Klasyczn\u0105 doktryn\u0105 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 w czasach nowo\u017cytnych do koncepcji stref wp\u0142yw\u00f3w by\u0142a doktryna Monroe. Prezydent USA sformu\u0142owa\u0142 j\u0105 w 1823 r. Stanowi\u0142a ona, \u017ce USA nie dopuszcz\u0105 jakiejkolwiek ingerencji w sprawy by\u0142ych kolonii europejskich (portugalskich i hiszpa\u0144skich) w Ameryce (w tym pozbawienia ich \u015bwie\u017co wywalczonej niepodleg\u0142o\u015bci). Stany Zjednoczone za\u015b deklarowa\u0142y brak jakichkolwiek zamiar\u00f3w ingerowania w sprawy istniej\u0105cych jeszcze kolonii europejskich w Ameryce i poza ni\u0105. Stary \u015awiat mia\u0142 pozosta\u0107 sfer\u0105 wp\u0142yw\u00f3w mocarstw europejskich, lecz Nowy \u015awiat mia\u0142 przyj\u0105\u0107 hegemoni\u0119 USA. Doktryna cieszy\u0142a si\u0119 otwartym poparciem Wielkiej Brytanii, kt\u00f3ra chcia\u0142a nawet uczyni\u0107 j\u0105 stanowiskiem wsp\u00f3lnym (co nie spotka\u0142o si\u0119 ze zrozumieniem Amerykan\u00f3w), a a\u017c po koniec XIX wieku swoj\u0105 dominacj\u0105 na morzach zapewnia\u0142a respektowanie doktryny przez europejskie mocarstwa kolonialne, albowiem militarna w\u00f3wczas s\u0142abo\u015b\u0107 Ameryki zach\u0119ca\u0142a Europejczyk\u00f3w do ignorowania przez d\u0142ugie lata deklaracji Monroe. Nic dziwnego, \u017ce kiedy Brytyjczycy potwierdzili zwierzchno\u015b\u0107 nad Falklandami (w 1833 r.), czy (do 1850 r.) blokowali Argentyn\u0119, Amerykanie nie protestowali. Zostali wszak\u017ce Brytyjczycy przez USA ostrze\u017ceni, aby nie zak\u0142\u00f3cali przejmowania przez USA kontroli nad Hawajami.<\/p>\n\n\n\n
Od czasu prezydenta Polka (i jego deklaracji z 1842 r.) doktryna Monroe nabiera\u0142a imperialistycznej interpretacji i wzbrania\u0142a Europejczykom przeszkadza\u0107 Stanom Zjednoczonym w ekspansji na p\u00f3\u0142kuli zachodniej. Wojna secesyjna wszak\u017ce os\u0142abi\u0142a mo\u017cliwo\u015bci USA w odpychaniu europejskich wp\u0142yw\u00f3w. Napoleon III interweniowa\u0142 w Meksyku (osadzaj\u0105c na tronie Maksymiliana habsburskiego), Hiszpania w Dominikanie, a Wlk. Brytania w Belize. Kryzys wenezuelski (sp\u00f3r graniczny z Wlk. Brytani\u0105 ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 od 1841 r.) by\u0142 prawdziwym testem dla wiarygodno\u015bci doktryny. Kiedy Prezydent Cleveland powo\u0142a\u0142 si\u0119 w 1895 r. wobec Brytyjczyk\u00f3w w kontek\u015bcie sporu wenezuelsko-brytyjskiego na doktryn\u0119 Monroe, Brytyjczycy pocz\u0105tkowo udali, \u017ce nie wiedz\u0105, o co chodzi. Ale ameryka\u0144skiej presji na arbitra\u017c ulegli.<\/p>\n\n\n\n
Mimo sprzeciw\u00f3w Palmerstona (i wcze\u015bniej Bismarcka), hegemonia USA w Ameryce \u015arodkowej i Po\u0142udniowej zosta\u0142a utrwalona. Po wypchni\u0119ciu Hiszpanii z Kuby (1898 r.) i ameryka\u0144skiej interwencji w Wenezueli (1903 r.) doktryna oznacza\u0142a ju\u017c, \u017ce USA mog\u0105 dowolnie interweniowa\u0107 w sprawy wewn\u0119trzne, prowadzi\u0107 mediacj\u0119 i generalnie zarz\u0105dza\u0107 kontynentem. I interweniowa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Po