Terey, jak ka\u017cdy dyplomata, cieszy\u0142 si\u0119 przywilejami i immunitetami, co czyni\u0142o go niew\u0105tpliwie \u201ebardziej r\u00f3wnym\u201d mieszka\u0144cem Indii, \u201er\u00f3wniejszym\u201d od tubylc\u00f3w. By\u0142 osob\u0105 ponad prawem, czyli m\u00f3g\u0142, chocia\u017cby, narusza\u0107 ustawicznie przepisy o ruchu drogowym bez najmniejszych konsekwencji, a jego szef, ambasador Bajcsy to ju\u017c w og\u00f3le, jak pami\u0119tamy, sia\u0142 bezkarnie \u015bmier\u0107 na drodze. A by\u0142o to jeszcze w czasach, nim zakres immunitetu dyplomatycznego skodyfikowa\u0142a Konwencja Wiede\u0144ska (z 1961 r.). Przed wiekami tak lekko nie bywa\u0142o. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce dyplomat\u00f3w wrzucano do loch\u00f3w, zamykano w wi\u0119zieniach, aresztowywano. I to jeszcze w XVIII wieku. Przypomnijmy te\u017c, \u017ce ZSRR po agresji 17 wrze\u015bnia 1939 r. internowa\u0142 naszych dyplomat\u00f3w pracuj\u0105cych w ZSRR (pozwolono im wyjecha\u0107 z ZSRR po interwencji, trudno uwierzy\u0107, ambasadora pierwszego agresora, czyli Niemiec), a losy Jerzego Matusi\u0144skiego, konsula generalnego RP w Kijowie, aresztowanego razem z dwoma kierowcami, pozostaj\u0105 do dzi\u015b nieznane. Prawdopodobnie zosta\u0142 na \u0141ubiance zamordowany.<\/p>\n\n\n\n
Tendencja w \u015bwiecie zachodnim jest oczywista: immunitet nie jest w praktyce absolutny – za ci\u0119\u017ckie przest\u0119pstwa mo\u017ce nawet dyplomata odpowiada\u0107, a jego pa\u0144stwo mo\u017ce mu immunitet wycofa\u0107. Mo\u017ce mu nawet kaza\u0107 zap\u0142aci\u0107 za mandaty drogowe. A w sprawach cywilnych niezwi\u0105zanych z jego funkcj\u0105 dyplomat\u0119 nic nie chroni. Mo\u017cna mu i alimenty zas\u0105dzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiejsze Indie nadal pozostaj\u0105 pa\u0144stwem, gdzie dyplomata mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 rozpieszczany. Oczywi\u015bcie nie p\u0142aci \u017cadnych miejscowych podatk\u00f3w, refundowany mu jest tutejszy odpowiednik VAT-u przy zakupach, nie p\u0142aci c\u0142a. Ma legitymacj\u0119 dyplomatyczn\u0105, kt\u00f3ra uprawnia go do odwiedzania muze\u00f3w i atrakcji turystycznych po taryfach jak dla obywateli Indii, a w Indiach tubylcy p\u0142ac\u0105 za wej\u015bcie co najmniej 10 razy mniej, a czasami nawet dwadzie\u015bcia razy mniej ni\u017c cudzoziemcy. Tylko w Kaszmirze kasjerzy si\u0119 temu ulgowemu traktowaniu nas opierali. To daje ca\u0142kiem spore oszcz\u0119dno\u015bci. Kiedy byli\u015bmy na plac\u00f3wce w Nairobi, przebicie na wej\u015bci\u00f3wkach do park\u00f3w narodowych by\u0142o podobnie wysokie. Dyplomaci powszechnie na obce legitymacje wprowadzali odwiedzaj\u0105c\u0105 ich rodzin\u0119 i innych go\u015bci. Bia\u0142a twarz dla kontroler\u00f3w zawsze wygl\u0105da\u0142a tak samo, byleby p\u0142e\u0107 z grubsza si\u0119 zgadza\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Ambasadorowie akredytowani w Indiach maj\u0105 zapewnion\u0105 na lotniskach obs\u0142ug\u0119 specjaln\u0105 nawet przy podr\u00f3\u017cach wewn\u0119trznych. Przys\u0142uguje im tzw. rezerwowy salonik VIP-owski, nie musz\u0105 wi\u0119c t\u0142oczy\u0107 si\u0119 w poczekalniach, nie musz\u0105 sta\u0107 w kolejce do kontroli bezpiecze\u0144stwa, w og\u00f3le s\u0105 obs\u0142ugiwani poza kolejkami. A je\u015bli gmach lotniska du\u017cy to wo\u017ceni s\u0105 do bramki i r\u0119kawa sprytnymi meleksami. Niestety