modernizacj\u0119. Przede wszystkim technologiczn\u0105 i zamo\u017cno\u015bciow\u0105. Chin w tym nie przebi\u0142y, ale ostatnie dwadzie\u015bcia lat zmieni\u0142o oblicze kraju. A podzia\u0142y spo\u0142eczne trwaj\u0105. Mimo post\u0119pu. Wszystkie rz\u0105dy niepodleg\u0142ych Indii walczy\u0142y z dyskryminacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105, wprowadza\u0142y parytety i bonusy dla ni\u017cszych warstw, plasowa\u0142y przedstawicieli grup upo\u015bledzonych na najwy\u017cszych stanowiskach w pa\u0144stwie, zabrania\u0142y u\u017cywa\u0107 tytu\u0142\u00f3w kr\u00f3lewskich i ksi\u0105\u017c\u0119cych, odbra\u0142y ksia\u017c\u0119tom zasi\u0142ki z bud\u017cetu pa\u0144stwa (privy purse), a podzia\u0142y jak trwa\u0142y, tak trwaj\u0105. W\u0142adze w kilka lat po uzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci nie chcia\u0142y si\u0119 ju\u017c nawet pyta\u0107 o przynale\u017cno\u015b\u0107 kastow\u0105 w spisach ludno\u015bci, by podzia\u0142\u00f3w nie utrwala\u0107, ale ludno\u015b\u0107 do dzi\u015b wie, jak na takie pytanie w kwestionariuszu odpowiedzie\u0107. Ba, ludno\u015b\u0107 bezb\u0142\u0119dnie odczytuje warny i d\u017cati z nazwisk rodowych, a ju\u017c w kontakcie bezpo\u015brednim od razu wie, z kim ma do czynienia. Co wi\u0119c robi\u0107 z nazwiskami? By\u0142a w naszej, polskiej historii epizodyczna moda na zmienianie nazwisk, a w Norwegii, zdaje si\u0119, proponowano nowe nazwiska osobom, kt\u00f3re nosi\u0142y nazwiska zbyt powszechne, ale zaordynowa\u0107 Hindusom odg\u00f3rn\u0105 zmian\u0119 to\u017csamo\u015bci nie wchodzi przecie\u017c w gr\u0119. Bo chocia\u017cby jak mieliby si\u0119 identyfikowa\u0107 sikhowie, gdzie “singh” i “kaur” to nazwiska nale\u017cne z tytu\u0142u przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty. O innych aspektach nie wspominajmy. Wi\u0119c na dzie\u0144 dobry Hindusi nadal ustalaj\u0105 od razu po nazwisku, kto sk\u0105d pochodzi. Z czego nic dyskryminuj\u0105cego nie musi wynika\u0107. Ale niekiedy wynika.<\/p>\n\n\n\n
Dyskryminacja spo\u0142eczna na tle urodzenia jest niew\u0105tpliwie prze\u017cytkiem. Wsz\u0119dzie. Nie b\u0119dziemy traci\u0107 czasu na dowodzenie, \u017ce o pozycji cz\u0142owieka w spo\u0142ecze\u0144stwie powinny decydowa\u0107 jego talenty, charakter, dorobek w\u0142asnej pracy, a nie to, kim si\u0119 urodzi\u0142. Chcemy za\u015b w spo\u0142ecze\u0144stwie nie tyle z\u0142udnej r\u00f3wno\u015bci, co r\u00f3wnych szans. Amen. Czy kiedykolwiek uprzedzenia do ludzi gorzej urodzonych znikn\u0105? Rasizm zniknie? Post\u0119p jest, ale jednak powolny. Wsz\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n