reinterpretacji (rozszerzaj\u0105cej) doktryny przez Theodora Roosevelta mog\u0142y Stany Zjednoczone interweniowa\u0107 w przypadku ka\u017cdego chaosu wewn\u0119trznego i niesprawno\u015bci pa\u0144stwa. A kiedy Niemcy w czasie I wojny \u015bwiatowej o\u015bmieli\u0142y si\u0119 obieca\u0107 Meksykowi Teksas i inne po\u0142udniowe stany w zamian za przyst\u0105pienie do wojny po stronie Niemiec (telegram Zimmermana), stanowi\u0142o to dla USA bezdyskusyjny casus belli. Telegram Zimmermana wykorzystano dla uzasadnienia wej\u015bcia USA do wojny.<\/p>\n\n\n\n
Po II wojnie \u015bwiatowej wyzwaniem dla wiarygodno\u015bci doktryny by\u0142a rewolucja kuba\u0144ska i rozci\u0105ganie na zachodni\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0119 sowieckich wp\u0142yw\u00f3w. Ameryka\u0144ska hiperestezja na obce intrygi si\u0119gn\u0119\u0142a zenitu. Mo\u017ce dlatego z takim neurotycznym pospiechem zaprowadzali Amerykanie porz\u0105dek w Granadzie, interweniowali w Panamie, czy wspierali przewr\u00f3t Pinocheta.<\/p>\n\n\n\n
Ameryka\u0144ska hegemonia uwiera\u0142a z czasem nawet najbardziej lojalnych wobec Ameryki sojusznik\u00f3w i to ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Lewicowe rz\u0105dy w Chile (prezydenta Lagos czy prezydent Bachelet) czy Brazylii (prezydenta Luli czy prezydent Rousseff) w naszym milenium nie kry\u0142y swojej awersji i niedwuznacznie dawa\u0142y do zrozumienia, \u017ce patrymonialne podej\u015bcie Ameryki do spraw kontynentu jest nie do zaakceptowania.<\/p>\n\n\n\n
Sekretarz Stanu John Kerry og\u0142osi\u0142 w 2013 r., i\u017c doktryna Monroe przesta\u0142a obowi\u0105zywa\u0107. Ale wywo\u0142a\u0142a obawy, \u017ce chce j\u0105 galwanizowa\u0107, ekipa Trumpa, kiedy wzmog\u0142a nacisk na doprowadzenie do upadku re\u017cimu Maduro w Wenezueli.<\/p>\n\n\n\n
Pr\u00f3bowa\u0142a realizowa\u0107 doktryn\u0119 strefy interes\u00f3w postsowiecka Rosja. Jej wyrazem tu\u017c po rozpadzie ZSRR sta\u0142a si\u0119 koncepcja \u201ebliskiej zagranicy\u201d. Ju\u017c za ministrowania Andreja Kozyriewa na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych pojawi\u0142y si\u0119 w Rosji silne glosy, aby wzorem doktryny Monroe Rosja og\u0142osi\u0142a ca\u0142\u0105 przestrze\u0144 postsowieck\u0105 sfer\u0105 jej \u017cywotnych interes\u00f3w Na spotkaniu ministerialnym OBWE w Sztokholmie w grudniu 1992 r. Kozyriew wyg\u0142osi\u0142 swoje s\u0142ynne przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym oznajmi\u0142, \u017ce wszystkie by\u0142e republiki sowieckie to obszar postimperialny, do kt\u00f3rego Rosja ma szczeg\u00f3lne prawa, i na kt\u00f3rym nie mog\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 wszystkie normy OBWE. Wywo\u0142a\u0142o ono niespotykany w praktyce dyplomatycznej szok w\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w spotkania. Siedzia\u0142em wtedy na sali w ostatnim rz\u0119dzie za ministrem Skubiszewskim. Dosta\u0142em pisemny tekst przem\u00f3wienia Kozyriewa nim sko\u0144czy\u0142 nawet m\u00f3wi\u0107. Postanowi\u0142em nie zwlekaj\u0105c przedrze\u0107 si\u0119 do ministra i przekaza\u0107 