Terey ma psa. Wabi si\u0119 Tibi. Ogromne kosmate psisko. Tibi zosta\u0142 w Budapeszcie. Terey za nim bole\u015bnie t\u0119skni. Ja psa nie mam i nigdy nie mia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
W Parku Nehru, gdzie w weekendy biegam \u2013 a raczej, b\u0105d\u017amy ze sob\u0105 bole\u015bnie szczerzy, z wolna drepcz\u0119, staraj\u0105c si\u0119 podtrzyma\u0107 sw\u0105 biologiczn\u0105 wydolno\u015b\u0107 na jako takim, przyzwoitym poziomie \u2013 zadzierzgn\u0105\u0142em z czasem nieordynaryjne wi\u0119zi znajomo\u015bci z miejscowymi psami. Dla pe\u0142nej jasno\u015bci: znamy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z widzenia. \u017badnych wylewnych akt\u00f3w powitania one na m\u00f3j widok nie wykonuj\u0105, ogonami nie merdaj\u0105, nie \u0142asz\u0105 si\u0119 przymilnie i nie domagaj\u0105 si\u0119 \u2013 ani ode mnie, ani od nikogo innego \u2013 czu\u0142ych g\u0142aska\u0144 czy darmowych przysmak\u00f3w. Nie wykonuj\u0105 te\u017c, Bogu dzi\u0119ki, \u017cadnych gest\u00f3w jawnie nieprzyjaznych. Nie ujadaj\u0105 w\u015bciekle, k\u0142\u00f3w w z\u0142owrogim u\u015bmiechu nie szczerz\u0105. Nasza za\u017cy\u0142o\u015b\u0107, a przecie\u017c to ju\u017c d\u0142ugie miesi\u0105ce regularnych spotka\u0144 na parkowych alejach, polega na wzajemnym, konsekwentnym, wr\u0119cz ceremonialnym niezauwa\u017caniu naszego istnienia.
<\/p>\n\n\n\n
Ps\u00f3w tych \u017cyje tu kilkana\u015bcie \u2013 stworzenia to zdrowe, nad wyraz dobrze od\u017cywione, postawne, pakery z nich niemal\u017ce, o ma\u015bci p\u0142owej lub g\u0142\u0119boko karmelowej. Wygl\u0105daj\u0105, jakby wszystkie pochodzi\u0142y z jednej i tej samej, tajemnej hodowli. Nikt ich po imieniu nie wo\u0142a. Zdaje si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce nikt ich tutaj w og\u00f3le i nigdy nie wo\u0142a. S\u0105 wprawdzie systematycznie karmione, ale na posi\u0142ki nie trzeba ich specjalnie zaprasza\u0107; same doskonale wiedz\u0105, o jakiej porze i gdzie nale\u017cy podej\u015b\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
Ich najwi\u0119ksz\u0105 nami\u0119tno\u015bci\u0105 jest wylegiwanie si\u0119 na samej biegowej \u015bcie\u017cce. \u015acie\u017cka ta bowiem \u2013 mi\u0119kka, tartanowa i spr\u0119\u017cysta \u2013 jawi si\u0119 im jako luksus niepor\u00f3wnywalnie wygodniejszy od zwyk\u0142ej, twardej trawy. Przewa\u017cnie \u015bpi\u0105, maj\u0105c na tym czerwonym pasie swoje \u015bci\u015ble ulubione, u\u015bwi\u0119cone tradycj\u0105 miejsca. Na potoki biegaczy oraz spaceruj\u0105cych relaksacyjnie przechodni\u00f3w nie reaguj\u0105 wcale, maj\u0105c ich w najg\u0142\u0119bszym, majestatycznym powa\u017caniu. Co ciekawe, biegacze p\u0142oszy\u0107 ich i sp\u0119dza\u0107 ze \u015bcie\u017cki si\u0119 nie podejmuj\u0105. Jak to w Indiach \u2013 nikomu by to nawet przez my\u015bl nie przesz\u0142o, by\u0142by to czyn zgo\u0142a bezbo\u017cny. Owa wzajemna, absolutna ignorancja jest wi\u0119c, jak mniemam, znakiem obustronnego, g\u0142\u0119bokiego szacunku. Ja w ka\u017cdym razie po miesi\u0105cach tej cichej koegzystencji doskonale ju\u017c wiem, na jakich odcinkach musz\u0119 uwa\u017ca\u0107 szczeg\u00f3lnie; wiem, jak bez zatrzymywania si\u0119 omija\u0107 i zr\u0119cznie przeskakiwa\u0107 zalegaj\u0105ce przeszkody, aby \u015bpi\u0105cemu stworzeniu na ogon bezczelnie nie nadepn\u0105\u0107 i o \u0142ap\u0119 si\u0119 przypadkiem nie potkn\u0105\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