Terey, wbrew ideologicznemu kompasowi, kt\u00f3ry nakazywa\u0142 mu \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z proletariatem, lgnie bezwstydnie do arystokracji. Zaprzyja\u017ania si\u0119 z rad\u017cami. A ojciec rad\u017cy Khaterpalii t\u0142umaczy mu miejscowe zasady sprawiedliwo\u015bci: \u201ePrawo ludu jest usankcjonowanym bezprawiem\u2026 On si\u0119 urodzi\u0142 rad\u017c\u0105, musi broni\u0107 w\u0142asnych przywilej\u00f3w i swoich dzieci. Prawdziwa r\u00f3wno\u015b\u0107 jest w r\u0119ku bog\u00f3w, oni decyduj\u0105, gdzie kto si\u0119 rodzi\u201d. Jednym zdaniem konkluzja z tego trze\u017awi\u0105ca: tylko w\u0119dr\u00f3wka dusz jest gwarancj\u0105 sprawiedliwo\u015bci. Chcesz \u017cy\u0107 lepiej, to si\u0119 staraj teraz \u017cy\u0107 porz\u0105dnie, a w nast\u0119pnym \u017cyciu wskoczysz do wy\u017cszej kasty, wejdziesz do pa\u0142ac\u00f3w, narozkoszujesz si\u0119 dostatkiem. W taki to zasadniczy spos\u00f3b spo\u0142ecze\u0144stwo miejscowe radzi sobie z napi\u0119ciami spo\u0142ecznymi. Od tysi\u0105cleci. Indie to kraj, kt\u00f3ry z zasady omijaj\u0105 wstrz\u0105sy rewolucyjne i bunty. <\/p>\n\n\n\n
Chrze\u015bcijanie i muzu\u0142manie mami\u0105 co prawda rajem na wieczno\u015b\u0107 w \u017cyciu pozagrobowym, nie tylko na kolejne \u017cycie tu na ziemi jak Hindusi, ale te\u017c stanu sprawiedliwo\u015bci doczesnej nie przewiduj\u0105. Co prowadzi do smutnej konstatacji, \u017ce w jakiegokolwiek boga tu w Indiach nie wierzysz, sprawiedliwo\u015bci za \u017cycia lepiej sam nie dochod\u017a, bo i tak b\u0119dzie ci dana dopiero po doczesnym \u017cyciu. Sparzysz si\u0119 tylko. Nie tobie sprawiedliwo\u015b\u0107 wymierza\u0107. Komuni\u015bci rzucili si\u0119 na ten dogmat z nies\u0142ychanym zapa\u0142em. Chcieli dowie\u015b\u0107, \u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 da si\u0119 zagwarantowa\u0107 docze\u015bnie. Wymy\u015blili poj\u0119cie ustroju sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. I w starciu z rzeczywisto\u015bci\u0105 i oczekiwaniami sromotnie polegli. Ale w Indiach nadal rz\u0105dz\u0105 w niekt\u00f3rych stanach. Odwiedzi\u0142em Keral\u0119. Tam \u015bwi\u0105tynia hindiustyczna obok meczetu, a meczet obok ko\u015bcio\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego. A na co drugim rogu flaga z sierpem i m\u0142otem. I w takiej harmonii symbolicznej Kerala ma si\u0119 dobrze.<\/p>\n\n\n\n
Podzia\u0142y spo\u0142eczne dzi\u015b na Zachodzie te\u017c pozostaj\u0105 g\u0142\u0119bokie. W Anglii nawet dzi\u015b na tle klasowym. A wsz\u0119dzie na tle dochodowym. Z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w bogactwem ju\u017c tak si\u0119 jednak u nas w Europie nie obnosi. A w Skandynawii to ju\u017c w og\u00f3le. Lecz w Indiach pokazywanie statusu materialnego by\u0142o za czas\u00f3w Tereya normalne. Terey s\u0142yszy: \u201eChudy rad\u017ca to chory rad\u017ca\u2026Gruby \u2013 znaczy bogaty\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Rad\u017ca prawi mu: \u201ePomna\u017canie pieni\u0105dza to sama esencja \u017cycia, wszystko za nie dostaniesz: i godno\u015bci, i