bez przys\u0142uguj\u0105cej im na pojazdach narodowej bandery. Wszyscy dyplomaci przechodz\u0105 na rejsach mi\u0119dzynarodowych kontrol\u0119 paszportow\u0105 na wydzielonych stanowiskach dla dyplomat\u00f3w. Mog\u0105 parkowa\u0107 przy lotniskach na specjalnych parkingach. W Delhi wychodz\u0105 z lotniska specjalnymi drzwiami. S\u0105 to prosz\u0119 pa\u0144stwa udogodnienia, kt\u00f3re na szeroko rozumianym Zachodzie, w tym w Polsce, ju\u017c dawno zosta\u0142y zarzucone. Aha, ka\u017cda plac\u00f3wka otrzymuje te\u017c kilka przepustek, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 pracownikom ambasady swobodnie porusza\u0107 si\u0119 po lotnisku. To jednak na zasadzie wzajemno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Widz\u0105c te preferencyjne traktowanie, te tabliczki \u201ediplomats only\u201d mo\u017ce miejscowy obywatel, a zagraniczny turysta tym bardziej, sobie pomy\u015ble\u0107: dyplomata to ma klawe \u017cycie. Nawet radca. Bo ambasador to ju\u017c w og\u00f3le.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw zachodnich, i nie tylko zachodnich, zapewnia swoim ambasadorom w Delhi pa\u0142acowe rezydencje. Rezydencja polskiego ambasadora liczy sobie 700 metr\u00f3w kwadratowych powierzchni mieszkalnej i bynajmniej nie jest najwi\u0119ksza. Cho\u0107 jest wyj\u0105tkowa pod wzgl\u0119dem architektonicznym i warto\u015b\u0107 ma historyczn\u0105. Jest czego nam zazdro\u015bci\u0107. Samych sypialni pi\u0119\u0107. Salon\u00f3w i salonik\u00f3w, gabinet\u00f3w i gabinecik\u00f3w, \u0142azienek i kuchni te\u017c grubo wi\u0119cej ni\u017c skromnej rodzinie potrzeba. W Erywaniu za moich czas\u00f3w ambasador unijny mia\u0142 do dyspozycji nawet wi\u0119cej ni\u017c te 700 metr\u00f3w kwadratowych, ale tam powierzchni\u0119 \u201erobi\u0142\u201d kryty basen i strefa saun.<\/p>\n\n\n\n
Te rezydencje z regu\u0142y opasane s\u0105 rozleg\u0142ymi ogrodami, osadzone s\u0105 na wystrzy\u017conych trawnikach, oplecione bujnym starodrzewem. Wielu szef\u00f3w pa\u0144stw lub rz\u0105d\u00f3w mo\u017ce zazdro\u015bci\u0107 ich w\u0142asnym ambasadorom w Delhi takich rezydencji. W europejskich stolicach, nadal spotyka si\u0119 rozkoszne rezydencje ambasadorskie, ale ju\u017c tylko z rzadka.<\/p>\n\n\n\n
I przecie\u017c nie chodzi w tych pysznych rezydencjach o wygod\u0119. Tu, czyli na sporych po\u0142aciach Globalnego Po\u0142udnia, chodzi o presti\u017c pa\u0144stwa. Cz\u0119sto s\u0105 to rezydencje odziedziczone po starych czasach, rezydencje, kt\u00f3rych zwyczajnie sprzeda\u0107 szkoda.<\/p>\n\n\n\n
Daj\u0105 takie rezydencje znakomite narz\u0119dzie reprezentacyjne. Mo\u017cna go\u015bci\u0107, bez konieczno\u015bci p\u0142acenia za wynajem sali, setki ludzi na przyj\u0119ciach, zaprasza\u0107 na kameralne kolacje w domowych warunkach, bez restauracyjnego gwaru i w\u015bcibskich spojrze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Ale, powiedzmy sobie szczerze, dyplomacja na Zachodzie, nawet w wymiarze reprezentacyjnym, odchodzi od przepychu i zamaszysto\u015bci. I s\u0142usznie.<\/p>\n\n\n\n