Te delhijskie psy, trwaj\u0105ce w stanie totalnego, wr\u0119cz buddyjskiego braku aktywno\u015bci, prowokuj\u0105 jednak do zadania fundamentalnego pytania: sk\u0105d si\u0119 \u00f3w parali\u017c u nich bierze? One ani si\u0119 leniwie nie podrapi\u0105, ani nie pobawi\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 nawzajem \u2013 ot, cho\u0107by tak z czystej, psiej nudy. Le\u017c\u0105 nieruchomo i przez ca\u0142e dnie znaku \u017cycia nie daj\u0105. To le\u017cenie plackiem, to absolutne od\u0142o\u017cenie treserskie, \u00f3w letarg permanentny w dni uci\u0105\u017cliwych upa\u0142\u00f3w czterdziestopniowych mo\u017cna jeszcze jako tako zrozumie\u0107. W tamtejszym klimacie to przecie\u017c jedyna rozs\u0105dna strategia przetrwania. Rzecz jednak w tym, \u017ce one ca\u0142y \u015bwi\u0119ty rok w ten spos\u00f3b si\u0119 wylegiwuj\u0105, niezale\u017cnie od kaprys\u00f3w aury.
<\/p>\n\n\n\n
A jednak na cia\u0142ach niekt\u00f3rych z nich widoczne s\u0105 blizny. To s\u0105 niew\u0105tpliwie \u015blady jakich\u015b krwawych walk, gwa\u0142townych zwar\u0107 i nocnych potyczek. W ka\u017cdym razie owe rany s\u0105 niezbitym dowodem jakiej\u015b dramatycznej aktywno\u015bci. Od samego le\u017cenia na tartanie przecie\u017c nie powsta\u0142y. I w tym miejscu uruchamiaj\u0105 si\u0119 we mnie ca\u0142e, niezbadane rewiry wyobra\u017ani: co te\u017c, na mi\u0142o\u015b\u0107 bosk\u0105, musi si\u0119 w tym psim mikrowersie odbywa\u0107 noc\u0105? Dok\u0105d one \u0142a\u017c\u0105 pod os\u0142on\u0105 mroku i w jakim celu, skoro o \u015bwicie wracaj\u0105 na \u015bcie\u017ck\u0119 tak poturbowane i pokiereszowane? I po co w og\u00f3le chce im si\u0119 rusza\u0107 z miejsca, ryzykowa\u0107 zdrowie i zbiera\u0107 guzy, skoro za dnia w Parku Nehru mog\u0105 wie\u015b\u0107 \u017cywot ze wszech miar sanatoryjny, bezpieczny i pa\u0144ski?
<\/p>\n\n\n\n
Bo za dnia owa parkowa arystokracja zrywa si\u0119 z letargu i w stan nag\u0142ej agresji wpada wy\u0142\u0105cznie na widok obcego psa. Je\u015bli \u00f3w przybysz prowadzony jest przez w\u0142a\u015bciciela na smyczy, delhijscy pakerzy demonstruj\u0105 jedynie poz\u0119 ponurej gotowo\u015bci, rodzaj alertu \u017c\u00f3\u0142tego. Kiedy jednak obcy pies wbiega na ich teren luzem, ca\u0142a ekipa podrywa si\u0119 dziarsko i swoje zb\u00f3jeckie prawa w\u0142asno\u015bci do terytorium parku jednoznacznie obwieszcza \u015bwiatu. A je\u015bli \u2013 nie daj Bo\u017ce \u2013 intruzem oka\u017ce si\u0119 pies bezpa\u0144ski i zab\u0142\u0105kany, w\u00f3wczas zbiorowy atak w celu bezwzgl\u0119dnego wyparcia nieszcz\u0119\u015bnika zaczyna si\u0119 na ca\u0142ego. A ja, jako truchtaj\u0105cy tam dyplomata, jestem tego przemocowego widowiska \u2013 na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie niezagro\u017conym \u2013 \u015bwiadkiem.
