{"id":904,"date":"2022-02-28T07:10:00","date_gmt":"2022-02-28T07:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=904"},"modified":"2023-04-11T14:51:50","modified_gmt":"2023-04-11T14:51:50","slug":"sinocentryzm-czyli-antyhegemoniczny-hegemonizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=904","title":{"rendered":"Sinocentryzm czyli antyhegemoniczny hegemonizm"},"content":{"rendered":"\n

To mia\u0142 by\u0107 blog niepoddaj\u0105cy si\u0119 z za\u0142o\u017cenia presji komentowania wydarze\u0144 bie\u017c\u0105cych. Mia\u0142 konteksty tera\u017aniejsze opisywa\u0107 z perspektywy historii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, ewolucji koncepcji i doktryn, kt\u00f3re inspirowa\u0142y polityk\u00f3w i dyplomat\u00f3w do dzia\u0142ania. Mia\u0142 tworzy\u0107 do tera\u017aniejszo\u015bci dystans. Rosyjska napa\u015b\u0107 na Ukrain\u0119 w lutym 2022 r. jest wydarzeniem, kt\u00f3re w skutkach mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 bardzo brzemienne dla ca\u0142ego systemu stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, nie tylko w Europie. To wojna zrodzona w chorym umy\u015ble, opanowanym przez pogl\u0105dy i wyobra\u017cenia sprzed co najmniej stulecia, pr\u00f3buj\u0105cym cofn\u0105\u0107 \u015bwiat do epoki polityk imperialnych, hegemonistycznych, dominacyjnych, ho\u0142duj\u0105cym metodom Machtpolitik i innych wyda\u0144 polityki z pozycji si\u0142y, d\u0105\u017c\u0105cym do podzia\u0142u Europy na strefy wp\u0142yw\u00f3w. Pisa\u0142em o tych paradygmatach si\u0142owej polityki z przekonaniem, \u017ce s\u0105 one cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata minionego, czasami, wr\u0119cz wstydliw\u0105 kart\u0105 w historii naszej cywilizacji. I nadal tak uwa\u017cam. Stawka w wojnie rosyjsko-ukrai\u0144skiej jest istotnie wysoka, nie tylko dla przysz\u0142o\u015bci pa\u0144stwa i narodu ukrai\u0144skiego. Zachowanie Zachodu wobec rosyjskiej agresji mo\u017ce przes\u0105dzi\u0107, czy idea\u0142y nowoczesnej cywilizacji potrafi\u0105 zatriumfowa\u0107 nad miazmatami si\u0142y i jaskiniowymi odruchami w polityce mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n\n\n\n

Wielu komentator\u00f3w zadaje sobie pytanie, jak konflikt wp\u0142ynie na przysz\u0142o\u015bc rywalizacji globalnej, a zw\u0142aszcza, czy Chiny nie pokusz\u0105 si\u0119 wykorzysta\u0107 zaabsorbowanie USA Rosj\u0105 i czy nie sprobuj\u0105 rozwi\u0105za\u0107 si\u0142owo problemu Tajwanu? \u017be Chiny wspar\u0142y Putina, nie mo\u017ce zaskakiwa\u0107. Ale czy wyprowadz\u0105 dla siebie ryzykowne wnioski, to kwestia nadal otwarta. Nieniejszy wpis bedzie wi\u0119c o Chinach i chi\u0144skiej wersji hegemonizmu.<\/p>\n\n\n\n

Ekscepcjonalizm, przekonanie o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci po\u0142\u0105czone z kompleksem wy\u017cszo\u015bci mo\u017ce prowadzi\u0107 do etnocentrycznego hegemonizmu. Wsp\u00f3\u0142czesny wzrost pot\u0119gi Chin sprokurowa\u0142 wiele spekulacji co do odradzania si\u0119 chi\u0144skiego hegemonizmu, co najmniej o zasi\u0119gu regionalnym.<\/p>\n\n\n\n

W istocie, chi\u0144ska to\u017csamo\u015b\u0107 jest ukszta\u0142towana na przekonaniu o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci. Ekscepcjonalizm sam w sobie nie jest czym\u015b rzadkim. Wiele nacji buduje swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 na odmienno\u015bci. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 g\u0142osz\u0105 Stany Zjednoczone, g\u0142osi Rosja, g\u0142osi Wielka Brytania. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 USA wywodzono ze zdolno\u015bci do wytapiania wsp\u00f3lnoty z r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Rosji opiera\u0107 si\u0119 ma na jej eurazjatycko\u015bci. A Wielkiej Brytanii – na jej globalnej historycznie roli. Ka\u017cda nacja jest na sw\u00f3j spos\u00f3b wyj\u0105tkowa.<\/p>\n\n\n\n