W Delhi przestrzennie si\u0119 mieszka\u0142o polskim dyplomatom ni\u017cszej rangi i za czas\u00f3w PRL-u. Radca Terey mieszka\u0142 sam w wygodnym domku. Jego polski odpowiednik w latach 70-ych wprowadzi\u0142by si\u0119 do 140-metrowego segmentu. Jak na czasy komuny \u2013 warunki luksusowe. Mia\u0142 architekt Witold C\u0119ckiewicz wyobra\u017ani\u0119 i odwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Mnie koniec PRL-u zasta\u0142 na 20 metrach kwadratowych wynajmowanego mieszkania, kt\u00f3re zajmowali\u015bmy w cztery osoby (wspierani przez te\u015bciow\u0105). Tak nas w Polsce pie\u015bci\u0142a komuna. Upadek ustroju rozsun\u0105\u0142 nam \u015bciany i da\u0142 przestrze\u0144. Cieszyli\u015bmy si\u0119 jak dzieci. W pa\u017adzierniku 1990 r. we Wiedniu wprowadzili\u015bmy si\u0119 do domku z ogrodem, a w domku \u2013 dwa salony, dwie sypialnie, jadalnia, kuchnia i dwie \u0142azienki. Nic tylko si\u0119 rozej\u015b\u0107 do zaj\u0119\u0107 na osobno\u015bci. Ale tak \u017ce\u015bmy si\u0119 z\u017cyli w czteroosobowej rodzinie przez lata bez kawa\u0142ka w\u0142asnej pod\u0142ogi, \u017ce po staremu wsp\u00f3lny czas sp\u0119dzali\u015bmy nadal w jednym pokoju. Dzieci z trudem si\u0119 przyzwyczaja\u0142y do odrabiania lekcji i zabaw u siebie. Siedzieli\u015bmy wi\u0119c na kupie jak w bursie na Obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Dyplomaci w Delhi nie znaj\u0105 prywatno\u015bci. Terey mia\u0142 swojego Pereir\u0119 \u2013 kucharza i s\u0142u\u017c\u0105cego, mia\u0142 i swojego czokidara. Dzi\u015b ka\u017cdy polski dyplomata ma tutaj nadal swoj\u0105 majdk\u0119 (od angielskiego \u2013 maid, czyli pokoj\u00f3wka). Majdka gotuje, sprz\u0105ta, pierze, prasuje, a nawet opiekuje si\u0119 dzie\u0107mi. Za ma\u0142e pieni\u0105dze. W Polsce dyplomat\u0119 by sta\u0107 nie by\u0142o. Tu jest.<\/p>\n\n\n\n
Ambasador s\u0142u\u017cb\u0119 ma pa\u0144stwow\u0105 \u2013 kucharza (kuchark\u0119\/pokoj\u00f3wk\u0119), kamerdynera, ogrodnik\u00f3w, a nawet technika, kt\u00f3ry pomo\u017ce mu wymieni\u0107 przepalon\u0105 \u017car\u00f3wk\u0119. Bramy strzeg\u0105 ochroniarze. \u017bycie codzienne taka opieka u\u0142atwia bezdyskusyjnie. Ale pozbawia prywatno\u015bci, jako si\u0119 rzek\u0142o. Co\u015b za co\u015b.<\/p>\n\n\n\n
S\u0105 oczywi\u015bcie polscy dyplomaci, nawet s\u0142uszni ju\u017c wiekiem, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cby nie kr\u0119puje. Bo z rodzin pochodz\u0105, kt\u00f3re nawet w PRL-u bez s\u0142u\u017cby oby\u0107 si\u0119 nie mog\u0142y. Nawet je\u015bli w\u0142adza komunistyczna pozbawi\u0142a po wojnie rodzin\u0119 dochodu, maj\u0105tku, \u017cal by\u0142o pozbywa\u0107 si\u0119 gosposi, co zawsze przy rodzinie by\u0142a, pomagiera domowego, co to w\u0119giel do piwnicy wrzuca\u0142, wod\u0119 z hydrantu nosi\u0142, drzwi naprawia\u0142, \u015bnieg sprzed wej\u015bcia odgarnia\u0142. Do wychowania ma\u0142ego dziecka zatrudniano niani\u0119. Potem takie dziecko sz\u0142o w wieku sze\u015bciu lat do przedszkola, aby cho\u0107 troch\u0119 mog\u0142o si\u0119 oswoi\u0107 z \u017cyciem w kolektywie przed rozpocz\u0119ciem edukacji szkolnej, i okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce to dziecko jest jedynym starszakiem, kt\u00f3re nie potrafi sobie zawi\u0105za\u0107 sznurowad\u0142a w bucie. Chowano nam panicz\u00f3w nawet w PRL-u. Ich na staro\u015b\u0107 obecno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cby w ambasadorskiej rezydencji nie demoralizuje. Traktuj\u0105 j\u0105 jak cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Z szacunkiem, empati\u0105. A chodz\u0105 po ambasadach opowie\u015bci o kierownikach plac\u00f3wek, kt\u00f3rych posiadanie s\u0142u\u017cby demoralizowa\u0142o. Do poziomu \u201ew\u0142adc\u00f3w much\u201d. Ze szturchaniem, pokrzykiwaniem, upokarzaniem.<\/p>\n\n\n\n