<\/p>\n\n\n\n
Nie wszystkie bezpa\u0144skie psy s\u0105 w Indiach tak \u0142askawe dla ludzkiego otoczenia. Zdarzaj\u0105 si\u0119, owszem, przypadki pogryzie\u0144 \u2013 i to, bagatela, kilka milion\u00f3w rocznie, w tym r\u00f3wnie\u017c pogryzie\u0144 \u015bmiertelnych. Nic w tym dziwnego, skoro ps\u00f3w bezdomnych \u017cyje na tym subkontynencie ponad 50 milion\u00f3w. Na Indie przypada wszak ponad jedna trzecia \u015bwiatowych zgon\u00f3w z powodu w\u015bcieklizny, wi\u0119c problem jest pal\u0105cy i stuprocentowo realny. Kiedy\u015b jednak, gdzie\u015b w g\u0142\u0119bokim indyjskim interiorze, t\u0142umaczono mi z ca\u0142\u0105 powag\u0105, \u017ce psy na tamtejszej prowincji to naturalni sanitariusze. Poluj\u0105 na szczury i myszy, zapewniaj\u0105c kruch\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 w ekosystemie. Kiedy zachodnie organizacje spo\u0142eczne za\u017c\u0105da\u0142y zaprowadzenia porz\u0105dku \u2013 od\u0142awiania, sterylizacji i czipowania czworonog\u00f3w \u2013 w kraju podni\u00f3s\u0142 si\u0119 autentyczny raban. W\u0142adza musia\u0142a przem\u00f3wi\u0107 do narodu, przypominaj\u0105c z nabo\u017cn\u0105 czci\u0105, \u017ce w Indiach wszystkie zwierz\u0119ta s\u0105 przecie\u017c w jaki\u015b spos\u00f3b \u015bwi\u0119te.
<\/p>\n\n\n\n
W Bukareszcie \u2013 owym naszym zachodnim, europejskim, cywilizowanym \u015bwiecie \u2013 w\u0142adze postanowi\u0142y si\u0119 nie kokosi\u0107. Jeszcze dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat temu po stolicy Rumunii biega\u0142o blisko sto tysi\u0119cy ps\u00f3w, i to ps\u00f3w \u015bmiertelnie niebezpiecznych, zorganizowanych w agresywne watahy. Musiano co\u015b z nimi zrobi\u0107. W obronie rumu\u0144skich kundli zaprotestowa\u0142a w\u00f3wczas sama Brigitte Bardot, ale na niewiele si\u0119 to zda\u0142o. Pami\u0119tam, jak przed szczytem NATO w 2008 roku podj\u0119to gigantyczn\u0105, brutaln\u0105 akcj\u0119 oczyszczania ulic. Psy \u0142apano na pot\u0119g\u0119 i wywo\u017cono w nieznane. P\u00f3\u0142 roku po szczycie, kiedy zn\u00f3w odwiedzi\u0142em tamte strony, problem powr\u00f3ci\u0142 ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105, a zwierz\u0119ta sta\u0142y si\u0119 jeszcze bardziej agresywne. Watahy otacza\u0142y nawet pi\u0119ciogwiazdkowe hotele, walcz\u0105c ze sob\u0105 o terytorium w spos\u00f3b dziki, bezwzgl\u0119dny, bez \u017cadnego \u201ezmi\u0142uj\u201d \u2013 wypisz, wymaluj, jak dawny Wo\u0142omin z Pruszkowem. Widok by\u0142 przera\u017caj\u0105cy. Strach by\u0142o spacerowa\u0107 nawet w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu. Ba, ucierpieli w\u00f3wczas nawet nasi dyplomaci, gdy nieopatrznie stan\u0119li bestiom na drodze. W\u0142adze musia\u0142y w ko\u0144cu zadzia\u0142a\u0107 stanowczo i rozkr\u0119ci\u0142y masow\u0105 eutanazj\u0119. Dzi\u015b panuje tam spok\u00f3j.
