Najtrudniej powracaj\u0105cemu dyplomacie RP przychodzi oswojenie si\u0119 z realiami publicznej s\u0142u\u017cby zdrowia w Polsce. Tu w Indiach korzysta ze s\u0142u\u017cby prywatnej. Na wizyt\u0119 u lekarza pierwszego kontaktu nie czeka wcale. Skierowanie do specjalisty dostaje bez problemu. Badania robione s\u0105 mu od r\u0119ki. Nie czeka w kolejce do rezonansu, USG czy tomografii. Specjali\u015bci tu na europejskim poziomie. Oczywi\u015bcie za wszystko trzeba p\u0142aci\u0107. Wizyta u internisty kosztuje wszak\u017ce maksimum 20 euro. Ale koszty zwraca pa\u0144stwo polskie. W szczeg\u00f3lnych przypadkach, czyli kosztownych zabieg\u00f3w i operacji, wymagana jest uprzednia zgoda naczelnego lekarza MSZ. W sumie wi\u0119c to jest taki luksus, \u017ce chce si\u0119 cz\u0142owiekowi chorowa\u0107, \u017ceby na zapas si\u0119 wyleczy\u0107. A personel wok\u00f3\u0142 grzeczny, us\u0142u\u017cny, nadskakuj\u0105cy. Wn\u0119trza klinik estetyczne i sterylne. Le\u015bna G\u00f3ra do pot\u0119gi. A jeszcze do tego, \u017ceby\u015b w korytarzach obiekt\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia si\u0119 nie zagubi\u0142, \u017ceby\u015b pod drzwi w\u0142a\u015bciwe trafi\u0142, \u017ceby dolegliwo\u015bci twoje by\u0142y w\u0142a\u015bciwie zrozumiane, towarzyszy ci asystentka miejscowa, t\u0142umaczka i mened\u017cerka twojego kalendarza.<\/p>\n\n\n\n
Wracasz do Polski, a tu kolejki, t\u0142ok, wysiadywanie na przepe\u0142nionych korytarzach, bo lekarz przyszed\u0142 p\u00f3\u017aniej, bo po kilka os\u00f3b na t\u0119 sam\u0105 godzin\u0119 um\u00f3wiono. I terminy u specjalisty na lata naprz\u00f3d nieosi\u0105galne. Chcesz zabieg, musisz i\u015b\u0107 na wizyt\u0119 prywatn\u0105, op\u0142aci\u0107 j\u0105 z w\u0142asnej kieszeni, wtedy termin si\u0119 znajdzie, mo\u017ce nawet szybko, ale mo\u017ce i nie, mo\u017ce kilka wizyt musisz wykupi\u0107. I malutki jeste\u015b jak pche\u0142ka, robaczek dla r\u00f3wnowagi w przyrodzie nieistotny. I mo\u017cesz sobie gada\u0107, \u017ce kim to ty nie by\u0142e\u015b, co ty w \u015bwiecie nie widzia\u0142e\u015b. Szybko zrozumiesz, \u017ce pluskiewk\u0105 jeste\u015b. M\u00f3wi\u0105, \u017ce w starciu z chorob\u0105 du\u017ce znaczenie ma czynnik wolicjonalny. Zgadzam si\u0119 solennie. Testem si\u0142y twojej woli jest ju\u017c wybranie si\u0119 na wizyt\u0119 w plac\u00f3wce s\u0142u\u017cby zdrowia. Chyba, \u017ce znajomo\u015bci masz, dzieci na doktor\u00f3w wykszta\u0142ci\u0142e\u015b, ubezpieczenie wykupi\u0142e\u015b prywatne. Chyba, chyba.<\/p>\n\n\n\n
Sk\u0142ama\u0142bym, gdybym nie przyzna\u0142, \u017ce coraz wi\u0119cej jest miejsc i ludzi, gdzie nasza s\u0142u\u017cba publiczna oferuje standardy s\u0142u\u017cby prywatnej. Przekona\u0142em si\u0119 sam. Zw\u0142aszcza PRL-owskie przyzwyczajenia w traktowaniu pacjenta uda\u0142o si\u0119 tam ju\u017c wykorzeni\u0107. Wiem, \u017ce da si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