Chi\u0144ska wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 ma charakter kulturowy. Przez lata towarzyszy\u0142o jej przekonanie o wy\u017cszo\u015bci cywilizacji chi\u0144skiej wobec otaczaj\u0105cego \u015bwiata (a wobec s\u0105siaduj\u0105cych plemion w szczeg\u00f3lno\u015bci). Chi\u0144ska wizja \u015bwiata doskona\u0142ego by\u0142a wizj\u0105 \u015bwiata rz\u0105dzonego zasad\u0105 harmonii. A harmoni\u0119 zapewnia\u0142o u\u0142o\u017cenie \u015bwiata w koncentryczne kr\u0119gi. Centrum owych kr\u0119g\u00f3w wyznacza\u0142y Chiny. St\u0105d okre\u015blenie Pa\u0144stwo \u015arodka, centralna kraina (Zhongguo). Bo najdoskonalsze pa\u0144stwo musia\u0142o by\u0107 centrum wszech\u015bwiata. A pos\u0142annictwem tego pa\u0144stwa mia\u0142o by\u0107 rozprzestrzenianie zasad najlepiej zestrojonej z cywilizacji na otaczaj\u0105cy \u015bwiat, promieniowanie harmoni\u0105. Jeszcze w 1863 r., kiedy ju\u017c zaawansowanie technologiczne Zachodu mog\u0142o wp\u0119dza\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w w kompleksy, cesarz Chin powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na \u201eupowa\u017cnienie z niebios do rz\u0105dzenia wszech\u015bwiatem\u201d. W\u0142adza cesarska w Chinach wyrasta\u0142a zreszt\u0105 ponad czysto polityczny format. Sta\u0142 si\u0119 tam cesarz do\u015b\u0107 wcze\u015bnie figur\u0105 metafizyczn\u0105. Jako w\u0142odarz by\u0142 imperatorem ca\u0142ej ludzko\u015bci, szczytem ziemskiej drabiny w\u0142adzy. Jako syn niebios by\u0142 po\u015brednikiem mi\u0119dzy niebiosami a ziemi\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142em \u0142adu moralnego, etycznej kohezji.<\/p>\n\n\n\n

Mur chi\u0144ski nigdy nie by\u0142 materialnym wykwitem my\u015blenia izolacjonistycznego. Mia\u0142 jedynie chroni\u0107 przed zb\u00f3jeckim nap\u0142ywem barbarzy\u0144c\u00f3w. Tak jak Rzymian Mur Hadriana, czy te\u017c nadre\u0144ski limes. Bo barbarzy\u0144c\u00f3w zawsze wabi\u0142y dobrobyt, bogactwo i \u0142ad spo\u0142eczny wy\u017cszych cywilizacji. Ale misj\u0105 Chin by\u0142o \u015bci\u0105ganie obcych kulturowo w swoj\u0105 orbit\u0119 si\u0142\u0105 jej cywilizacji (a nie or\u0119\u017ca), pomaganie im w przyjmowaniu zwierzchno\u015bci Chin, sk\u0142adaniu cywilizacyjnego homagium.<\/p>\n\n\n\n

Wy\u017cszo\u015b\u0107 Chin manifestowa\u0142a si\u0119 w przekonaniu, \u017ce od obcych nauczy\u0107 si\u0119 nic nie mog\u0105, ich wynalazki i osi\u0105gni\u0119cia nie daj\u0105 Chinom \u017cadnego po\u017cytku. Pocz\u0105tkowo i zachodnie wynalazki nie robi\u0142y na Chi\u0144czykach wi\u0119kszego wra\u017cenia. Wymiana cywilizacyjna w optyce chi\u0144skiej mia\u0142a jednostronny, nieekwiwalentny charakter. To Chiny dawa\u0142y, nie maj\u0105c co bra\u0107 w zamian. I bywa\u0142y wobec \u015bwiata momentami nadzwyczaj datne (proch, porcelana, itp.).<\/p>\n\n\n\n