<\/p>\n\n\n\n
Pochodz\u0119 zreszt\u0105 z miasteczka (Kro\u015bniewice, je\u015bliby kto\u015b jeszcze nie kojarzy\u0142), w kt\u00f3rym przed laty za spraw\u0105 psa dosz\u0142o do autentycznego incydentu dyplomatycznego. Jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny \u015bwiatowej (w 1897 r.) brytyjski konsul generalny Henry Grant wraca\u0142 do ojczyzny z plac\u00f3wki w Warszawie. Legenda g\u0142osi, \u017ce los rzuci\u0142 go na noc w progi naszego starego, napoleo\u0144skiego zajazdu. Po sutym posi\u0142ku i zapewne niejednej szklaneczce mocniejszego trunku, wyszed\u0142 na zewn\u0105trz, by zaczerpn\u0105\u0107 \u015bwie\u017cego powietrza, a wtedy dopad\u0142 go miejscowy, bezpa\u0144ski pies. Pok\u0105sa\u0142 go dotkliwie i, jak si\u0119 rych\u0142o okaza\u0142o, zarazi\u0142 \u015bmierteln\u0105 w\u015bcieklizn\u0105. Nieszcz\u0119sny konsul skona\u0142 w straszliwych, pot\u0119pie\u0144czych b\u00f3lach, z dala od mglistego Albionu. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a twierdz\u0105, \u017ce pogryz\u0142y go psy jeszcze warszawskie, a u nas pokona\u0142a go w\u015bcieklizna. Jedno nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, zgon zg\u0142osi\u0142 na plebanii sam Albert Anders, administrator maj\u0105tku B\u0142onie, czyli ojciec W\u0142adys\u0142awa. Z\u0142o\u017cony zosta\u0142 Grant do grobu na naszym miejscowym cmentarzu. \u00d3w dyplomatyczny grobowiec, dzi\u0119ki niezwyk\u0142ej staranno\u015bci tutejszej spo\u0142eczno\u015bci, po dzi\u015b dzie\u0144 pozostaje idealnie zadbany, czysty i otoczony serdeczn\u0105 opiek\u0105, stanowi\u0105c cichy pomnik tamtej dawnej, niesamowitej tragedii.
<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c i ja na te delhijskie psy patrzy\u0142em pocz\u0105tkowo na wskro\u015b po europejsku, to znaczy z podszytym trwog\u0105 dystansem. Pochodz\u0119 poza tym z epoki i z miejsc, w kt\u00f3rych na co dzie\u0144 mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 hycla. Niegrzeczne dzieci straszono w\u00f3wczas powszechnie ow\u0105 demoniczn\u0105 postaci\u0105: \u201eB\u0105d\u017a cicho, bo przyjdzie hycel i ci\u0119 zabierze!\u201d. Hycel by\u0142 w gruncie rzeczy naszym polskim, swojskim dalit\u0105 \u2013 nietykalnym z najni\u017cszego szczebla drabiny spo\u0142ecznej. I \u00f3w hycel by\u0142 wtedy figur\u0105 arcywa\u017cn\u0105. Przyje\u017cd\u017ca\u0142 do miasteczka swoj\u0105 blaszan\u0105 bud\u0105, biega\u0142 z chwytakiem, z kt\u00f3rego stercza\u0142a z\u0142owroga druciana p\u0119tla. Psy musia\u0142y sz\u00f3stym zmys\u0142em wyczuwa\u0107 jego obecno\u015b\u0107, bo nagle zaszywa\u0142y si\u0119 w najg\u0142\u0119bsze zakamarki bud i przestawa\u0142y ujada\u0107. Ich w\u0142a\u015bciciele dla pewno\u015bci sprawdzali, czy \u0142a\u0144cuchy nie gro\u017c\u0105 zerwaniem \u2013 pies spuszczony z uwi\u0119zi stawa\u0142 si\u0119 automatycznie bezpa\u0144ski i m\u00f3g\u0142 marnie sko\u0144czy\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
U nas wtedy, nawet w moim malutkim rodzinnym mie\u015bcie, psy mia\u0142y przeznaczenie wy\u0142\u0105cznie u\u017cytkowe. To by\u0142y stworzenia bezapelacyjnie po\u017cyteczne. W czasach, gdy ludzko\u015b\u0107 nie wynalaz\u0142a jeszcze elektronicznych alarm\u00f3w, kamer, monitoringu i grup interwencyjnych, pies by\u0142 jedynym, niez\u0142omnym stra\u017cnikiem ludzkiego mienia. Pieski pokojowe, kanapowce i salonowe pieszczochy posiada\u0142a wy\u0142\u0105cznie w\u0105ska elita. Pami\u0119tam, jak nasza s\u0105siadka \u2013 z hrabiowskiego podobno rodu, ca\u0142a w r\u00f3\u017cowych tiulach i w kapeluszu z kwieciem \u2013 prowadza\u0142a swoje pudelki (a mo\u017ce peki\u0144czyki, dzi\u015b ju\u017c nie pomn\u0119, to by\u0142o wszak sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu) na niedzielne spacery. Nie powiem, jako dziecko w wieku przedszkolnym te\u017c marzy\u0142em o piesku do g\u0142askania. Nawet jednego mia\u0142em, cho\u0107 niestety niezbyt d\u0142ugo. Tak\u017ce\u015bmy si\u0119 rzekomo zakumplowali, \u017ce mi z tej wielkiej mi\u0142o\u015bci ucho nadgryz\u0142. Co ciekawe, wcale mi to nie przeszkadza\u0142o, p\u0142aczu u mnie nie wywo\u0142a\u0142o, ale surowy trybuna\u0142 rodzinny uzna\u0142, \u017ce miejsca dla psa przy mnie by\u0107 nie mo\u017ce. I nigdy wi\u0119cej nie by\u0142o.