honory, sprawiedliwo\u015b\u0107 i w\u0142adz\u0119, nie ma ludzi odpornych\u201d. Istotnie, kto nie widzia\u0142 przepychu kr\u00f3lewskich i ksi\u0105\u017c\u0119cych pa\u0142ac\u00f3w budowanych tu w przesz\u0142o\u015bci, ten nigdy, przekraczaj\u0105c pr\u00f3g pa\u0142acu w Polsce, nie powie ju\u017c: “Marian, tu jest jakby luksusowo”. Zwiedzam cz\u0119sto rad\u017cowskie pa\u0142ace. Jeden z nich, wybudowany przed ponad stu laty, sta\u0142 pi\u0119kny, ze smakiem umeblowany, obwieszony sztuk\u0105, wysprz\u0105tany na po\u0142ysk. Zupe\u0142nie jak nieu\u017cywany. I rzeczywi\u015bcie rodzina ksi\u0105\u017c\u0119ca nigdy w nim nie zamieszka\u0142a. Inne pa\u0142ace mia\u0142a do mieszkania i to ca\u0142kiem obok. To by\u0142 pa\u0142ac na pokaz, pa\u0142ac do oprowadzania go\u015bci, pa\u0142ac do podziwiania.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b bogaci Hindusi rezydencje nadal buduj\u0105 dech zapieraj\u0105ce, ale w zupe\u0142nie nowym stylu. Ich symbolem sta\u0142a si\u0119 \u201eAntilia\u201d, 27-pi\u0119trowa rezydencja Mukesha Ambaniego wybudowana nie na ustronnych peryferiach, jak czyni\u0105 to ze swoimi willami i pa\u0142acykami krezusi na Zachodzie, ale w samym \u015brodku Mumbaju. No nie spos\u00f3b jej nie zauwa\u017cy\u0107 ogl\u0105daj\u0105c miasto. I za Ambanim poszli inni milionerzy. Do jednego z takich jednorodzinnych wie\u017cowc\u00f3w, wybudowanych w centrum wielkiego miasta, nawet mnie zaproszono. Na tarasie 16 pi\u0119tra widok na miasto by\u0142 osza\u0142amiaj\u0105cy, powietrze bardziej przewiewne. Ale jednak huk uliczny dociera\u0142, rozprasza\u0142, m\u0119czy\u0142. Zapachy by\u0142y nadal ca\u0142kiem miejskie. No zacisznym k\u0105tem tego nie nazwiesz. Ale niew\u0105tpliwie jednorodzinny taki wie\u017cowiec jest pomnikiem sukcesu rodziny, nieustannym przypomnieniem dla ludno\u015bci miejscowej, \u017ce \u017cyj\u0105 w cieniu ludzi, kt\u00f3rych sta\u0107 na wiele, a mo\u017ce nawet na wszystko.<\/p>\n\n\n\n
Kto\u015b mi kiedy\u015b tu powiedzia\u0142: \u201eJe\u015bli jeste\u015b bogaty, nie ma dla ciebie lepszego miejsca do \u017cycia, jak Indie\u201d. I coraz bardziej sk\u0142aniam si\u0119 do przyznania mu racji. Tak przepysznych wesel, przyj\u0119\u0107, tak wda\u0142ych prywatnych rezydencji, tak licznej s\u0142u\u017cby \u2013 kucharzy, kierowc\u00f3w, pokoj\u00f3wek, prywatnych trener\u00f3w, tak egzotycznych zwierz\u0105t przydomowych, i w og\u00f3le takich mo\u017cliwo\u015bci wydawania pieni\u0119dzy jak tu, gdzie indziej – w Polsce, a nawet w innych bogatych krajach Zachodu (no mo\u017ce poza USA) – nie ma.<\/p>\n\n\n\n