Ale w wielu ju\u017c pa\u0144stwach mog\u0105 ci kiedy\u015b bezbronni pracownicy obs\u0142ugi, w tym miejscowi, dochodzi\u0107 swoich praw przed miejscowymi s\u0105dami. Nawet w obliczu prozaicznego mobbingu.<\/p>\n\n\n\n
Szefowie plac\u00f3wek maj\u0105 do dyspozycji reprezentacyjne limuzyny, w tym do cel\u00f3w prywatnych, ale za op\u0142at\u0105. Zapominaj\u0105 nawet, jak si\u0119 samoch\u00f3d prowadzi. Od komunikacji masowej, taks\u00f3wek, uber\u00f3w maj\u0105 prawo si\u0119 odzwyczai\u0107.<\/p>\n\n\n\n
I dostaj\u0105 jeszcze prezenty. Nieustannie. W Indiach, kraju o najwy\u017cszych standardach go\u015bcinno\u015bci, sypi\u0105 si\u0119 one przy ka\u017cdej okazji wizyty czy spotkania. Kiedy\u015b na szyi wieszano dyplomatom girlandy, dzi\u015b szaliczki. Do Ambasady przy okazji ka\u017cdego \u015bwi\u0119ta sun\u0105 paczki i paczuszki ze s\u0142odyczami, orzeszkami, owocami. Trafiaj\u0105 si\u0119 i krawaty, i apaszki, i spinki, i spineczki. A jeszcze i butelki skapuj\u0105, cho\u0107 nie od Indus\u00f3w. Zachodnie s\u0142u\u017cby dyplomatyczne, i nie tylko one, maj\u0105 \u015bcis\u0142e ograniczenia na tzw. korzy\u015bci osobiste, wszystkie powy\u017cej kilkudziesi\u0119ciu dolar\u00f3w musz\u0105 by\u0107 zg\u0142aszane, rejestrowane i akceptowane przez zwierzchnik\u00f3w. Wi\u0119c si\u0119 je akceptuje, bo zwraca\u0107 przecie\u017c by\u0142oby nieuprzejmie. W j\u0119zyku dyplomatycznym by\u0142by to afront.<\/p>\n\n\n\n
Tak ho\u0142ubiony dyplomata, a ambasador w szczeg\u00f3lno\u015bci, a \u015bwie\u017cej wody mo\u017ce tym bardziej, mo\u017ce si\u0119 przenie\u015b\u0107 do innej ni\u017c znane mu dot\u0105d rzeczywisto\u015bci. Niekt\u00f3rzy dochodz\u0105 do tego, \u017ce nawet cz\u0142onk\u00f3w w\u0142asnej rozdziny, dzieci w\u0142asne przyuczaj\u0105, aby tak\u017ce w domu zwraca\u0107 si\u0119 do nich per \u201eekscelencjo\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c kiedy dyplomacie ko\u0144czy si\u0119 misja i wraca do ojczyzny, kiedy immunitety i przywileje znikaj\u0105, nikt mu nie us\u0142uguje, nikt mu nie pos\u0142uguje, mo\u017ce prze\u017cy\u0107 szok poznawczy, ba, szok egzystencjalny. \u0141\u00f3\u017cka rano nikt mu po nocy nie za\u015bciele, wyprasowanej koszuli nie poda, jajecznicy nie usma\u017cy, but\u00f3w wypastowanych nie podsunie, drzwi na dw\u00f3r nie odemknie, przed rozgrzanym samochodem nie przywita, nie trza\u015bnie za nim samochodowymi drzwiami, nie powiezie\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kryszta\u0142owy klosz trzaska, coraz bardziej otaczaj\u0105ca rzeczywisto\u015b\u0107 przygn\u0119bia, ledwo krok si\u0119 zrobi, ju\u017c w co\u015b si\u0119 wdeptuje. Nagle si\u0119 okazuje, \u017ce gdzie nie spojrze\u0107 \u2013 szujnia z grzybni\u0105 i patatajni\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c dobrze wpada\u0107 od czasu do czasu na d\u0142u\u017csze urlopy w ojczy\u017anie podczas pobytu na plac\u00f3wce, panie Radco, panie Ambasadorze, poczu\u0107 kontakt z baz\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Terey, jak ka\u017cdy dyplomata, cieszy\u0142 si\u0119 przywilejami i immunitetami, co czyni\u0142o go niew\u0105tpliwie \u201ebardziej r\u00f3wnym\u201d mieszka\u0144cem Indii, \u201er\u00f3wniejszym\u201d od tubylc\u00f3w. By\u0142 osob\u0105 ponad prawem, czyli m\u00f3g\u0142, chocia\u017cby, narusza\u0107 ustawicznie przepisy o ruchu drogowym bez najmniejszych…<\/p>\n