Doktryny wykorzystania si\u0142y jako argumentu w rozstrzyganiu kwestii politycznych s\u0105 stare jak \u015bwiat. \u201ePower politics\u201d czy te\u017c \u201eMachtpolitik\u201d s\u0105 pochodnymi aksjomatu, \u017ce stosunek si\u0142 jest kluczem do rozwi\u0105zywania konfliktu interes\u00f3w. Polityka z pozycji si\u0142y jest w pewnym sensie skrajnym wyrazem \u201eRealpolitik\u201d. \u201eMan hat Gewalt, so hat man recht\u201d- konstatowa\u0142 kiedy\u015b Goethe.<\/p>\n\n\n\n
Klasycznym wydaniem polityki z pozycji si\u0142y sta\u0142a si\u0119 chocia\u017cby \u201edyplomacja kanonierek\u201d. Rozpowszechni\u0142a si\u0119 ona w epoce ekspansji kolonialnej. Pozycj\u0119 przetargow\u0105 mocarstw zachodnich w negocjowaniu z tubylcami koncesji i praw zacz\u0119to wzmacnia\u0107 zakotwiczaniem okr\u0119t\u00f3w wojennych w portach egzotycznego partnera. Kanonierki u\u015bwiadamia\u0142y istotn\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107 stron w prowadzonych negocjacjach. Nie musia\u0142y kanonierki nawet otwiera\u0107 ognia.<\/p>\n\n\n\n
Usankcjonowa\u0142 polityk\u0119 kanonierek w brytyjskiej polityce zagranicznej sam lord Palmerston. W tak zwanej sprawie Don Pacifico z 1850 r. (dotyczy\u0142a ona brytyjskiego poddanego, a jednocze\u015bnie portugalskiego konsula w Atenach, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 antysemickiego pogromu), kiedy rz\u0105d grecki odmawia\u0142 wyp\u0142aty nale\u017cnego odszkodowania poszkodowanemu, nakaza\u0142 brytyjskiej flocie zablokowa\u0107 Pireus i zaj\u0105\u0107 greckie okr\u0119ty. Wyrzuty moralne Izby Lord\u00f3w przekre\u015bli\u0142a decyzja Izby Gmin popieraj\u0105ca stosowanie takich metod w polityce dla ochrony brytyjskich obywateli.<\/p>\n\n\n\n
Si\u0142\u0105 wojennej floty wymuszali Brytyjczycy na Chinach ust\u0119pstwa w wojnach opiumowych. Z pomoc\u0105 obecno\u015bci okr\u0119t\u00f3w otworzy\u0142 Japoni\u0119 na \u015bwiat zewn\u0119trzny Matthew Perry w po\u0142owie XIX wieku. Obecno\u015b\u0107 ameryka\u0144skich okr\u0119t\u00f3w dodawa\u0142a ducha hawajskim powsta\u0144com w 1893 r., kt\u00f3rzy doprowadzili konsekwentnie do przy\u0142\u0105czenia Hawaj\u00f3w do USA.<\/p>\n\n\n\n
Brytyjskie kanonierki w 1896 r. przekona\u0142y su\u0142tana Zanzibaru do ust\u0105pienia z tronu. I zaj\u0119\u0142o im to wszystkiego 45 minut. Lubi\u0142 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do argumentu kanonierek Theodore Roosevelt (\u201espeak softly and carry a big stick\u201d). Wp\u0142yni\u0119cie ameryka\u0144skich kanonierek wydatnie pomog\u0142o Panamie w skutecznym oddzieleniu si\u0119 od Wenezueli w 1903 r. Wys\u0142a\u0142 w 1911 r. Wilhelm II kanonierk\u0119 \u201ePanther\u201d, by chroni\u0142a tzw. niemieckich interes\u00f3w handlowych w Agadirze (a tak naprawd\u0119 by\u0142a elementem presji na Francj\u0119, by zrekompensowa\u0142a Niemcom przej\u0119cie Maroko pod swoj\u0105 kontrol\u0119).<\/p>\n\n\n\n