Tylko, powracaj\u0105c do spostrze\u017cenia Tereya, oty\u0142o\u015b\u0107 ju\u017c dawno nie jest wizyt\u00f3wk\u0105 bogactwa w Indiach. Milionerzy dbaj\u0105 o lini\u0119. Brzuchy i wa\u0142ki na biodrach s\u0105 zmor\u0105 klasy \u015bredniej. Biedni oczywi\u015bcie lini\u0119 nienagann\u0105 zachowuj\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Terey nie ma w\u0105tpliwo\u015bci: \u201eO ile\u017c lepiej spowitym w tiule zasi\u0105\u015b\u0107 na wygrzanej kamiennej \u0142awie, zapatrzy\u0107 si\u0119 w zmienn\u0105 gr\u0119 \u015bwiate\u0142 na wyg\u0142askanych marmurach, pogr\u0105\u017cy\u0107 w p\u00f3\u0142senne marzenie o przemijaniu. Nie s\u0142ysze\u0107 chrapliwego wo\u0142ania \u017cebraka, nie widzie\u0107 wzniesionych b\u0142agalnie kikut\u00f3w tr\u0119dowatego, zapomnie\u0107 o g\u0142odzie i nie zawinionym cierpieniu dzieci, odp\u0142ywa\u0107, ton\u0105c w zachwyceniu nad pi\u0119knem wieczoru, godzi\u0107 si\u0119 ca\u0142ym sob\u0105 na to, co jest i nadejdzie, szepta\u0107 ulegle: losie, czy\u0144 swoj\u0105 powinno\u015b\u0107, jak skazaniec pochyla g\u0142ow\u0119 bez buntu pod top\u00f3r kata\u201d. Biedy wtedy by\u0142o tyle, \u017ce mog\u0142a znieczula\u0107. By\u0142a norm\u0105. Mia\u0142a wyt\u0142umaczenie. Nie znaczy to, \u017ce odruch\u00f3w charytatywnych nie powodowa\u0142a. i powoduje do dzi\u015b. Ka\u017cda \u015bwi\u0105tynia sikhijska wydaje codziennie nawet tysi\u0105ce darmowych posi\u0142k\u00f3w. Dziel\u0105 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi i muzu\u0142manie, i hinduistyczni wyznawcy.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b bieda jest, zw\u0142aszcza na prowincji, na wsi. W wielkich miastach o wiele rzadziej j\u0105 wida\u0107. Jeszcze kilka lat temu t\u0142umy bezdomnych \u015bpi\u0105cych pod mostami, \u017cebrak\u00f3w na dworcach i ulicach, mog\u0142y i wzrusza\u0107, i przyprawia\u0107 o md\u0142o\u015bci. Bo opisywa\u0142 ich Tereyowi Czandra: \u201eCh\u0142odna noc. \u015api\u0105 przy ogniskach. Bezdomni. Ubodzy, umi\u0142owani przez Boga \u2013 harid\u017canie. Tak nazywa\u0142 ich Gandhi\u201d. S\u0105 i dzi\u015b, ale nie a\u017c na takim widoku. W Delhi postawiono dla nich wielkie namioty przed Szczytem G20 w 2023 r. Stoj\u0105 do dzi\u015b. Zape\u0142nione.<\/p>\n\n\n\n
Nie wida\u0107 te\u017c, aby dzi\u015b mo\u017cna za Tereyem powiedzie\u0107, \u017ce \u201eHindus pali papierosa w d\u0142oni zwini\u0119tej w tr\u0105bk\u0119, tak \u017ceby nie dotkn\u0105\u0107 go ustami\u201d. Bo przecie\u017c m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 papierosa nieczysty dalita. A przed \u015bwi\u0105tyniami wida\u0107 od dawna tabliczki, \u017ce mog\u0105 tam ju\u017c wchodzi\u0107 tak\u017ce harid\u017canie, o ile oczywi\u015bcie s\u0105 umyci i schludni. Wi\u0119c zmieniaj\u0105 sie na lepsze codzienne zwyczaje.<\/p>\n\n\n\n