mu tekst. Minister Skubiszewski zachowa\u0142 zimn\u0105 krew. Polemika okaza\u0142a si\u0119 zbyteczna. Kozyriew po kilku minutach ponownie poprosi\u0142 o g\u0142os i oznajmi\u0142, \u017ce jego wyst\u0105pienie by\u0142o jedynie wybiegiem retorycznym. Mia\u0142o u\u015bwiadomi\u0107, jak mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 polityka rosyjska, je\u015bli sprawy w Rosji p\u00f3jd\u0105 w z\u0142ym kierunku. Kilku zachodnich ministr\u00f3w skrytykowa\u0142o Kozyriewa za instygowanie niepokoju. Przedstawiona wizja nie by\u0142a wszak\u017ce fantazmatem. Z perspektywy dzisiejszej linii politycznej Rosji, okaza\u0142 si\u0119 by\u0142 g\u0142os Kozyriewa g\u0142osem proroczym.<\/p>\n\n\n\n
Primakow, kt\u00f3ry zawiadywa\u0142 rosyjsk\u0105 dyplomacj\u0105 w drugiej po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, uczyni\u0142 doktryn\u0119 \u201ebliskiej zagranicy\u201d elementem odbudowy mocarstwowego statusu Rosji w sprawach \u015bwiatowych. Kluczem do tego mia\u0142o by\u0107 ustanowienie Rosji jako centrum przestrzeni postsowieckiej. To za jego czasu pojawi\u0142a si\u0119 teza, \u017ce nie mo\u017cna by\u0107 biegunem w uk\u0142adzie globalnym nie posiadaj\u0105c w\u0142asnej strefy wp\u0142yw\u00f3w. Na jej osnowie buduje si\u0119 dzi\u015b tezy, \u017ce Rosja nie mo\u017ce istnie\u0107 bez wrog\u00f3w, a jej strategiczn\u0105 misj\u0105 jest bycie wynios\u0142\u0105 twierdz\u0105 w niespokojnym \u015bwiecie, opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 dyktatowi USA.<\/p>\n\n\n\n
Pr\u00f3bowa\u0142a Rosja uczyni\u0107 wehiku\u0142em swojej polityki strefy wp\u0142yw\u00f3w Wsp\u00f3lnot\u0119 Pa\u0144stw Niepodleg\u0142ych. Okaza\u0142a si\u0119 ona niezdoln\u0105 do dzia\u0142ania wydmuszk\u0105. Podejmowano si\u0119 konsolidowa\u0107 stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w projektami w sferze bezpiecze\u0144stwa, jak cho\u0107by Organizacj\u0105 Traktatu o Zbiorowym Bezpiecze\u0144stwie. Inicjowano pseudoorganiczne formy integracji w postaci Eurazjatyckiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej (dzi\u015b Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej). Ale \u015bci\u015blejsza integracja, kt\u00f3ra mog\u0142aby przewidywa\u0107 chocia\u017cby wprowadzenie wsp\u00f3lnej waluty (rubla) na razie nie wychodzi. Nawet najbardziej sk\u0142onne pod\u0105\u017ca\u0107 za rosyjskimi inicjatywami pa\u0144stwa, jak Bia\u0142oru\u015b czy Kazachstan, nie by\u0142y na to gotowe.<\/p>\n\n\n\n
Rewolucje w Gruzji (r\u00f3\u017cana) w 2003 r. i na Ukrainie (pomara\u0144czowa) w 2004 r. u\u015bwiadomi\u0142y elitom politycznym Rosji, \u017ce tradycyjnie pojmowana w kategoriach geopolitycznych koncepcja wy\u0142\u0105cznych wp\u0142yw\u00f3w nie daje oczekiwanych rezultat\u00f3w. Postanowiono dope\u0142ni\u0107 j\u0105 wysoce zideologizowan\u0105 doktryn\u0105 \u201eRuskiego Miru\u201d, o czym w innym miejscu.<\/p>\n\n\n\n