W 1932 r. demonstracyjne zawini\u0119cie ORP Wicher (eskortuj\u0105cego okr\u0119ty brytyjskie) do Gda\u0144ska okaza\u0142o si\u0119 skutecznym argumentem w prze\u0142amaniu sprzeciwu Wolnego Miasta wobec dost\u0119pu polskich okr\u0119t\u00f3w do portu.<\/p>\n\n\n\n
Kanonierki (kutry wojenne, niszczyciele, lotniskowce, etc.) pojawiaj\u0105 si\u0119 i dzi\u015b, zw\u0142aszcza tam gdzie rozwija si\u0119 sp\u00f3r terytorialny o przynale\u017cno\u015b\u0107 wysp (Senkaku\/Diaoyu), granice w\u00f3d terytorialnych, szelfu terytorialnego czy strefy ekonomicznej (Cypr, wyspy Spratly). Ma ich obecno\u015b\u0107 nadal walor symboliczny (wizyta ameryka\u0144skiego kutra Dallas z pomoc\u0105 humanitarn\u0105 w gruzi\u0144skim porcie Batumi w 2008 r.) czy demonstracyjny (wys\u0142anie fregaty Lafayette w sierpniu 2020 r. dla wsp\u00f3lnych \u0107wicze\u0144 z greck\u0105 flot\u0105 w kontek\u015bcie napi\u0119cia wywo\u0142anego tureck\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 eksploracyjn\u0105 na szelfie greckim).<\/p>\n\n\n\n
\u201eMachtpolitik\u201d nie jest wy\u0142\u0105cznie przywilejem pa\u0144stw o statusie mocarstwowym. Mog\u0105 j\u0105 uprawia\u0107 i pa\u0144stwa mniejsze. W marcu 1938 r. Polska wykorzysta\u0142a drobny incydent na granicy polsko-litewskiej ko\u0142o miejscowo\u015bci Marcinka\u0144ce, aby rozkr\u0119ci\u0107 ca\u0142\u0105 kampani\u0119 presji na Litw\u0119 w celu normalizacji stosunk\u00f3w. Wielotysi\u0119czne demonstracje antylitewskie odbywa\u0142y si\u0119 w Wilnie i innych miastach polskich. Na granic\u0119 podci\u0105gni\u0119to wojska. A 17 marca 1938 r. Polska wystosowa\u0142a 48-godzinne ultimatum domagaj\u0105c si\u0119 ustanowienia stosunk\u00f3w dyplomatycznych bez warunk\u00f3w wst\u0119pnych. I swego dobi\u0142a. Co prawda niefortunnie polska akcja zbieg\u0142a si\u0119 z Anszlusem Austrii. Rok p\u00f3\u017aniej Niemcy w ultymatywnym trybie za\u017c\u0105dali przy\u0142\u0105czenia do Rzeszy K\u0142ajpedy. Litwini nie oponowali.<\/p>\n\n\n\n
Demonstracja si\u0142y jako instrument polityki zagranicznej obecna jest nadal nie tylko w wydaniu dyplomacji kanonierek, o czym wspomniano wy\u017cej. Wysy\u0142a si\u0119 samoloty (cho\u0107by transportowe i nieuzbrojone), by \u015bwiadomie narusza\u0142y przestrze\u0144 powietrzn\u0105 (casus notorycznych narusze\u0144 przestrzeni powietrznej trzech pa\u0144stw ba\u0142tyckich przez Rosj\u0119). Przeprowadza si\u0119 manewry w pobli\u017cu granic, koncentruje na granicy wojska (vide masowe nagromadzenie si\u0142 zbrojnych Rosji na granicy z Ukrain\u0105 w 2021 r.). Nowym zjawiskiem jest wykorzystanie przestrzeni wirtualnej dla demonstracji si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Ocenia si\u0119, \u017ce celem niekt\u00f3rych zmasowanych atak\u00f3w hakerskich jest nie tyle naniesienie uszczerbku wra\u017cliwej infrastrukturze innego pa\u0144stwa, co zwyczajnie zademonstrowanie zdolno\u015bci do nieprzyjaznych dzia\u0142a\u0144 (dotyczy to zw\u0142aszcza tzw. uderze\u0144 odwetowych).<\/p>\n\n\n\n