Terey nawet odnotowuje istnienie gangsterskich dakoit\u00f3w, wyj\u0119tych spod prawa, ale na w\u0142asne \u017cyczenie: \u201eDakoici nie tykaj\u0105 Europejczyk\u00f3w, zdaje si\u0119, \u017ce nami gardz\u0105\u2026 jeste\u015bmy poza \u015bwi\u0119tym uk\u0142adem kast, gorsi od najgorszych\u2026 Albo uwa\u017caj\u0105 nas za \u017cywio\u0142owe kl\u0119ski, kt\u00f3re tylko mo\u017cna przeczeka\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Co mo\u017ce zastanawia\u0107, to nadal tak silne poczucie potrzeby charytatywnych dzia\u0142a\u0144 ze strony organizacji zachodnich. Bo przecie\u017c tyle bogactwa w tych Indiach, tak doskona\u0142e kwalifikacje lekarzy, a tu nadal funkcjonuj\u0105 szpitale, ochronki, sieroci\u0144ce prowadzone przez zachodnie instytucje. Delikatna sprawa. Ale tu od zawsze ka\u017cdy pieni\u0105dz, ka\u017cda pomoc przyjmowane by\u0142y bez wahania. Dzi\u015b waha\u0144 wi\u0119cej, ale nadal pragmatyzm, wr\u0119cz merkantylizm dominuje.<\/p>\n\n\n\n
Tereya ani bieda do\u0142uje, ani bogactwo nie razi.<\/p>\n\n\n\n
Kolejna osobliwo\u015b\u0107 Indii to w obserwacjach Tereya przedmiotowe traktowanie kobiet. Grace, wyemancypowana przecie\u017c kobieta, zwierza mu si\u0119 o rad\u017cy \u2013 jej m\u0119\u017cu: \u201eNaby\u0142 mnie jak sprz\u0119t domowy. Nikt mnie nie zapyta\u0142 o zdanie, po prostu oznajmiono mi, \u017ce tak ma by\u0107.\u201d A rad\u017ca po\u015brednio potwierdza: \u201eMa\u0142\u017ce\u0144stwo jest jakby gwarancj\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142ego kredytu, jakiego udzielam te\u015bciowi\u201d. I wyprzedzaj\u0105co zbywa protesty: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 to wymys\u0142 literat\u00f3w, filmowc\u00f3w i dziennikarzy\u201d. Aran\u017cowane ma\u0142\u017ce\u0144stwa praktykowane by\u0142y pod sztandarami wielu religii, w ka\u017cdym zak\u0105tku \u015bwiata. Nie tylko na wy\u017cszych stopniach drabiny spo\u0142ecznej, mi\u0119dzy monarszymi dynastiami, mi\u0119dzy biznesowymi potentatkami. Na dole te\u017c. Przypomnijmy sobie naszego swojskiego Boryn\u0119. A \u017ce Grace si\u0119 kulturowemu przymusowi poddaje, to ju\u017c inna sprawa, bo \u201edziewczyna nie mia\u0142a w sobie pokory indyjskich kobiet, nie czeka\u0142a z opuszczonymi powiekami i pochylon\u0105 g\u0142ow\u0105, a\u017c j\u0105 m\u0119\u017cczyzna raczy dostrzec, zaszczyci skinieniem\u2026\u201d . A mimo to.<\/p>\n\n\n\n
Jako\u015b te ma\u0142\u017ce\u0144stwa musia\u0142y si\u0119 dobiera\u0107. I nadal musz\u0105. Nadal czesto s\u0105 aran\u017cowane. Dla mnie dzi\u015b zabawnym i s\u0142odkim obrazkiem s\u0105 w Delhi pary wysiaduj\u0105ce skromnie na \u0142awkach, przechadzaj\u0105ce si\u0119 po \u015bcie\u017ckach, rozk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na trawnikach. Delijskie parki pe\u0142ne s\u0105 ich na wiosn\u0119. Siedz\u0105 sobie te pary, rozmawiaj\u0105, ale za r\u0119ce nawet boj\u0105 si\u0119 chwyta\u0107, czu\u0142o\u015bci jakichkolwiek okazywa\u0107, cho\u0107by wzrokiem, gestem. Tak si\u0119 sami z siebie dobieraj\u0105, bez pomocy rodzin. <\/p>\n\n\n\n
