Pozna\u0142em czworo by\u0142ych ambasador\u00f3w Indii w Polsce. \u017badna z tych os\u00f3b nie m\u00f3wi w j\u0119zyku polskim. Nie nauczyli si\u0119. Przyswoili mo\u017ce z kilka s\u0142\u00f3w. Wszyscy darz\u0105 Polsk\u0119 sympati\u0105, wszyscy dobrze wspominaj\u0105 czas sp\u0119dzony w Polsce. Poznawali nasz kraj od podstaw. Nie dysponowali uprzedni\u0105 wiedz\u0105. \u017badne z nich nie by\u0142o nawet s\u0142owianologiem. Chocia\u017cby europologiem. Znajomo\u015b\u0107 Polski nie by\u0142a kryterium obsadzenia ich w roli ambasadora w naszym kraju.<\/p>\n\n\n\n
Czy mo\u017cna uczciwie wlubi\u0107 si\u0119 w kraj nie znaj\u0105c jego j\u0119zyka, nie poznawszy dobrze jego historii, obyczaj\u00f3w, kultury? Jak wida\u0107, owszem mo\u017cna.<\/p>\n\n\n\n
Indyjska s\u0142u\u017cba dyplomatyczna ma wybitnie profesjonalny charakter. Jest s\u0142u\u017cb\u0105 elitarn\u0105. Dosta\u0107 si\u0119 tam, to jak przez ucho igielne si\u0119 przecisn\u0105\u0107. Dyplomata ichni ma by\u0107 urz\u0119dnikiem omnibusowym. Dzi\u015b mo\u017ce by\u0107 dyplomat\u0105 dwustronnym, jutro \u2013 wielostronnym, a pojutrze konsulem. Dzi\u015b mo\u017ce zajmowa\u0107 si\u0119 Azj\u0105, jutro \u2013 Europ\u0105, a pojutrze Afryk\u0105. Przeje\u017cd\u017ca\u0107 musi z plac\u00f3wki na plac\u00f3wk\u0119 bez zaplanowanego na lata wprz\u00f3d scenariusza. Dobrze musi zna\u0107 interesy i potrzeby Indii. Interes\u00f3w i potrzeb kraju urz\u0119dowania uczy si\u0119 z regu\u0142y ju\u017c na miejscu.<\/p>\n\n\n\n
Polska s\u0142u\u017cba dyplomatyczna nie potrafi si\u0119 jeszcze wyzwoli\u0107 do ko\u0144ca z sowieckiego modelu s\u0142u\u017cby dyplomatycznej, czyli modelu opartego na w\u0105skiej specjalizacji. Amerykanista, zw\u0142aszcza \u0142aci\u0144ski, do ko\u0144ca kariery by\u0142 za PRL-u skazany na prac\u0119 w Ameryce, sinolog czy indolog \u2013 na Azj\u0119, specjalista od bezpiecze\u0144stwa kr\u0105\u017cy\u0142 po ciasnym (ale jak\u017ce wygodnym) kr\u0119gu Nowego Jorku, Wiednia czy Genewy. A ju\u017c konsularnik m\u00f3g\u0142 na zawsze utkn\u0105\u0107 na wizach i apostillach. Zdarza\u0142y si\u0119 wyj\u0105tki, w tym i ca\u0142kiem niefortunne. Przed laty jeden z naszych multilateralist\u00f3w rzucony zosta\u0142 na posad\u0119 konsula generalnego. I tak mu si\u0119 wtedy spodoba\u0142o udzielanie \u015blub\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, \u017ce uzna\u0142, i\u017c posiadane przez niego wtedy stosowne uprawnienia maj\u0105 charakter bezterminowy. Pojecha\u0142 na kolejn\u0105 plac\u00f3wk\u0119 jako ambasador i, dawaj, nadal te \u015bluby celebrowa\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nielegalnie. Zupe\u0142nie jakby organista podszy\u0142 si\u0119 pod ksi\u0119dza. I co zrobi\u0142 na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 nasz MSZ? Cicho, pssst! Zmieniamy temat.<\/p>\n\n\n\n
Czy trzeba zatem zna\u0107 kraj pobytu od podszewki, by dobrze spe\u0142nia\u0107 w nim swoj\u0105 misj\u0119? Terey indologiem nie by\u0142. Zna\u0142 znakomicie rodzim\u0105 kultur\u0119, ale Indii uczy\u0142 si\u0119 na miejscu. Nie on jeden. Ja r\u00f3wnie\u017c indologiem nie jestem, ale mam nad Tereyem t\u0119 przewag\u0119, \u017ce moja \u017cona przez sze\u015b\u0107 lat wkuwa\u0142a j\u0119zyk hindi, zda\u0142a z dobrym wynikiem egzamin pa\u0144stwowy, studiowa\u0142a histori\u0119 Indii, ich polityk\u0119, gospodark\u0119, wszystko, co si\u0119 z nimi wi\u0105\u017ce. Uczy\u0142a si\u0119 hindi nie z w\u0142asnego wyboru, bo