<\/p>\n\n\n\n
Potem zapanowa\u0142a moda u nastoletnich ju\u017c moich koleg\u00f3w na posiadanie psa w celach stricte treserskich. Ka\u017cdy chcia\u0142 mie\u0107 przy nodze swojego wiernego Szarika, nawet z oklap\u0142ym uchem i ca\u0142kiem nierasowego. Tej modzie jednak nie uleg\u0142em. Sta\u0142em si\u0119 wrogiem tresury w ka\u017cdym mo\u017cliwym wydaniu \u2013 zar\u00f3wno w relacjach ludzi ze zwierz\u0119tami, jak i w relacjach mi\u0119dzy lud\u017ami. Taki ze mnie niepokorny wolno\u015bciowiec. A co!
<\/p>\n\n\n\n
Nigdy bym jednak, moi wierni czytelnicy, nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce nadejd\u0105 czasy, w kt\u00f3rych pies w mojej ojczy\u017anie, w ca\u0142ej tej cywilizacji europejskiej i zachodniej, zostanie podniesiony do rangi pe\u0142noprawnego cz\u0142onka rodziny. \u017be b\u0119dzie si\u0119 go wabi\u0107 ludzkimi imionami: Henrykiem, Janem czy Zosi\u0105. \u017be nie b\u0119dzie mu dozwolone na koniec \u017cywota zwyczajnie, po zwierz\u0119cemu zdechn\u0105\u0107, lecz zostanie zmuszony po ludzku umiera\u0107. \u017be zostanie uczyniony \u201epsieckiem\u201d \u2013 ow\u0105 kuriozaln\u0105 hybryd\u0105 spo\u0142eczn\u0105, obdarzan\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, luksusami i trosk\u0105, kt\u00f3rych miliony bratnich nam homo sapiens przez ca\u0142e swoje n\u0119dzne \u017cycie nigdy nie zaznaj\u0105.
<\/p>\n\n\n\n
Czy kto\u015b w og\u00f3le pyta\u0142 te biedne psy o zdanie w tej sprawie? Pytam, bo powiem Pa\u0144stwu wprost: mnie ta ludzka zaborczo\u015b\u0107 najzwyczajniej w \u015bwiecie odrzuca, mdli wr\u0119cz. Sta\u0142a si\u0119 w moich oczach chorobliwym wykwitem naszej genetycznej, cywilizacyjnej hipokryzji. Ja oczywi\u015bcie rozumiem t\u0119 psychologiczn\u0105 potrzeb\u0119, wyobra\u017ani\u0119 mam wszak bezkresn\u0105. Potrzeba psychologiczna posiadania psa dotyczy nawet przypadk\u00f3w skrajnych, klinicznych. Potrafi\u0119 przecie\u017c bez trudu wyobrazi\u0107 sobie szefa \u2013 gbura, choleryka, bezwzgl\u0119dnego mobbera, kadrowego manipulatora i kompulsywnego k\u0142amc\u0119. Albo m\u0119\u017ca \u2013 skrajnego egoist\u0119, mizogina i przemocowca. Albo ojca \u2013 domowego dyktatora, sier\u017canta wiecznej musztry, wyznawc\u0119 lodowatego \u201ezimnego chowu\u201d. Ale przecie\u017c wystarczy, \u017ce \u00f3w tyran, egoista, drylownik wr\u00f3ci do domciu, usi\u0105dzie na kanapie, za\u0142o\u017cy papucie i pog\u0142aszcze swojego pieska. Wystarczy, \u017ce pies odwzajemni te pieszczoty lizaniem, merdaniem i robieniem s\u0142upka, a sumienie tyrana w u\u0142amku sekundy zostaje oczyszczone. Od razu humor mu si\u0119 poprawi, od razu sp\u0142ynie na\u0144 b\u0142ogie przekonanie, \u017ce nie jest przecie\u017c taki z\u0142y \u2013 bo psy, jak powszechnie wiadomo, znaj\u0105 si\u0119 na ludziach. I pomy\u015bli – ja darz\u0119 psa sympati\u0105, a on kocha mnie na zab\u00f3j. O co chodzi? Ludzki jestem. Dobry cz\u0142owiek ze mnie.