Chi\u0144czycy nie bali si\u0119 obcych wp\u0142yw\u00f3w. Historia uczy\u0142a ich, \u017ce dzicy naje\u017ad\u017acy, nawet je\u015bli przejmowali w\u0142adz\u0119 (jak Mongo\u0142owie czy Mand\u017curowie), szybko si\u0119 schi\u0144szczali. A cywilizacyjna zapa\u015b\u0107 mia\u0142a chwilowy charakter. Wielu Chi\u0144czyk\u00f3w traktuje dzisiejszy gwa\u0142towny progres gospodarczy jako zamkni\u0119cie rozdzia\u0142u przej\u015bciowego kollapsu i jako powr\u00f3t do tradycyjnej, przyw\u00f3dczej roli Chin w cywilizacyjnym rozwoju \u015bwiata. Nie przypadkiem ich obecn\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 zacz\u0119\u0142y ozdabia\u0107 has\u0142a, by \u015bwiat \u201ewykorzysta\u0142 chi\u0144sk\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107\u201d i wyszed\u0142, kopiuj\u0105c chi\u0144ski wz\u00f3r, z \u201egrz\u0119zawiska recesji\u201d, w jak\u0105 wpakowa\u0142 si\u0119 w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 COVID.<\/p>\n\n\n\n

Rzadko w historii ekscepcjonalizm pcha\u0142 Chiny ku imperialnym ekspedycjom. W VIII wieku pr\u00f3bowa\u0142y Chiny interweniowa\u0107 w Indiach, w XIII wieku za dynastii Yuan bez powodzenia rzuci\u0142y si\u0119 na podb\u00f3j Japonii. Za dynastii Song (X-XIII w.) zbudowa\u0142y Chiny pot\u0119\u017cn\u0105 flot\u0119, kt\u00f3ra pru\u0142a fale m\u00f3rz okalaj\u0105cych Azj\u0119 i Afryk\u0119, lecz nie pos\u0142u\u017cy\u0142a bynajmniej do zak\u0142adania kolonii czy konkwisty. Admira\u0142 Zheng He dotar\u0142 w XV w. nawet do Cie\u015bniny Ormuz, na r\u00f3g Afryki, do Indii, na Jaw\u0119. Przywi\u00f3z\u0142 z ekspedycji mnogo\u015b\u0107 dar\u00f3w, ale kolonialnych przycz\u00f3\u0142k\u00f3w nie tworzy\u0142. Flot\u0119 jego spalono, wypraw zaniechano. I tyle by\u0142o chi\u0144skiego ekspedycjonizmu. Po l\u0105dzie ekspansja sz\u0142a naturalniej. Jej ofiarami z czasem sta\u0142y si\u0119 nawet Xinjiang (\u201eNowe Kresy\u201d) i Tybet.<\/p>\n\n\n\n

A formalne polityczno-pa\u0144stwowe relacje w\u0142adz Chin ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym mia\u0142y charakter bilateralny oparty o zasady trybutarne. Od Korei po Wietnam i Syjam wszyscy w\u0142adcy obcych kr\u00f3lestw musieli przed Chinami pochyla\u0107 g\u0142ow\u0119, przykl\u0119ka\u0107 (i to na oba kolana). Nie znane by\u0142o Chinom poj\u0119cie suwerennej r\u00f3wno\u015bci. Sinocentryczny porz\u0105dek by\u0142 zawsze hierarchiczny, hegemoniczny.<\/p>\n\n\n\n

Za dynastii Han wprowadzono zasad\u0119 \u201elu\u017anych cugli\u201d, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a traktowa\u0107 partner\u00f3w elastycznie, na tyle \u0142agodnie, na ile sami demonstrowali lojalno\u015b\u0107, przyci\u0105ga\u0107 ich magnetyzmem kultury i ideologii, manipulowa\u0107 \u015brodkami gospodarczymi, ale kiedy trzeba naciska\u0107 politycznie i kontrolowa\u0107 militarnie. Coraz wi\u0119cej dzi\u015b znak\u00f3w, \u017ce wielowiekowe do\u015bwiadczenia \u201epolityki lu\u017anych cugli\u201d nie zosta\u0142y zapomniane.<\/p>\n\n\n\n