skierowa\u0142 j\u0105 na t\u0119 nauk\u0119 PRL-owski MSZ. I zosta\u0142a z tym hindi jak Himilsbach z angielskim. Przez 36 lat pracy w MSZ nikomu nie przysz\u0142o do g\u0142owy, aby jej znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka wykorzysta\u0107. J\u0119zyk straci\u0142a, ale zgromadzi\u0142a o Indiach poka\u017an\u0105 biblioteczk\u0119 domow\u0105, z kt\u00f3rej przez minione prawie p\u00f3\u0142 wieku od czasu do czasu korzysta\u0142em. Kompleks\u00f3w wi\u0119c nie mam. Wiem o Indiach o wiele wi\u0119cej ni\u017c typowy ambasador Indii o Polsce. Czy musz\u0119 wiedzie\u0107 wi\u0119cej?<\/p>\n\n\n\n
Przed laty wypytywa\u0142em znajomk\u00f3w w Europejskiej S\u0142u\u017cbie Dzia\u0142a\u0144 Zewn\u0119trznych, dlaczego tylu naszych wybitnych specjalist\u00f3w od kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych to chcieli zosta\u0107 unijnymi ambasadorami, odpada\u0142o w konkursach, i to bole\u015bnie. S\u0142ysza\u0142em powtarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 opini\u0119, \u017ce co prawda znakomicie znali realia kraju akredytacji, ale kompromitowali si\u0119 brakiem wiedzy o Unii Europejskiej, mechanizmach jej dzia\u0142ania, a przede wszystkim zupe\u0142nie nie wiedzieli, na czym polegaj\u0105 interesy Unii w danym kraju. Krajoznawstwo zatem w karierze unijnej nie zawsze pomaga\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Z pewno\u015bci\u0105 trudno nauczy\u0107 si\u0119 o Indiach wi\u0119cej, b\u0119d\u0105c od nich oddzielony barier\u0105 j\u0119zykow\u0105. W wymogach stawianych kandydatom na wyjazd do Nowego Delhi nasz MSZ domaga si\u0119 znajomo\u015bci j\u0119zyka angielskiego lub hindi. Czyli samo hindi mo\u017ce wystarczy\u0107? No niestety, ca\u0142kiem nie wystarczy. S\u0105 bowiem wielkie po\u0142acie Indii, gdzie po hindi a\u017c tak powszechnie nadal si\u0119 nie m\u00f3wi. By\u0142em w Kaszmirze, by\u0142em w Kerali. Po angielsku owszem mo\u017cna si\u0119 dogada\u0107 nawet na wsiach zapad\u0142ych. Na hindi \u2013 nie zawsze, nie bardzo. Mia\u0142 by\u0107 angielski j\u0119zykiem dla Indii bardzo przej\u015bciowym. Ale nadal trwa w niezast\u0105pieniu. I tu kropk\u0119 postawmy, \u017ceby nie wej\u015b\u0107 na grz\u0105ski grunt polityki. W Delhi oczywi\u015bcie znajomo\u015b\u0107 hindi bardzo pomaga, zw\u0142aszcza je\u015bli j\u0105 sprytnie ukrywamy, przebywaj\u0105c w\u015br\u00f3d tubylc\u00f3w. Nas\u0142yszy si\u0119 cz\u0142owiek nieraz, \u017ce ech.<\/p>\n\n\n\n
Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce angielski znam dobrze. M\u00f3wi\u0119 co prawda z akcentem, ale rozumiem wszystko. Oczywi\u015bcie Szkota na ulicy musz\u0119 prosi\u0107 o m\u00f3wienie powolne, du\u017cymi literami. Amerykanina z Po\u0142udnia te\u017c. I Australijczyka. Ale poza tym dogaduj\u0119 si\u0119 po angielsku raczej wsz\u0119dzie. My\u015bla\u0142em, \u017ce w Indiach wszyscy (no prawie wszyscy) m\u00f3wi\u0105 po angielsku. Owszem m\u00f3wi\u0105, zw\u0142aszcza ci dobrze wykszta\u0142ceni, ale dogada\u0107 si\u0119 z nimi, zw\u0142aszcza w Delhi, czasami zupe\u0142nie nie mog\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119tacie Hrundi V. Bakshi i jego \u201eBirdie Num Num\u201d? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie pami\u0119tacie, nie kojarzycie zupe\u0142nie, wi\u0119c sobie wyguglujcie. Wyskoczy wam Peter Sellers w jego przebojowej roli w The Party. Dla wielu Indus\u00f3w robienie sobie beki z pomalowanego na br\u0105z cz\u0142owieka, m\u00f3wi\u0105cego w stereotypowo prze\u015bmiewczy spos\u00f3b, by\u0142o obraz\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c g\u0142upawkowy akcent komisarza Clouseau dla Francuz\u00f3w. Dzi\u015b nie do zaakceptowania. Wi\u0119c wielki szacun dla Indiry Gandhi, \u017ce nie udawa\u0142a, \u017ce filmu nie zna, \u017ce si\u0119 na Hollywood za film obrazi\u0142a, jak Kazachowie za Borata, ale nawet podchwyci\u0142a m\u0105dro\u015bci Hrundiego w swoich wypowiedziach publicznych. Cytowa\u0142a chocia\u017cby jego ripost\u0119 na czyniony mu wyrzut: \u201ewho do you think you are\u201d, bo Hrundi odpar\u0142: \u201eIn India we don\u2019t think who we are, we know who we are\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Hindusi zachowuj\u0105 w angielskim melodyk\u0119 j\u0119zyka hindi, \u201et\u201d brzmi jak \u201ed\u201d, r\u00f3wnie retrofleksyjnie, \u201ev\u201d miesza si\u0119 z \u201ew\u201d, kr\u00f3tkie \u201ee\u201d wst\u0119puje jako d\u0142ugie \u201ee\u201d, sp\u0142aszczaj\u0105 si\u0119 dyftongi, \u201esh\u201d przerabiane jest na \u201es\u201d. Mo\u017ce Anglik bez problemu bierze poprawk\u0119 na miejscowe zniekszta\u0142cenia fonetyki. Ja mam z tym ca\u0142y czas problem. Ale jest to niew\u0105tpliwie angielski \u015bpiewniejszy ni\u017c orygina\u0142, gramatycznie poprawny, niepodrabialny. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie Indusi m\u00f3j angielski rozumiej\u0105 bezb\u0142\u0119dnie.<\/p>\n\n\n\n
A to jest istotne. Stary dyplomatyczny dowcip opisuje, jak to zapytano dyplomat\u0119 pewnego znanego kraju, kt\u00f3rego j\u0119zyk ojczysty nie czyni r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy \u201er\u201d a \u201el\u201d, o cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 aktu wyborczego: \u201eHow often do you have election?\u201d Odpowiedzia\u0142 niezm\u0105cony: \u201eI have erection every day\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d personelu Ambasady w\u0119gierskiej w Delhi lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych s\u0105 oczywi\u015bcie pracownicy, kt\u00f3rzy j\u0119zyka obcego nie znaj\u0105, i to \u017cadnego. To by\u0142a niestety tak\u017ce zmora polskiej dyplomacji \u00f3wczesnych czas\u00f3w. Na wszystkich szczeblach. Dyplomaci nie znali j\u0119zyk\u00f3w obcych, a i z ojczystym miewali potworne problemy. A personel pomocniczy mimo wielkich ch\u0119ci czasami bariery j\u0119zykowej prze\u0142ama\u0107 nie potrafi\u0142. W czasach PRL-u kr\u0105\u017cy\u0142 dowcip o dy\u017curnym Ambasady, kt\u00f3ry odbieraj\u0105c telefon w czasie weekendu dostojnie informowa\u0142 dzwoni\u0105cych: \u201eEmbasy is klozet. Drink tumoro\u0142\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Inna peerelowska anegdota bohaterem lapsusu czyni\u0142a naszego ambasadora, kt\u00f3ry pospiesznie na plac\u00f3wce zacz\u0105\u0142 uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego. Na audiencji u szefa pa\u0144stwa przyjmuj\u0105cego chcia\u0142 si\u0119 swoja znajomo\u015bci\u0105 j\u0119zyka pochwali\u0107. Kiedy gospodarz zapyta\u0142 go, jak si\u0119 miewa po chorobie, chcia\u0142 odpowiedzie\u0107, \u017ce ka\u017cdego dnia lepiej, czyli \u201ecada dia mejor\u201d. A odpowiedzia\u0142: \u201eCada dia mujer\u201d, co rozm\u00f3wcy prawie trzewi nie rozerwa\u0142o ze \u015bmiechu.<\/p>\n\n\n\n