Demonstracja si\u0142y wi\u0105\u017ce si\u0119 w coraz wi\u0119kszym stopniu z sytuacjami politycznie ekstremalnymi. Albowiem sam\u0105 si\u0142\u0105 coraz mniej da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, zw\u0142aszcza w Europie. Niekt\u00f3rzy obserwatorzy pr\u00f3bowali 44-dniow\u0105 wojn\u0119 karabask\u0105 z 2020 r. przedstawi\u0107 jako nawr\u00f3t polityki si\u0142owych rozwi\u0105za\u0144. Niew\u0105tpliwie wyb\u00f3r si\u0142owej metody dla rozwi\u0105zania sporu nie mo\u017ce napawa\u0107 optymizmem. By\u0142 to wszak\u017ce (wywo\u0142any niecierpliwo\u015bci\u0105 i by\u0107 mo\u017ce desperacj\u0105) bardziej odruch atawistyczny ni\u017c zwiastun nowych zachowa\u0144 w polityce mi\u0119dzynarodowej. Nikt przy zdrowych zmys\u0142ach nie oczekuje, \u017ce zainspirowana, o\u015bmielona czy usprawiedliwiona azerbejd\u017ca\u0144sko-tureckim podej\u015bciem Hiszpania wprowadzi zaraz wojska do Gibraltaru, Cypr na p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wyspy, a Mo\u0142dawia do Naddniestrza.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b polityka z pozycji si\u0142y jest uprawiana w spos\u00f3b bardziej zawoalowany. W pa\u017adzierniku 2020 r., kiedy Chinom nie spodoba\u0142a si\u0119 decyzja Australii o przeprowadzeniu niezale\u017cnego dochodzenia w sprawie pochodzenia koronawirusa, a w przestrzeni publicznej pojawia\u0142y si\u0119 krytyczne wobec Chin komentarze dotycz\u0105ce sposobu walki pandemi\u0105, w\u0142adze Chin nakaza\u0142y lokalnym maklerom zaprzesta\u0107 importu w\u0119gla, j\u0119czmienia, rudy miedzi, cukru, drewna, wina oraz homar\u00f3w. Zakaz wszak\u017ce nie obj\u0105\u0142 australijskiej rudy \u017celaza, albowiem import ten ma dla Chin strategiczne znaczenie. Odebrano to jako powa\u017cn\u0105 pr\u00f3b\u0119 uciszenia krytyk\u00f3w chi\u0144skiej polityki.<\/p>\n\n\n\n
Po zatrzymaniu przez w\u0142adze Kanady Meng Wanzhou, wiceprezes Huawei, w 2018 r. zawieszono na jaki\u015b czas import do Chin kanadyjskiej wieprzowiny i wo\u0142owiny, a w transporcie kanadyjskiego drewna wykryto szkodniki, zawieszono import rzepaku. Kiedy wi\u0119c Chiny wprowadzi\u0142y zakaz mi\u0119sa wieprzowego z Niemiec we wrze\u015bniu 2020 r. powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na przypadek afryka\u0144skiego pomoru \u015bwi\u0144 (a Niemcy by\u0142y trzecim co do wielko\u015bci dostawc\u0105 wieprzowiny do Chin), wielu obserwator\u00f3w nie chcia\u0142o da\u0107 wiary, \u017ce nie mia\u0142o to zwi\u0105zku z planowanym tam tzw. lex China ograniczaj\u0105cym swobod\u0119 chi\u0144skich inwestycji w sferze technologicznej.<\/p>\n\n\n\n