W Polsce tego ju\u017c nie zobaczysz. A tym bardziej jeszcze bardziej intymnych scen. W Polsce ju\u017c nikt nie rozumie, dlaczego parki, zagajniki i zaro\u015bla zwane by\u0142y kiedy\u015b ma\u0142pimi gajami, nikt si\u0119 nie zastanowi, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 na obrze\u017cu Warszawy: Weso\u0142a, Mi\u0142osna, Pohulanka, Rado\u015b\u0107. Wtedy w Indiach Terey zauwa\u017ca, \u017ce \u201e\u2026wi\u0119ksz\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 okazuj\u0105 sobie m\u0119\u017cczy\u017ani, chodz\u0105 obj\u0119ci, trzymaj\u0105 si\u0119 za r\u0119ce, wplataj\u0105 kwiaty we w\u0142osy\u2026 Ch\u0142opca i dziewczyny nie widzia\u0142em id\u0105cych pod r\u0119k\u0119\u201d. \u201eZ film\u00f3w trzebiono ka\u017cdy poufa\u0142y gest obejmuj\u0105cych si\u0119 par, a poca\u0142unki wywo\u0142ywa\u0142y pomruk oburzenia\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n
Puryta\u0144ska cenzura obyczajowa, o kt\u00f3rej opowiada Terey przy okazji dopuszczania film\u00f3w do pokazu, nadal si\u0119 tu trzyma, cho\u0107 stosowana jest mniej rygorystycznie. I zachodz\u0105 w g\u0142ow\u0119 tury\u015bci, sk\u0105d takie wyhamowanie i pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 w kraju Kamasutry, Khajuraho i generalnie rozbuchanej erotyki podwi\u0105zanej pod refleksj\u0119 duchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Przedmiotowo\u015b\u0107 kobiety stereotypowo dowodzono bezapelacyjnie praktyk\u0105 sati. Terey s\u0142yszy, jak to \u017cona Kriszana po jego \u015bmierci, w czasie kremacji \u201erzuci\u0142a si\u0119 na stos, chcia\u0142a by\u0107 spalona \u017cywcem\u2026.\u201d. \u015amier\u0107 m\u0119\u017ca odbiera\u0142a kobiecie sens istnienia. Dlaczego? \u201eJest wdow\u0105. Wed\u0142ug starego obyczaju ona te\u017c umar\u0142a. Przynajmniej jej serce\u201d. Sati ju\u017c na szcz\u0119\u015bcie dawno zakazano.<\/p>\n\n\n\n
Nikt jednak nikogo, w tym kobiety, nie m\u00f3g\u0142 zmusza\u0107 do dbania o zdrowie. \u201eZna\u0142 tutejsze obyczaje, niczego nie wolno przeprowadza\u0107 na si\u0142\u0119. Chora nie chce \u2013 jej prawo, rozporz\u0105dza sob\u0105. \u017baden lekarz jej nie tknie\u201d. Kiedy \u017cona Kriszana pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w przewlek\u0142ej chorobie, on zachowywa\u0142 si\u0119 jak wyzuty z emocji: \u201eNiech ju\u017c zemrze, albo niech wyzdrowieje\u201d. Sekretarka Judyta skomentowa\u0142a to celnie: \u201eBydlak\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Odnotujmy tylko dla porz\u0105dku, \u017ce w Azji Po\u0142udniowej nadal praktykowane jest okaleczanie narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych u dziewczynek. \u017beby tylko w Azji Po\u0142udniowej.<\/p>\n\n\n\n