I wiem, \u017ce nawet w bogatych krajach, w Wielkiej Brytanii nie przymierzaj\u0105c, jest z publiczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 o wiele gorzej ni\u017c w Polsce. A ju\u017c na wsch\u00f3d i na po\u0142udnie od nas, to w og\u00f3le. Widzia\u0142em szpitale w Afryce, kt\u00f3rych do dzi\u015b nie mog\u0119 odzobaczy\u0107. Chorzy le\u017c\u0105cy dw\u00f3jkami na jednym \u0142\u00f3\u017cku, na materacach pokrwawionych i obsikanych, na pod\u0142odze nawet, w smrodzie bynajmniej nie lizolowym, w powietrzu g\u0119stym od much i owad\u00f3w. W Indiach biedota na lepszy standard w szpitalach te\u017c liczy\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\n\n\n\n
Wyzwaniem dla powracaj\u0105cego jest te\u017c komunikacja publiczna. \u017bali\u0142 mi si\u0119 kiedy\u015b znajomy zachodni dyplomata, \u017ce najbardziej trze\u017awi\u0142o go powrocie z plac\u00f3wki stanie na przystanku, w zacinaj\u0105cym po twarzy deszczu, stanie karne w ogonku, na op\u00f3\u017aniaj\u0105cy si\u0119 w p\u00f3\u0142nocnych zimowych ciemno\u015bciach autobus.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie ostatnie dekady wynios\u0142y nasz\u0105 komunikacje na poziom \u201ejakby luksusowy\u201d, nie tylko w Warszawie. Tabor nowoczesny, czysty, wygodny. Je\u017adzi zgodnie z rozk\u0142adem jazdy. Na przystankach porz\u0105dek. Ludzie wsiadaj\u0105c nie przepychaj\u0105 si\u0119, nie depcz\u0105 si\u0119 wzajemnie. I zapachy wewn\u0105trz wyt\u0142umione. Od\u00f3r p\u0142ucny tylko z rzadka, niemyte pachy te\u017c ju\u017c tak rzadziej wyczuwalne. Pojazdy ogrzewane zim\u0105, ch\u0142odzone latem. Kierowcy pod krawatem. Kr\u00f3tkie moje epizody pracy w Warszawie – w roku 2015 oraz w latach 2019-2022 – by\u0142y okresem na\u0142ogowego korzystania z miejskich autobus\u00f3w, tramwaj\u00f3w i metra. Przystanek pocz\u0105tkowy mia\u0142em blisko domu. Miejsce siedz\u0105ce zawsze na mnie czeka\u0142o. Jecha\u0142em d\u0142ugo, ale mia\u0142em co czyta\u0107. Nie by\u0142y to chwile stracone. Nawet kiedy perfidia kierownik\u00f3w resortu rzuci\u0142a mnie do Archiwum na Taneczn\u0105 i podr\u00f3\u017c tam wymaga\u0142a dw\u00f3ch przesiadek, zajmowa\u0142a p\u00f3\u0142torej godziny, wola\u0142em autobus od samochodu. Ile\u017c ja powie\u015bci dzi\u0119ki tym godzinom przymusowej lektury si\u0119 nie naczyta\u0142em. Nawet takie miejskie podr\u00f3\u017ce kszta\u0142c\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Je\u017adzi\u0142em tymi autobusami z rado\u015bci\u0105, bo sta\u0142y si\u0119 one dla mnie codziennym dowodem cywilizacyjnego post\u0119pu, jaki da\u0142a Polsce transformacja. Dobrze pami\u0119ta\u0142em \u015bcisk, smr\u00f3d, chamstwo starej epoki, \u015bmierdz\u0105ce