Zach\u00f3d jako ca\u0142o\u015b\u0107 przysta\u0107 na rozgraniczenie szerokiej Europy na strefy wp\u0142yw\u00f3w i legitymizacj\u0119 rosyjskich roszcze\u0144 nie chce, i ca\u0142kiem s\u0142usznie. Odrzuca ide\u0119 nowej Ja\u0142ty, kt\u00f3ra oddawa\u0142aby postsowieck\u0105 przestrze\u0144 w pacht Rosji. Ale s\u0105 na Zachodzie (i w Polsce tak\u017ce) politycy, kt\u00f3rzy pod rosyjsk\u0105 muzyk\u0119 nie od wczoraj ta\u0144cz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Rosyjska agresja na Ukrain\u0119 w 2014 r., a zw\u0142aszcza podsycanie napi\u0119cia gro\u017ab\u0105 otwartej inwazji w 2021 r., mia\u0142y u\u015bwiadomi\u0107 Zachodowi, \u017ce Rosji nie powstrzyma nic w zapobie\u017ceniu przeci\u0105gania Ukrainy (i innych pa\u0144stw postsowieckich) w orbit\u0119 geostrategicznych wp\u0142yw\u00f3w Zachodu. Rosja da\u0142a jednoznacznie do zrozumienia, \u017ce je\u015bli Zach\u00f3d chce odpr\u0119\u017cenia w stosunkach z Rosj\u0105, je\u015bli chce unikn\u0105\u0107 sta\u0142ej gro\u017aby eskalacji napi\u0119\u0107, doprowadzi\u0107 do wzgl\u0119dnej normalizacji stosunk\u00f3w, musi zaakceptowa\u0107 rosyjskie prawa do traktowania Ukrainy (Bia\u0142orusi, Mo\u0142dowy, Gruzji, etc.) jako sfery rosyjskich wp\u0142yw\u00f3w. W przedstawionych pod koniec 2021 r. Amerykanom traktatach o bezpiecze\u0144stwie Rosja jednoznacznie zalegitymizowania swojej strefy wp\u0142yw\u00f3w si\u0119 domaga.<\/p>\n\n\n\n
Za rz\u0105d\u00f3w Putina, Ukraina spokoju od Rosji nie zazna. Chcia\u0142by on j\u0105 z powrotem zakotwiczy\u0107 w Rosji (wywo\u0142uj\u0105c implozj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i osadzaj\u0105c tam marionetk\u0119 prorosyjsk\u0105). Ale je\u015bli mia\u0142by j\u0105 straci\u0107, p\u00f3jdzie na Ukrainy si\u0142owy podzia\u0142 (bior\u0105c sobie \u201eNoworosj\u0119\u201d, \u201eS\u0142obodzk\u0105\u201d Ukrain\u0119 i in.), zostawiaj\u0105c przy Zachodzie galicyjsko-wo\u0142y\u0144sko-polesko-bukowi\u0144sko-zakarpacki kad\u0142ub. Potrzebuje tylko pretekstu. Dylemat Putina wobec Ukrainy przypomina katorg\u0119 wyboru Katarzyny II wobec Rzeczypospolitej. Chcia\u0142a przygarn\u0105\u0107 j\u0105 pod swoje skrzyd\u0142a ca\u0142\u0105 (i posadowi\u0142a tam na tronie nawet swojego by\u0142ego kochanka). Ale Polacy wizji rosyjskiego panowania nie chcieli zaakceptowa\u0107, podobnie jak pruscy s\u0105siedzi. Ba\u0142a si\u0119 te\u017c Katarzyna katolickiego dyssentyzmu. Wi\u0119c posz\u0142a na rozbiory jako plan B.<\/p>\n\n\n\n
B\u0142\u0119dem wielu polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy w onirycznym stuporze wierzyli w mo\u017cliwo\u015b\u0107 resetu stosunk\u00f3w z Rosj\u0105 i mizdrzyli si\u0119 do Putina, by\u0142a wiara, \u017ce mo\u017cna odbudowa\u0107 relacje z Rosj\u0105 za Putina bez nowej Ja\u0142ty i legitymizacji rosyjskiej sfery wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3910-2.jpg?resize=515%2C433&ssl=1\")
Klasyczn\u0105 doktryn\u0105 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 w czasach nowo\u017cytnych do koncepcji stref wp\u0142yw\u00f3w by\u0142a doktryna Monroe. Prezydent USA sformu\u0142owa\u0142 j\u0105 w 1823 r. Stanowi\u0142a ona, \u017ce USA nie dopuszcz\u0105 jakiejkolwiek ingerencji w sprawy by\u0142ych kolonii europejskich (portugalskich…<\/p>\n