Od dynastii Qing powszechnie stosowano zasad\u0119 \u201ekontrolowania barbarzy\u0144c\u00f3w przy pomocy barbarzy\u0144c\u00f3w\u201d, czyli wykorzystywania jednych partner\u00f3w przeciwko drugim. Zajmowa\u0142 si\u0119 tym dw\u00f3r terytori\u00f3w zale\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n

Do ko\u0144ca XIX w. Chiny nie mia\u0142y i nie widzia\u0142y potrzeby posiadania ministerstwa spraw zagranicznych.<\/p>\n\n\n\n

Wieki XIX i XX przynios\u0142y g\u0142\u0119boki rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy mitem wy\u017cszo\u015bci Chin a rzeczywisto\u015bci\u0105, skonfrontowan\u0105 ze zdobyczami cywilizacji zachodniej. \u00d3w hiatus nie przekre\u015bli\u0142 jednak nawyku sinocentrycznego postrzegania \u015bwiata. Na Zach\u00f3d zawsze patrzy\u0142y Chiny z wy\u017cszo\u015bci\u0105, nawet upokorzone (wojny opiumowe, powstanie bokser\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

W komunistycznych czasach Chiny stara\u0142y si\u0119 pozycjonowa\u0107 jako j\u0105dro strefy po\u015bredniej mi\u0119dzy frontem imperializmu i socjalizmu. Od zarania ChRL mia\u0142y psychopolityczny op\u00f3r przed zaakceptowaniem radzieckiego przyw\u00f3dztwa w \u201erodzinie socjalistycznej\u201d. Mao zreszt\u0105 nie m\u00f3g\u0142 zapomnie\u0107 Stalinowi konszacht\u00f3w z Kuomintangiem w czasie II wojny \u015bwiatowej. Otwarty roz\u0142am nast\u0105pi\u0142 w ko\u0144cu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Pretekstem by\u0142o og\u0142oszenie przez KPZR doktryny pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia i destalinizacja. Co prawda, jeszcze w 1958 r. ZSRR politycznie wspar\u0142 akcj\u0119 wojskow\u0105 Chin wobec Tajwanu. Zadeklarowa\u0142, \u017ce jest got\u00f3w p\u00f3j\u015b\u0107 nawet na wojn\u0119 nuklearn\u0105 w obronie Chin (Chruszczow wszak\u017ce potem t\u0142umaczy\u0142 poufnie Amerykanom, \u017ce tak naprawd\u0119 stanowisko ZSRR by\u0142o ca\u0142kiem odmienne i nie ruszy\u0142by on palcem, gdyby USA wst\u0105pi\u0142y w konflikt z Chinami). Wkr\u00f3tce za test solidno\u015bci sowiecko-chi\u0144skiego sojuszu pos\u0142u\u017cy\u0142o sowieckie \u017c\u0105danie udost\u0119pnienia okr\u0119tom podwodnym ZSRR baz na wschodnim i po\u0142udniowym wybrze\u017cu Chin. Odrzucono je w Pekinie ze stanowczo\u015bci\u0105. W chi\u0144sko-indyjskim starciu w 1962 r. ZSRR opowiedzia\u0142 si\u0119 ju\u017c po stronie Indii. Zasada solidarno\u015bci pa\u0144stw obozu socjalistycznego przesta\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 w stosunku do Chin. A w 1969 r. dosz\u0142o na wyspie Damanski (Zheng beo) do otwartego sowiecko-chi\u0144skiego starcia zbrojnego. By\u0142 ten konflikt nieskrywanym szokiem dla wielu obserwator\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. A Amerykan\u00f3w zach\u0119ci\u0142 do zainicjowania zbli\u017cenia z Pekinem.<\/p>\n\n\n\n

Chiny postanowi\u0142y p\u00f3j\u015b\u0107 drog\u0105 w\u0142asn\u0105, czyli jak to okre\u015blano w Pekinie – drog\u0105 po\u015bredni\u0105, dystansuj\u0105c si\u0119 zar\u00f3wno od kapitalistycznych imperialist\u00f3w, jak i hegemonistycznych rewizjonist\u00f3w. W polityce mi\u0119dzynarodowej forsowa\u0142y one ide\u0119 \u015bwiata po\u015bredniego i ostro zwalcza\u0142y (werbalnie) hegemonizm.<\/p>\n\n\n\n