paliwem \u201eog\u00f3rki\u201d, dymi\u0105ce berliety, wyj\u0105ce (z powodu zastosowania kiepskich silnik\u00f3w pr\u0105du sta\u0142ego) tramwaje \u201ekanciaki\u201d i \u201etatajki\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c za lat m\u0142odych musia\u0142em doje\u017cd\u017ca\u0107 ponad 15 kilometr\u00f3w do szko\u0142y podstawowej. Ci\u0105g\u0142y stres: przyjedzie autobus na czas czy nie przyjedzie, uda mi si\u0119 wepcha\u0107 do \u015brodka, czy nie uda, uda si\u0119 mi si\u0119 wyj\u015b\u0107 bez utraty guzik\u00f3w u koszuli, czy nie uda. Ile\u017c to razy dygota\u0142em z zimna, dusi\u0142em si\u0119 z zaduchu. A kilka razy pojazd zwyczajnie rozkracza\u0142 si\u0119 w polu, szuka\u0107 trzeba by\u0142o \u201estopa\u201d, okazji, albo i i\u015b\u0107 na piechot\u0119. S\u0142ynny monolog Nalberczaka z \u201eCo mi zrobisz, jak mnie z\u0142apiesz\u201d, rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJa to, prosz\u0119 pana, mam bardzo dobre po\u0142\u0105czenie: wstaj\u0119 rano, za pi\u0119tna\u015bcie trzecia; latem to ju\u017c widno\u2026\u201d, to samo \u017cycie, prosz\u0119 pa\u0144stwa. Tu akurat Bareja przesadzi\u0142 niewiele, co osobi\u015bcie mog\u0119 za\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c i teraz, cho\u0107 sta\u0107 mnie w Warszawie na ubera, na limuzyn\u0119 nawet, do teatru, do kina, do galerii je\u017cd\u017c\u0119 komunikacj\u0105 miejsk\u0105. A po Polsce je\u017cd\u017c\u0119 z lubo\u015bci\u0105 kolejami. Miejsce gwarantowane, odjazd punktualny, wagony wyg\u0142uszone, tory proste, co nie bujaj\u0105 i ko\u0142ami nie telepi\u0105, a jeszcze mo\u017cliwo\u015b\u0107 niezak\u0142\u00f3conej lektury w strefie ciszy, to jest strzelisty akt post\u0119pu, kt\u00f3rym nie mog\u0119 si\u0119 nacieszy\u0107. Samoch\u00f3d w\u0142asny wybieram tylko wtedy, gdy baga\u017c mam poka\u017any do przewiezienia.<\/p>\n\n\n\n
Zaskocz\u0119 czytelnika dygresj\u0105, \u017ce i w Indiach jazda kolej\u0105 mo\u017ce by\u0107 przyjemno\u015bci\u0105. Bo czytelnik pewno trzyma w g\u0142owie obraz indyjskich poci\u0105g\u00f3w zat\u0142oczonych, z pasa\u017cerami wisz\u0105cymi u drzwi jak winogrona, kucaj\u0105cych na dachu, w wagonach obdrapanych, bez szyb. Nie, nie, tu ju\u017c mo\u017cna podr\u00f3\u017cowa\u0107 w standardzie w Polsce jeszcze nie oferowanym. W wagonach klasy biznes roznoszone s\u0105 gazety, serwowane napoje, trzydaniowe gor\u0105ce posi\u0142ki, s\u0142owem standardy wy\u017csze ni\u017c w klasie biznes LOT-u. Ale je\u015bli kto\u015b chce zaliczy\u0107 w Indiach ballad\u0119 wagonow\u0105 w starym wydaniu, jeszcze mo\u017ce. Lecz nie na dachu, bo 90 procent linii ju\u017c zelektryfikowano, wi\u0119c by\u0142by to wyczyn samob\u00f3jczy. W Bangladeszu dachowa miejsc\u00f3wka jeszcze jest do do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n