Swoisty odruch Paw\u0142owa w polityce handlowej wprowadzi\u0142a wcze\u015bniej Rosja. Kiedy, jak np. w 2006 r., nie przypada\u0142o jej do gustu zachowanie Gruzji czy Mo\u0142dawii, wkracza\u0142 Rospotrebnadzor i wprowadza\u0142 embargo na import wina z tych kraj\u00f3w (a na rynku rosyjskim opiera\u0142a si\u0119 ca\u0142a prawie wtedy zagraniczna sprzeda\u017c). Giennadij Oniszczenko, \u00f3wczesny szef Rospotrebnadzoru, stawa\u0142 si\u0119 realizatorem polityki zagranicznej Rosji. Czyni\u0142 tak z upodobaniem kilka razy. Nie chodzi\u0142o przy tym, jak w przypadku cho\u0107by polskich jab\u0142ek czy francuskiego sera w 2014 r., o odwet za unijne sankcje wprowadzone na Rosj\u0119 po aneksji Krymu. Rosyjskie embargo importowe na przestrzeni postsowieckiej (dotyczy\u0142o nawet najbardziej oddanych sojusznik\u00f3w jak cho\u0107by Bia\u0142orusi) by\u0142o si\u0142owym sygna\u0142em niezadowolenia z polityki partner\u00f3w. Demonstracj\u0105 si\u0142y handlowej.<\/p>\n\n\n\n
Czy za podobn\u0105 demonstracj\u0119 si\u0142y mo\u017cna uzna\u0107 tak\u017ce rosyjskie zab\u00f3jstwa pozas\u0105dowe przeprowadzane na terytorium pa\u0144stw NATO (Wlk. Brytanii, Niemiec czy Francji)? A co z pokazami nowych typ\u00f3w broni, kt\u00f3rych przydatno\u015b\u0107 operacyjna mo\u017ce by\u0107 podwa\u017cana, lecz maj\u0105 stanowi\u0107 dow\u00f3d na posiadanie determinacji do rozwijania wy\u015bcigu zbroje\u0144. Pokaz si\u0142y staje si\u0119 czasem czyst\u0105 butafori\u0105, kt\u00f3ra ma przys\u0142oni\u0107 realn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 (wyprawa lotniskowca \u201eAdmira\u0142 Kuzniecow\u201d na Bliski Wsch\u00f3d na prze\u0142omie 2016 i 2017 r.). Otwarty szanta\u017c wojenny (w kontek\u015bcie Ukrainy i nie tylko), jaki uprawia Rosja obecnie, wed\u0142ug wielu obserwator\u00f3w, jest przyk\u0142adem uprawiania polityki z pozycji si\u0142y przez pa\u0144stwo o s\u0142abn\u0105cej pot\u0119dze, \u015bwiadome, \u017ce czas nie pracuje na jego korzy\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Si\u0142a nadal kusi, aby si\u0119 z ni\u0105 obnosi\u0107. Ale coraz trudniej j\u0105 wdra\u017ca\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy dyplomata do\u015bwiadczy\u0142 w codziennej dzia\u0142alno\u015bci dzia\u0142anie czynnika si\u0142y w cho\u0107by najbardziej mi\u0119kkiej, aluzyjnej postaci. Pojawia si\u0119 on najcz\u0119\u015bciej w straszeniu niemi\u0142ymi konsekwencjami odrzucenia propozycji negocjacyjnych \u201esilniejszego\u201d partnera, nawet w trzeciorz\u0119dnych sprawach. Arywistyczne nastawienie nieobce jest i dyplomatom. Aby odnie\u015b\u0107 sukces, gotowi s\u0105 u\u017cy\u0107 wszelkich argument\u00f3w, w tym i ca\u0142kiem niedyplomatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Presja wywierana jest na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie tak\u017ce przez kierownik\u00f3w organizacji mi\u0119dzynarodowych. Instytucje mi\u0119dzynarodowe maj\u0105 naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do alienowania si\u0119 od pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Dotyczy to zw\u0142aszcza organizacji o profilu technicznym, tzw. organizacji wyspecjalizowanych. Z czasem ich sekretariaty staj\u0105 si\u0119 na tyle odr\u0119bne w pogl\u0105dach i polityce, \u017ce biurokracja zachowuje si\u0119 jako kolejne pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie. Nic