Wizja \u015bwiata po\u015bredniego ewoluowa\u0142a, przyjmuj\u0105c za spraw\u0105 Deng Xiaopinga w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych form\u0119 chi\u0144skiej wersji teorii trzech \u015bwiat\u00f3w. \u015awiat pierwszy stanowi\u0142y USA i ZSRR, \u015bwiat drugi \u2013 ich sojusznicy w obozie kapitalizmu i socjalizmu, a \u015bwiat trzeci \u2013 rozwijaj\u0105ce si\u0119 kraje Azji, Afryki i Ameryki \u0141aci\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

Chiny zacz\u0119\u0142y aspirowa\u0107 do roli lidera tak pojmowanego \u201eTrzeciego \u015awiata\u201d. Odrzuca\u0142y hegemoni\u0119. Koncentrowa\u0142y si\u0119 na w\u0142asnych geograficznych priorytetach. Najwa\u017cniejszym sta\u0142o si\u0119 najbli\u017csze otoczenie: Azja Wschodnia i Azja Po\u0142udniowo-Wschodnia. Obserwowa\u0142y z uwag\u0105, ale i nadziej\u0105 na uzysk, \u201ewalk\u0119 tygrys\u00f3w w dolinie\u201d, czyli konfrontacj\u0119 USA z ZSRR. Ale od lat siedemdziesi\u0105tych naprawia\u0142y relacje z USA, a w latach osiemdziesi\u0105tych tak\u017ce z ZSRR. W po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych zwracali si\u0119 ju\u017c Chi\u0144czycy do Sowiet\u00f3w znowu per towarzysze, i nie wytykali im rewizjonizmu.<\/p>\n\n\n\n

Upadek bloku komunistycznego by\u0142 dla Chin wyzwaniem. Zbieg\u0142 si\u0119 z pocz\u0105tkiem wzrostu ich pot\u0119gi gospodarczej. Ku latom dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tym w polityce zagranicznej dominowa\u0142 tam priorytet narodowego interesu i promowanie zasad nieinterwencji i suwerenno\u015bci jako naczelnych zasad polityki mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n\n\n\n

Testament polityczny Deng Xiaopinga przyj\u0119to kojarzy\u0107 z jego tzw. przes\u0142aniami dwunastu i dwudziestu czterech znak\u00f3w, kt\u00f3re przez dekady by\u0142y dla \u015bwiata matryc\u0105 w analizie polityki chi\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

Opiera\u0142 si\u0119 \u00f3w testament na sze\u015bciu zasadach: obserwujcie ch\u0142odno i spokojnie, zabezpieczajcie pozycje, zdobywajcie zaufanie, ukrywajcie w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci, czekajcie na sw\u00f3j czas, nie podno\u015bcie g\u0142owy \u017c\u0105daj\u0105c przyw\u00f3dztwa. Przypomina\u0142, \u017ce wr\u00f3g nadal czai si\u0119 u bram, pozostaje silniejszy, wi\u0119c przyjmowa\u0107 nale\u017cy postaw\u0119 obronn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Testament znalaz\u0142 sw\u00f3j wyraz w doktrynie \u201epokojowego wzrostu\u201d, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a swoje apogeum w czasie peki\u0144skiej olimpiady 2008 roku. Chiny zdobywa\u0142y \u015bwiat u\u015bmiechem, \u0142agodno\u015bci\u0105, sukcesem. W polityce mi\u0119dzynarodowej krzewi\u0142y ide\u0119 \u015bwiata wielobiegunowego (jako antytezy Pax Americana, kt\u00f3r\u0105 odrzuca\u0142y jako naznaczon\u0105 hegemoni\u0105). Chcia\u0142y by\u0107 partnerem na kt\u00f3rym mo\u017cna polega\u0107. Zalewa\u0142y Trzeci \u015awiat pomoc\u0105 i inwestycjami, nie pytaj\u0105c o stan praw cz\u0142owieka i demokracji. Skutecznie wyp\u0142ukiwa\u0142y wp\u0142ywy Zachodu.<\/p>\n\n\n\n