<\/p>\n\n\n\n
C\u00f3\u017c by owi tyrani zrobili bez psa? Jak\u0105 mieliby w\u00f3wczas samoocen\u0119? Pami\u0119tamy, owczarek Blondi kocha\u0142a swojego pana mi\u0142o\u015bci\u0105 \u015blep\u0105 i bezkresn\u0105.
<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie, jestem tu niesprawiedliwy, przesadzam. Uznaj\u0119 przecie\u017c bez bicia, \u017ce pies potrafi rzetelnie kompensowa\u0107 cz\u0142owiekowi bolesny deficyt uczu\u0107 w relacjach z otoczeniem, \u017ce pomaga dawa\u0107 sobie rad\u0119 z parali\u017cuj\u0105c\u0105 samotno\u015bci\u0105, \u017ce bywa wreszcie zast\u0119pczym, bezpiecznym obiektem uczu\u0107 czysto rodzicielskich. Rozumiem to wszystko i jestem bezgranicznie szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce z owej psiej pomocy psychologicznej osobi\u015bcie nigdy w \u017cyciu korzysta\u0107 nie musia\u0142em. O roli psa jako substytutu zamo\u017cno\u015bci i statusu spo\u0142ecznego pisa\u0107 w og\u00f3le nie warto \u2013 to zjawisko z gruntu chore, ale c\u00f3\u017c, nic si\u0119 na to nie poradzi. Ilu\u017c to naszych domoros\u0142ych dorobkiewicz\u00f3w my\u015bla\u0142o w ten spos\u00f3b: \u201eNie sta\u0107 mnie na drogi samoch\u00f3d prosto z salonu, to sobie chocia\u017c drogiego, rasowego psa kupi\u0119 i wszystkim wok\u00f3\u0142 poka\u017c\u0119, na co mnie sta\u0107\u201d. Tego akurat te\u017c robi\u0107 nigdy nie musia\u0142em i Bogu niech b\u0119d\u0105 dzi\u0119ki.
<\/p>\n\n\n\n
Nie my\u015bmy zreszt\u0105 psa uszcz\u0119\u015bliwili, przygarniaj\u0105c go z pa\u0144sk\u0105 \u0142askawo\u015bci\u0105 pod dach jako pyszni przedstawiciele gatunku homo sapiens. On si\u0119, um\u00f3wmy si\u0119, uszcz\u0119\u015bliwi\u0142 sam. To rzecz niepodlegaj\u0105ca dyskusji, dawno ju\u017c udowodniona przez m\u0105dre ksi\u0119gi naukowe \u2013 pies udomowi\u0142 si\u0119 samoczynnie. Nie musia\u0142 cz\u0142owiek z biczem w r\u0119ku go oswaja\u0107; pies sam tego instynktownie chcia\u0142, przymusu \u017cadnego nie by\u0142o i cz\u0142owiek z tej okazji nader ch\u0119tnie skorzysta\u0142. Ale czy \u00f3w pies u zarania dziej\u00f3w doprawdy chcia\u0142 a\u017c tyle, ile mu dzisiaj w naszej zaborczo\u015bci oferujemy?
<\/p>\n\n\n\n
Z\u017cyli\u015bmy si\u0119 z tym stworzeniem przez ca\u0142e minione tysi\u0105clecia, spletli\u015bmy nasze losy w jeden w\u0119ze\u0142. Wi\u0119c co w\u0142a\u015bciwie zrobi\u0142by dzi\u015b biedny cz\u0142owiek bez psa? Kogo (lub co) by\u0142bym w\u00f3wczas z przyzwyczajenia na bli\u017anim wiesza\u0142? Kto (lub co) mia\u0142by bli\u017aniemu bezczelnie mord\u0119 liza\u0107? Kto (lub co) z kulaw\u0105 nog\u0105 by\u0142by dla nas miar\u0105 absolutnej, przejmuj\u0105cej pustki oraz ca\u0142kowitego braku zainteresowania? Na co musia\u0142bym wreszcie zej\u015b\u0107, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 absolutne, moralne dno staczania si\u0119? Kogo (lub co) musia\u0142bym pod p\u0142otem pogrzeba\u0107, aby dumnie pokaza\u0107 ca\u0142emu \u015bwiatu, gdzie tkwi przys\u0142owiowe sedno sprawy? Komu musia\u0142bym w przyp\u0142ywie w\u0142adzy odm\u00f3wi\u0107 g\u0142upiej kie\u0142basy, \u017ceby durnie zademonstrowa\u0107, i\u017c to ja, pan i w\u0142adca, decyduj\u0119, komu i co si\u0119 w tym \u017cyciu nale\u017cy? Do kogo mia\u0142bym si\u0119 w chwilach rozpaczy por\u00f3wna\u0107, aby u\u015bwiadomi\u0107 innym mizeri\u0119 w\u0142asnego, u\u0142omnego \u017cywota? Kto mia\u0142by w naszym j\u0119zyku wyznacza\u0107 najwy\u017csze, niedo\u015bcig\u0142e rejestry cwaniactwa? Jakie to zwierz\u0119 musia\u0142oby wreszcie obj\u0105\u0107 patronat nad parszyw\u0105, listopadow\u0105 pogod\u0105? A nawet to moje dzisiejsze pisanie \u2013 komu na bud\u0119 mia\u0142oby si\u0119 ostatecznie przyda\u0107? Wniosek st\u0105d p\u0142ynie prosty i nieub\u0142agany: bez psa opisa\u0107 \u015bwiata by\u015bmy po prostu nie potrafili. Tyle tylko, \u017ce za jego pomoc\u0105 opisujemy przewa\u017cnie te najgorsze, najpodlejsze strony ludzkiej natury.