Kobieta za Tereya tyle posiada\u0142a, ile nosi\u0142a na sobie. \u201eB\u0119dzie stra\u017cnikiem skarbu, kt\u00f3ry na sobie nosi. Gdy jej braknie pieni\u0119dzy, przyjdzie na t\u0119 ulic\u0119, postawi nog\u0119 na stopniu, z\u0142otnik wybije nity lub przepi\u0142uje bransolet\u0119, rzuci na szal\u0119 i zap\u0142aci\u201d. Obfito\u015b\u0107 z\u0142otych bransolet na r\u0119kach i nogach nadal si\u0119 rzuca w oczy. Ju\u017c dawno jednak nie trzeba ich spieni\u0119\u017ca\u0107 w chwili potrzeby. Bo s\u0105 “chwil\u00f3wki”, na wyciagni\u0119cie r\u0119ki. Jak w Polsce.<\/p>\n\n\n\n
Terey sk\u0142ania si\u0119 ku tezie, \u017ce pruderyjne zakazy i nakazy obowi\u0105zuj\u0105ce w przestrzeni publicznej wyostrzaj\u0105 tylko pop\u0119dy. Prostytucja ma si\u0119 za jego pobytu dobrze, przemoc seksualna na porz\u0105dku dziennym. Jest Terey \u015bwiadkiem wydarzenia groteskowego. Prostytutki przysz\u0142y do siedziby Parlamentu z\u0142o\u017cy\u0107 petycj\u0119, aby nie wysiedlano je 25 mil poza Delhi. \u201eZabawne\u2026 wywo\u0142uj\u0105 pos\u0142\u00f3w po imieniu\u201d. Pyta si\u0119 Terey Hindusa: \u201eCzy pan kiedy bywa\u0142 u nich?\u201d \u201ePewnie\u201d \u2013 s\u0142yszy odpowied\u017a. Wi\u0119c komentuje: \u201eSprawy cia\u0142a s\u0105 omotane tu zakazami, \u017ce stale was poci\u0105gaj\u0105 i niepokoj\u0105\u201d. Ale nadziewa si\u0119 na ripost\u0119: \u201eTo nie jest wasze, upodlaj\u0105ce kupowanie cia\u0142a \u2026One maja prawo wyboru\u2026Pozw\u00f3l im my\u015ble\u0107 po swojemu\u201d. Terey jednak obrazkiem protestuj\u0105cych prostytutek by\u0142 oszo\u0142omiony. W jego komunistycznej ojczy\u017anie purytanizm obowi\u0105zywa\u0142 totalny. \u017badnej pornografii, \u017cadnych spro\u015bno\u015bci, \u017cadnej prostytucji. A kobiet\u0119 mia\u0142a wyzwoli\u0107 \u0142atwo\u015b\u0107 rozwod\u00f3w, swoboda aborcji i maskulinizacja aspiracji zawodowych. Dzi\u015b na uniwersytetach w Delhi, Mumbaju, Kolkacie rozkwitaj\u0105 gender studies, ciurkiem organizowane s\u0105 feministyczne seminaria. Na dobrym poziomie. Jako zadeklarowany feminista sam w nich uczestniczy\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
No i jako przedstawiciela w\u0142adzy propaguj\u0105cej materializm dialektyczny turbuje Tereya miejscowy nadmiar duchowo\u015bci. Pora\u017ca go obrazek, na kt\u00f3rym wzd\u0142u\u017c drogi \u201eszed\u0142 i upada\u0142 p\u00f3\u0142nagi Hindus\u201d. By\u0142 to sadhu, \u015bwi\u0119ty pielgrzym. Mo\u017cna ich by\u0142o wtedy spotka\u0107 na ka\u017cdym kroku. Ale tym razem twarz by\u0142a znajoma. To Balvant Sudar, urz\u0119dnik pa\u0144stwowy. \u201ePan jest z w\u0119gierskiej ambasady. A ja\u2026 Urz\u0119dnik, do kt\u00f3rego pan mia\u0142 jeszcze nie dawno interesy, umar\u0142, narodzi\u0142em si\u0119 ja \u2026Zosta\u0142em wezwany\u2026 wst\u0105pi\u0142o we mnie \u015bwiat\u0142o, zrozumia\u0142em bezsens pracy w moim biurze, poj\u0105\u0142em, \u017ce trwoni\u0119 \u017cycie zamiast siebie doskonali\u0107\u2026 Id\u0119 naprzeciw \u017ar\u00f3d\u0142a \u015bwiat\u0142o\u015bci\u2026 Zostawcie mi cho\u0107 odrobin\u0119 