dziwnego, \u017ce w swoich kontaktach z mniejszymi czy s\u0142abszymi pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi zaczynaj\u0105 dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b mocarstwowy. Bo mniejsze pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0107 musz\u0105 zwyczajnie w roli petenta \u2013 zabiegaj\u0105 o zatrudnienie swoich wsp\u00f3\u0142obywateli, o kontrakty, o programy operacyjne, o granty dla swoich podmiot\u00f3w. Wi\u0119ksze pa\u0144stwa, kt\u00f3re maj\u0105 decyduj\u0105cy wp\u0142yw na wielko\u015b\u0107 bud\u017cetu i obsad\u0119 stanowisk kierowniczych w sekretariacie, mog\u0105 – cho\u0107 czasami nawet one z trudem \u2013 zapewni\u0107 sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontroli poczyna\u0144 sekretariat\u00f3w, ale pa\u0144stwa ma\u0142e, a nawet \u015brednie, liczy\u0107 si\u0119 musz\u0105 z do\u015b\u0107 imperialnym zachowaniem urz\u0119dnik\u00f3w. Oczywi\u015bcie imperialnym w tre\u015bci, a nie w formie, bo zasady og\u0142ady dyplomatycznej zawsze wymagaj\u0105, aby przedstawicieli pa\u0144stw cz\u0142onkowskich traktowa\u0107 z szacunkiem i kurtuazj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Co najmniej kilkakrotnie do\u015bwiadczy\u0142em w swojej karierze uprawiania polityki z pozycji si\u0142y przez sekretariaty mi\u0119dzynarodowe. W 2006 r. negocjuj\u0105c jako sta\u0142y przedstawiciel RP bud\u017cet Rady Europy okaza\u0142em si\u0119 nie lada trudnym dla kierownictwa Sekretariatu partnerem. Nie tylko obna\u017cy\u0142em oczywiste s\u0142abo\u015bci projektu, to jeszcze zmobilizowa\u0142em solidn\u0105 koalicj\u0119 pa\u0144stw (a by\u0142y w\u015br\u00f3d nich i wielcy p\u0142atnicy, jak Wlk. Brytania, Turcja, czy Szwajcaria), kt\u00f3ra odm\u00f3wi\u0142a jego poparcia. Impas by\u0142 powa\u017cny. Sekretarz Generalny Terry Davis (zami\u0142owany i zdolny mikromened\u017cer) projektu zmienia\u0107 nie chcia\u0142 i wierzy\u0142, \u017ce podobnie jak w minionych trzech dekadach nikt nie odwa\u017cy si\u0119 g\u0142osowa\u0107 przeciw jego propozycji. Sekretariat zawsze negocjowa\u0142 projekt bud\u017cetu z pozycji si\u0142y (co w przypadku Rady Europy by\u0142o utrwalon\u0105 praktyk\u0105; pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie mia\u0142y g\u0142os decyduj\u0105cy w okre\u015bleniu pu\u0142apu globalnego, ale szczeg\u00f3\u0142owe jego rozpisanie Sekretariat zawsze chcia\u0142 robi\u0107 po swojemu).<\/p>\n\n\n\n
Impas trwa\u0142 i z up\u0142ywem czasu Sekretariat nie m\u00f3g\u0142 nie ulec pokusie wywierania presji na oporne pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie. Zacz\u0119li do mnie dzwoni\u0107 polscy pracownicy Sekretariatu. Sugerowali, \u017ce je\u015bli nasza twarda pozycja b\u0119dzie utrzymana, to oni sami b\u0105d\u017a ich kom\u00f3rki organizacyjne stan\u0105 si\u0119 ofiarami ci\u0119\u0107, kt\u00f3re bud\u017cet przewidywa\u0142. Szanta\u017c, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107, ma\u0142o