<\/p>\n\n\n\n
I tylko jedno, bezapelacyjnie dobre skojarzenie mamy z tym niezast\u0105pionym zwierz\u0119ciem \u2013 wierno\u015b\u0107. Pies jako wieczna apoteoza wierno\u015bci. Ale i ta pi\u0119kna apoteoza tr\u0105ci, wyznam Pa\u0144stwu, bolesnym dziegciem pogardy. Bo w naszych ludzkich oczach owa wierno\u015b\u0107 traktowana jest nazbyt cz\u0119sto jako \u015blepa, bezrozumna, niewolnicza i unicestwiaj\u0105ca w\u0142asn\u0105 podmiotowo\u015b\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
A ja tutaj, w Delhi, na czerwonym tartanie widz\u0119 psa wolnego. Nie zb\u0142\u0105kanego, nie ulicznego, nie bezpa\u0144skiego, ale w\u0142a\u015bnie \u2013 wolnego.
<\/p>\n\n\n\n
Wnerwia mnie ta ca\u0142a \u201ebezpa\u0144sko\u015b\u0107\u201d, tak mocno zakorzeniona w naszym ojczystym j\u0119zyku. Bez instytucji Pana my, Polacy, \u017cy\u0107 najwyra\u017aniej nie potrafimy. Tylko mityczny \u201ePan\u201d daje nam z\u0142udne poczucie porz\u0105dku, harmonii i egzystencjalnego bezpiecze\u0144stwa. Ile\u017c w tym naszym s\u0142owniku jest owego \u201ePana\u201d, pocz\u0105wszy od staro\u015bwieckiego \u201epana i w\u0142adcy\u201d! Nawet sam B\u00f3g \u2013 co prawda tylko ten nasz, zachodni \u2013 musi by\u0107 przecie\u017c nieustannie Panem tytu\u0142owany. Ca\u0142y czas wlecze si\u0119 za nami ta potworna, folwarczna mentalno\u015b\u0107 \u201epana\u201d i \u201epoddanego\u201d. I to ona, niestety, upo\u015bledza dzi\u015b nasze relacje zawodowe, spo\u0142eczne i rodzinne; to ona ci\u0105gnie nas nieuchronnie, aby wobec podleg\u0142ych nam ludzi pokazywa\u0107 si\u0119 jako wielmo\u017cni panowie, a wobec pan\u00f3w wy\u017cszych rang\u0105 \u2013 jako potulni poddani. Nawet komunizm ze swoim topornym aparatem ideologicznym nie by\u0142 w stanie nas w pe\u0142ni zegalitaryzowa\u0107. A kiedy wreszcie upad\u0142, miliony moich rodak\u00f3w ruszy\u0142y t\u0142umnie do archiw\u00f3w i urz\u0119d\u00f3w heraldycznych, byle tylko znale\u017a\u0107 tam jakikolwiek dow\u00f3d na swoj\u0105 dawn\u0105 \u201epa\u0144sko\u015b\u0107\u201d, na nasz\u0105 swojsk\u0105, kontuszow\u0105 sobiepa\u0144sko\u015b\u0107.