wolno\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Takie przypadki mog\u0142y istotnie dotyczy\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w indyjskiego MSZ. Wtedy. Nie potrafi\u0119 sobie jednak przypomnie\u0107, aby ktokolwiek w polskim MSZ za czterdzie\u015bci lat mojej z nim znajomo\u015bci, dozna\u0142 r\u00f3wnie pot\u0119\u017cnej iluminacji, postanowi\u0142 wyzwoli\u0107 si\u0119 z wi\u0119cierzy materialnych potrzeb i nami\u0119tno\u015bci, uda\u0142 si\u0119 do pustelni duchowej, zamkn\u0105\u0142 w zakonie kontemplacyjnym. Dla porz\u0105dku odnotuj\u0119 jednak, \u017ce kiedy kierowa\u0142em delegatur\u0105 UE w Armenii, moim podw\u0142adnym by\u0142 urz\u0119dnik kontraktowy Komisji Europejskiej, kt\u00f3ry w wieku ju\u017c dojrza\u0142ym zosta\u0142 ksi\u0119dzem. Nie m\u00f3g\u0142 sie doczeka\u0107 unijnej emerytury po to, aby m\u00f3c obj\u0105\u0107 w ko\u0144cu wyznaczon\u0105 mu parafi\u0119. W naszej, polskiej s\u0142u\u017cbie zna\u0142em osoby, kt\u00f3re uprawia\u0142y dyplomacj\u0119 po nieudanej pr\u00f3bie wyzwolenia si\u0119 na teologa, albo i nawet wyzwolenia si\u0119 na tzw. osob\u0119 stanu duchowego. Ale nie pami\u0119tam nikogo, kto z dyplomacji odszed\u0142by dzi\u015b do klasztoru. A mo\u017ce niekiedy i powinien.<\/p>\n\n\n\n
Co ciekawe, za oznak\u0119 zap\u00f3\u017anienia w Indiach Terey nie odnotowuje pi\u0119trz\u0105cych si\u0119 tam g\u00f3r \u015bmieci. \u201eKa\u017cdy \u015bmie\u0107 odrzucony w europejskiej dzielnicy bywa\u0142 tutaj po trzykro\u0107 obejrzany. Wszystko si\u0119 mog\u0142o przyda\u0107\u2026\u201d. W ten spos\u00f3b g\u00f3ry \u015bmieci kiedy\u015b podlega\u0142y samoczyszczeniu. Dzi\u015b ju\u017c wszystko a\u017c tak si\u0119 nie przydaje. Dlatego nadal le\u017c\u0105 i czekaj\u0105 na sw\u00f3j s\u0105dny dzie\u0144. Zw\u0142aszcza plastik w ka\u017cdej postaci. Brodzimy i my dyplomaci w tym plastiku.<\/p>\n\n\n\n
Terey ulega stereotypom? Wszyscy mu si\u0119 tu zlewaj\u0105 w jeden obraz: g\u0142owy w chmurach, r\u0119ce w kieszeniach (najcz\u0119\u015bciej cudzych), nogi w odchodach? Czeka\u0142em, a\u017c Terey wyda to z siebie. Na szcz\u0119\u015bcie nie wyda\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Nie mo\u017ce \u015bcierpie\u0107, \u017ce nie chc\u0105 si\u0119 zmienia\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Zdaje si\u0119, \u017ce z misji krzewienia post\u0119pu rezygnuje. Dociera do niego prawda histori\u0105 mileni\u00f3w podparta: nie pr\u00f3buj zmienia\u0107 Indii, bo to Indie zmieni\u0105 ciebie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mo\u017ce Terey i nie by\u0142 komunist\u0105, niew\u0105tpliwie jednak przyjecha\u0142 do Indii zaczadzony ide\u0105 post\u0119pu. I wyda\u0142y mu si\u0119 te Indie niestety smutnym przypadkiem zap\u00f3\u017anienia. Nie do ko\u0144ca potrafi\u0142 rozgry\u017a\u0107, ile w tym zap\u00f3\u017anieniu by\u0142o kulturowych…<\/p>\n