elegancki. Postanowi\u0142em wi\u0119c spraw\u0119 rozd\u0105\u0107 do najwi\u0119kszych mo\u017cliwych rozmiar\u00f3w i poruszy\u0107 na formalnym posiedzeniu Komitetu Delegat\u00f3w Ministr\u00f3w. Sekretarz Generalny zareagowa\u0142 z dobrze zagranym oburzeniem, pot\u0119pi\u0142 takie praktyki presji, za\u017c\u0105da\u0142 przekazania mu nazwisk pracownik\u00f3w, etc. Bud\u017cet przeg\u0142osowano przy pi\u0119ciu g\u0142osach sprzeciwu (w tym i ojczystej dla Sekretarza Generalnego Wielkiej Brytanii), co wizerunkowo uderzy\u0142o w Sekretariat (i spowodowa\u0142o jego wi\u0119ksz\u0105 elastyczno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem postulat\u00f3w pa\u0144stw cz\u0142onkowskich w latach nast\u0119pnych). Polskich pracownik\u00f3w i interes\u00f3w nieprzyjemne konsekwencje nie spotka\u0142y. A Sekretariat Rady Europy dorobi\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d z\u0142o\u015bliwych strasburskich ambasador\u00f3w miana czterdziestego \u00f3smego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego.<\/p>\n\n\n\n
Co najmniej kilka razy jeszcze \u015bciera\u0142em si\u0119 do\u015b\u0107 ostro z Terry Davisem w sprawach oczywi\u015bcie g\u0142\u0119boko merytorycznych. Z ka\u017cdego zwarcia wychodzili\u015bmy pomna\u017caj\u0105c wzajemny szacunek i uznanie. Pod koniec swojej kadencji jako Sekretarza Generalnego obdarzy\u0142 mnie Terry Davis publicznie najwi\u0119kszym komplementem jaki pono\u0107 mo\u017ce zafundowa\u0107 facet facetowi w dzielnicy Birmingham, z kt\u00f3rej pochodzi\u0142 (a i w ca\u0142ej Australii): \u201ePiotr, you are a good bloke!\u201d. Russell Ward opisywa\u0142 faceta okre\u015blanego jako \u201ebloke\u201d m.in. w ten spos\u00f3b: \u201ea practical man, rough and ready in his manners and quick to decry any appearance of affectation in others\u2026 Though capable of great exertion in an emergency, he normally feels no impulse to work hard without good cause. He swears hard and consistently, gambles heavily and often, and drinks deeply on occasion\u2026 he is a greater knocker of eminent people unless, as is in the case of his sporting heroes, they are distinguished by physical prowess. He is fiercely independent\u2026 above all he will stick to his mates through thick and thin, even if he thinks they may be wrong\u2026 He tends to be a rolling stone, highly suspect if he should chance to gather much moss.\u201d Musia\u0142bym jedynie sprostowa\u0107, \u017ce nigdy przenigdy nie uprawia\u0142em si\u0119 w \u017cyciu hazardu.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/IMG_3726.jpg?resize=677%2C452&ssl=1\")
<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Doktryny wykorzystania si\u0142y jako argumentu w rozstrzyganiu kwestii politycznych s\u0105 stare jak \u015bwiat. \u201ePower politics\u201d czy te\u017c \u201eMachtpolitik\u201d s\u0105 pochodnymi aksjomatu, \u017ce stosunek si\u0142 jest kluczem do rozwi\u0105zywania konfliktu interes\u00f3w. Polityka z pozycji si\u0142y jest…<\/p>\n