<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c niezmiernie do\u0142uje mnie wsp\u00f3\u0142czesna tendencja w kulturze masowej, \u00f3w przymus budowania ba\u015bniowo-heroicznych opowie\u015bci wy\u0142\u0105cznie wok\u00f3\u0142 monarch\u00f3w, w\u0142adc\u00f3w i jedynow\u0142adc\u00f3w. I to, o zgrozo, dla wielomiliardowej widowni. Te wszystkie filmowe Diuny, Powroty kr\u00f3la, Aquamany, Kr\u00f3lowie Lwowie, Edmundy Sprawiedliwe czy inne Imperia kontratakuj\u0105ce buduj\u0105 w masowej wyobra\u017ani niebezpieczne przekonanie, \u017ce republiki s\u0105 tworem nudnym, bezwydarzeniowym i md\u0142ym niczym szwajcarskie, konfederacyjne fondue. Prawdziwe \u017cycie, wielka przygoda i epicka opowie\u015b\u0107 mog\u0105 dokona\u0107 si\u0119 rzekomo tylko w spo\u0142ecze\u0144stwie \u015bci\u015ble hierarchicznym. Co wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce coraz wi\u0119cej ca\u0142ych narod\u00f3w ulega dzi\u015b chorej, autorytarnej wizji, i\u017c tylko silny przyw\u00f3dca, w\u00f3dz i w\u0142adca zapewni im dobre rz\u0105dzenie? Bo jednych kr\u00f3tko przetrzepie, innych wytarmosi za uszy, wielu uciszy, ale w zamian zapewni w kraju upragniony porz\u0105dek, da wielk\u0105 wizj\u0119 i ku niej \u017celazn\u0105 r\u0119k\u0105 poprowadzi. Czy\u017cby\u015bmy na dobre utracili wiar\u0119 w m\u0105dro\u015b\u0107 zbiorow\u0105? Czy nie wierzymy ju\u017c w zbiorow\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Jako niepoprawny, staro\u015bwiecki republikanin i egalitarysta, odrodzenie tych chorych, t\u0119sknot przyjmuj\u0119 z g\u0142\u0119bokim, metafizycznym smutkiem. Nad monarchiami w tym miejscu rozwodzi\u0107 si\u0119 wi\u0119cej nie b\u0119d\u0119, bo wszed\u0142bym na grunt nazbyt grz\u0105ski; to s\u0105 zreszt\u0105 na Zachodzie monarchie na szcz\u0119\u015bcie ju\u017c tylko czysto dekoracyjne. O dyktatorach wystrojonych w pi\u00f3ra republika\u0144skie zdanie mam oczywi\u015bcie jak najgorsze \u2013 nie wierz\u0119 w dobrych satrap\u00f3w, o\u015bwieconych autokrat\u00f3w i m\u0105drych wodz\u00f3w. Nie ma czego\u015b takiego w politycznej ekumenie. A te miliardy ludzi ogl\u0105daj\u0105ce hollywoodzkie blockbustery fantasy mog\u0105 w te bajki przecie\u017c w ko\u0144cu uwierzy\u0107. Teraz ju\u017c Pa\u0144stwo doskonale wiedz\u0105, \u017ce film\u00f3w tych nie ogl\u0105dam z powod\u00f3w zasadniczych, g\u0142\u0119boko fundamentalnych.
<\/p>\n\n\n\n
Patrz\u0119 wi\u0119c na mojego delhijskiego psa. Pies wolny. Wolny od czu\u0142ych g\u0142aska\u0144, niewolniczej tresury i durnego aportu, ale wolny r\u00f3wnie\u017c od \u0142a\u0144cucha, ciasnej klatki, obrywania kijem czy bycia ci\u0105gnionym za autem na sznurku. Wolny od jakichkolwiek zada\u0144 gospodarskich. Nikt niczego od niego nie chce, nikt niczego nie wymaga. Zapewnia mu si\u0119 jedynie skromny wikt i daszek nad g\u0142ow\u0105, ale za cen\u0119 nadzwyczaj minimaln\u0105 \u2013 za cen\u0119 zostawienia przechodz\u0105cych ko\u0142o niego ludzi i ca\u0142ego otoczenia w absolutnym spokoju. Pies wolny.
<\/p>\n\n\n\n
Zupe\u0142nie jak ja niegdy\u015b na emeryturze.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Terey ma psa. Wabi si\u0119 Tibi. Ogromne kosmate psisko. Tibi zosta\u0142 w Budapeszcie. Terey za nim bole\u015bnie t\u0119skni. Ja psa nie mam i nigdy nie mia\u0142em. W Parku Nehru, gdzie w weekendy biegam \u2013 a…<\/p>\n