Wielu ambasador\u00f3w ma powa\u017cny problem z przestawieniem si\u0119 po powrocie na posi\u0142ki z zak\u0142ad\u00f3w \u017cywienia masowego, czyli resortowej sto\u0142\u00f3wki, kantyny, baru. Bo ambasadorowie jedz\u0105 dobrze, maj\u0105 w\u0142asnych kucharzy, chadzaj\u0105 na oficjalne lunche do najdro\u017cszych restauracji, kolacje jadaj\u0105 wystawne. Ale o tym przy innej okazji. A tu w ojczy\u017anie na sto\u0142\u00f3wce \u2013 \u201ekotlet raz\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy zaczyna\u0142em dyplomatyczna przygod\u0119, i mnie, m\u0142odego dyplomat\u0119, zapraszali zachodni koledzy do najdro\u017cszych restauracji w Sztokholmie i Wiedniu. Oczywi\u015bcie chcieli mnie Zachodem oszo\u0142omi\u0107, wybi\u0107 z g\u0142owy mi\u0142o\u015b\u0107 do socjalizmu. Skutecznie. Za m\u0142odu wi\u0119c zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z wykwitn\u0105 kuchni\u0105. Do dzi\u015b pami\u0119tam m\u00f3j, dziecka peerelowskiej prowincji, cywilizacyjny szok kontaktu z \u201ecuisine nouvelle\u201d, do konsumpcji wzrokowej raczej, bo g\u0142odu nie zaspokajaj\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n
W sto\u0142\u00f3wkach szkolnych jako ucze\u0144 nie jada\u0142em. W podstaw\u00f3wce je\u015bli, to tylko w pi\u0105tki, bo sma\u017cono wtedy racuchy o smaku nie do pobicia. W liceum \u2013 tylko przez pierwszy miesi\u0105c nauki. Nie jada\u0142em, bo rozpieszczony zosta\u0142em smakami kuchni naszej domowej, bo nie lubi\u0142em sto\u0142\u00f3wkowych kolejek, gwaru, duszno-kwa\u015bnych zapach\u00f3w. Jada\u0142em w domu, sam, czytaj\u0105c ksi\u0105\u017cki. Dosz\u0142o do tego, \u017ce usi\u0105\u015b\u0107 do talerza bez ksi\u0105\u017cki nie by\u0142em w stanie. Bez czytania nic nie smakowa\u0142o. Nie mia\u0142em czym zaj\u0105\u0107 g\u0142owy. Jedzenie w towarzystwie mi nie sz\u0142o zupe\u0142nie.<\/p>\n\n\n\n
Ale ju\u017c na studiach skazany by\u0142em ca\u0142kowicie na sto\u0142\u00f3wki. Poniewa\u017c do\u015b\u0107 szybko sta\u0142em si\u0119 wtedy na\u0142ogowym palaczem, wi\u0119c kubki smakowe tak mi si\u0119 przyt\u0119pi\u0142y, \u017ce posi\u0142ki by\u0142y jedynie obowi\u0105zkowym rytua\u0142em poboru kalorii niezb\u0119dnych do podtrzymania proces\u00f3w \u017cyciowych. Nawet moja \u017cona trafia\u0142a do mojego serca nie przez \u017co\u0142\u0105dek przecie\u017c. W Moskwie \u201eobszczepit\u201d to ju\u017c w og\u00f3le by\u0142 sprawdzian surwiwalowy. Pami\u0119tam, \u017ce kiedy pierwszy raz wst\u0105pi\u0142em do \u201esto\u0142owej\u201d niepodaleko akademika, to na wymioty mi si\u0119 zebra\u0142o bezwiednie. Na uczelni sto\u0142\u00f3wka by\u0142a z p\u00f3\u0142ki, wed\u0142ug miejscowych standard\u00f3w, wysokiej. Bo uczelnia przecie\u017c elitarna. Mog\u0142a jednak nu\u017cy\u0107 niewyszukanym menu, w