Terey nie wg\u0142\u0119bia si\u0119 w swoje j\u0119zykowe konfrontacje z tubylcami. Zdaje si\u0119, \u017ce narrator jego perypetii sam ma z j\u0119zykami obcymi problemy. Przekr\u0119ca imiona i nazwiska w\u0119gierskie. W jednym przypadku stosuje wersj\u0119 pisan\u0105, w innym \u2013 fonetyczn\u0105. A ju\u017c pogr\u0105\u017ca go wyb\u00f3r imienia dla kochanki Tereya. Australijka staje si\u0119 Margit. Nie Maggie, Meg, Peggy, Rit\u0105, Daisy, Gret\u0105, Gretchen, czy Molly, ale Margit. Jakby urodzi\u0142a si\u0119 W\u0119gierk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomata kraj urz\u0119dowania winien zna\u0107 na tyle dobrze, by m\u00f3c odczytywa\u0107 pozyskiwane informacje w kontek\u015bcie kulturowym czy historycznym, umie\u0107 czyta\u0107 mi\u0119dzy wierszami, by\u0107 wyczulonym na wra\u017cliwo\u015b\u0107 ludzi, z kt\u00f3rymi ma do czynienia. Je\u015bli pobyt w kraju go odrzuca, tubylc\u00f3w nie rozumie, i rozumie\u0107 nie chce, nie potrafi, je\u015bli patrzy na nich z g\u00f3ry, kieruje w ich stron\u0119 z\u0142e emocje, powinien da\u0107 sobie spok\u00f3j i zmieni\u0107 lokalizacj\u0119. R\u00f3wnie niebezpieczne jest zakochanie si\u0119 w kraju pobytu bez pami\u0119ci, bezkrytyczna mi\u0142o\u015b\u0107 i zafascynowanie. Dyplomatom zdarza si\u0119 to cz\u0119sto. Po kilku latach pracy zamiast krajowi w\u0142asnemu bardziej ambasadoruj\u0105 krajowi pobytu. Znana to i opisana jednostka chorobowa. Jest jeszcze sytuacja po\u015brednia, czyli \u201elove-and-hate relationship\u201d. Przyznali mi si\u0119 do tego nawet niekt\u00f3rzy moi wsp\u00f3\u0142pracownicy.<\/p>\n\n\n\n
W Indiach zachowywanie uczuciowej oboj\u0119tno\u015bci pozostaje olbrzymim wyzwaniem. Lubi\u0105c j\u0105 czy nie lubi\u0105c, zanurzaj\u0105 si\u0119 w otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Staj\u0105 si\u0119 od Indii ekspertami.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomaci cz\u0119sto traktuj\u0105 pobyt na plac\u00f3wce jako zbieranie materia\u0142\u00f3w o kraju pobytu, aby potem b\u0142ysn\u0105\u0107 sobie swoj\u0105 wiedz\u0105, pisz\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 o historii kraju, jego polityce, czy chocia\u017cby gastronomii. Na tym ma polega\u0107 ich rola? Wielk\u0105 bol\u0105czk\u0105 polskiej dyplomacji, i to tej dzisiejszej, jest to, \u017ce dusi j\u0105 obowi\u0105zek sprawozdawczo\u015bci, raportowania, opisu. A ma\u0142o w niej przestrzeni dla inicjowania dzia\u0142a\u0144 politycznych, wp\u0142ywania na rzeczywisto\u015b\u0107, kreowania polityki. I w ocenie plac\u00f3wki t\u0119pi biurokraci wy\u017cej stawiaj\u0105 ilo\u015b\u0107 przekazywanej informacji ni\u017c plac\u00f3wki sprawczo\u015b\u0107, czyli wysi\u0142ek wk\u0142adany w lobbowanie, za\u0142atwianie spraw i interes\u00f3w, tworzenie korzystnego wizerunku kraju.<\/p>\n\n\n\n
Terey materia\u0142\u00f3w do ksi\u0105\u017cki zdaje si\u0119 nie zbiera\u0142, chocia\u017c sam powsta\u0142 do \u017cycia z do\u015bwiadcze\u0144 dyplomatycznych autora powie\u015bci. Nie sili si\u0119 na polemik\u0119, kiedy s\u0142yszy od Margit: \u201eMy si\u0119 tych Indii nigdy nie nauczymy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017ce i lepiej nawet nie pr\u00f3bowa\u0107. Dyplomaci indyjscy w Polsce zdaje si\u0119 nie do\u015bwiadczaj\u0105 zupe\u0142nie podobnego dylematu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pozna\u0142em czworo by\u0142ych ambasador\u00f3w Indii w Polsce. \u017badna z tych os\u00f3b nie m\u00f3wi w j\u0119zyku polskim. Nie nauczyli si\u0119. Przyswoili mo\u017ce z kilka s\u0142\u00f3w. Wszyscy darz\u0105 Polsk\u0119 sympati\u0105, wszyscy dobrze wspominaj\u0105 czas sp\u0119dzony w Polsce.…<\/p>\n