kt\u00f3rym dania opisywano w spos\u00f3b najprostszy: \u201emiaso\u201d, \u201ekurica\u201d, \u201eryba\u201d, \u201ep\u0142ow\u201d, a od \u015bwi\u0119ta: \u201egowiadina\u201d, \u201eswinina\u201d, \u201ekotliety\u201d. Od takiego \u201eembarras de richesse\u201d g\u0142owa mog\u0142a rozbole\u0107 przy wyborze. Wi\u0119c zawsze bra\u0142em zestaw dnia, czyli \u201ekomplieks\u201d, za 60 kopiejek, nie interesuj\u0105c si\u0119 zbytnio, co mi wrzuc\u0105 na talerz.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy zacz\u0105\u0142em prac\u0119 w MSZ, podj\u0105\u0142em uczciwie pr\u00f3b\u0119 jedzenia na sto\u0142\u00f3wce, ale szybko si\u0119 podda\u0142em. Mdli\u0142o mnie bardziej ni\u017c na MGIMO. Zw\u0142aszcza krupnik wiosenny, \u00f3wczesna \u201especialite de la maison\u201d Centrali. Pr\u00f3bowa\u0142em nawet w og\u00f3le zrezygnowa\u0107 z lunch\u00f3w. Przez kilka lat z tym eksperymentowa\u0142em, ale w ko\u0144cu da\u0142em spok\u00f3j, bo mi \u017co\u0142\u0105dek zacz\u0105\u0142 si\u0119 psu\u0107 od tego poszczenia.<\/p>\n\n\n\n
Teraz w Indiach kubki smakowe znowu sobie sublimuj\u0119, bywaniem w najdro\u017cszych restauracjach twarde l\u0105dowanie po powrocie w wymiarze gastronomicznym sobie szykuj\u0119. Lecz go si\u0119 zupe\u0142nie nie boj\u0119. Bo na staro\u015b\u0107 szukam wy\u0142\u0105cznie smak\u00f3w prostych, domowych, smak\u00f3w dzieci\u0144stwa \u2013 zwyk\u0142ego \u017curku, og\u00f3rkowej, pomidorowej, schabowego z kapust\u0105 sma\u017con\u0105, mielonego z mizeri\u0105, kark\u00f3wki z kiszon\u0105 kapust\u0105, zraz\u00f3w z modr\u0105 kapust\u0105, \u017ceberek z kiszonym og\u00f3rkiem. A wszystko z musztard\u0105 jak najbardziej sarepsk\u0105, popijane coca-col\u0105 (col\u0105 zero, co ze wstydem przyznaj\u0119).<\/p>\n\n\n\n
Do wyszukanych polskich restauracji ju\u017c mnie nie ci\u0105gnie. Du\u017ca w tym wina Magdy Gessler. U\u015bwiadomi\u0142a mi ona, co tam si\u0119 dzieje poza wzrokiem klienta. Je\u015bli ju\u017c p\u00f3jd\u0119, to do restauracji po udanych rewolucjach. Ale one z regu\u0142y bardzo szybko padaj\u0105. Znamy to: operacja si\u0119 uda\u0142a, pacjent nie \u017cyje.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cne s\u0105 wi\u0119c te l\u0105dowania. Czasami bolesne. Nie dziwi\u0119 si\u0119 wi\u0119c, \u017ce wielu polskich dyplomat\u00f3w chcia\u0142oby, aby \u017cona mog\u0142a o nich powiedzie\u0107 (znowu za Barej\u0105): \u201eM\u00f3j m\u0105\u017c jest z zawodu ambasadorem\u201d.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Najtrudniej powracaj\u0105cemu dyplomacie RP przychodzi oswojenie si\u0119 z realiami publicznej s\u0142u\u017cby zdrowia w Polsce. Tu w Indiach korzysta ze s\u0142u\u017cby prywatnej. Na wizyt\u0119 u lekarza pierwszego kontaktu nie czeka wcale. Skierowanie do specjalisty dostaje bez…<\/p>\n