W latach 2002-2005 sprawowa\u0142em funkcj\u0119 dyrektora departamentu planowania politycznego w MSZ RP. Przyjemn\u0105 jej stron\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzania tzw. konsultacji planistycznych z resortami spraw zagranicznych innych pa\u0144stw. Bo by\u0142a to okazja do spotkania ciekawych dyplomat\u00f3w o intelektualnych ambicjach i prowadzenia rozmowy o problemach na agendzie \u015bwiatowej czy regionalnej z innej, mniej biurokratycznej perspektywy, porzucaj\u0105c gorset oficjalnych stanowisk. Konsultacje z partnerami chi\u0144skimi (i w Warszawie, i w Pekinie) wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 na tle innych spotka\u0144. Ka\u017cde zagadnienie mogli\u015bmy rozpatrywa\u0107 z wysoko\u015bci niemal stratosferycznej, w optyce niemal historiozoficznej, i z u\u017cyciem tak ezopowej stylistyki, \u017ce nie spos\u00f3b by\u0142o nam wpada\u0107 w polemiczne narracje. A do tego chi\u0144scy partnerzy siadali do sto\u0142u z grub\u0105 ksi\u0119g\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 stanowiska odno\u015bnie do wszystkich mo\u017cliwych pyta\u0144 i zagadnie\u0144. Je\u015bli podniesiony przeze mnie w\u0105tek nie znajdowa\u0142 odpowiedniej referencji w chi\u0144skim skrypcie wiedzy, nie by\u0142 podejmowany. A wszystkiemu towarzyszy\u0142y u\u015bmiechy i potakiwania. Tworzy\u0142o to nieodparte wra\u017cenie, \u017ce konsultacje s\u0105 przez Chi\u0144czyk\u00f3w traktowane jako cz\u0119\u015b\u0107 kampanii ocieplania wizerunku (\u201echarm offensive\u201d) i nie warto by\u0142o traci\u0107 zbytnio du\u017co czasu na egzegez\u0119 ich ezopowego (konfucja\u0144sko-podobnego) j\u0119zyka. Ale sam fakt zainteresowania Chinami tak regularnymi i wszechobejmuj\u0105cymi konsultacjami z Polsk\u0105 dowarto\u015bciowywa\u0142. Bo to by\u0142o jednak w formule \u201ejeden na jeden\u201d, a nie \u201esiedemna\u015bcie plus jeden\u201d. Po 2006 r. nigdy zreszt\u0105 polsko-chi\u0144ski dialog planistyczny takiej intensywno\u015bci nie osi\u0105gn\u0105\u0142, a mi\u0119dzy rokiem 2016 a 2021 w og\u00f3le \u017cadnego dialogu planistycznego nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Wehiku\u0142em chi\u0144skiej polityki zagranicznej sta\u0142a si\u0119 w nowym milenium koncepcja jednolitego pasa i nowego szlaku jedwabnego. Nic tak nie u\u015bwiadamia\u0142o chi\u0144skiego widzenia \u015bwiata, jak \u015bwiatowe l\u0105dowe i morskie marszruty zbiegaj\u0105ce si\u0119 w Chinach. \u201ePas i szlak\u201d potwierdzi\u0142 nieuchronne odradzanie si\u0119 sinocentryzmu (nawet je\u015bli pocz\u0105tkowo w \u0142agodnej postaci).<\/p>\n\n\n\n

Ale coraz bardziej ujawnia\u0142o si\u0119 tak\u017ce bardziej janusowe oblicze mocarstwowych Chin. Polityka nabra\u0142a cech bardziej nacjonalistycznych. Rosn\u0105cy potencja\u0142 militarny by\u0142 jej wa\u017cnym instrumentem. Era Xi Jinpinga to pr\u00f3ba tworzenia nowej koncepcji polityki chi\u0144skiej, odrzucenie Dengowego samoograniczenia, asertywno\u015b\u0107, ekspansjonizm tak\u017ce militarny. Chiny zacz\u0119\u0142y rozpycha\u0107 si\u0119 na morzach w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej (buduj\u0105c infrastruktur\u0119 wojskow\u0105 na archipelagu Spratly, etc), odgrza\u0142y terytorialny sp\u00f3r z Japoni\u0105 o Senkaku\/Diaoyu, zaogni\u0142y w 2020 r. sp\u00f3r graniczny z Indiami.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142amanie autonomii Hongkongu ocenia si\u0119 jako cezur\u0119 w polityce chi\u0144skiej. Chiny zacz\u0119\u0142y zachowywa\u0107 si\u0119 jak hegemon (na razie regionalny) i rzuci\u0142y wyzwanie Zachodowi. Zupe\u0142nie jakby Testament Denga przesta\u0142 ju\u017c obowi\u0105zywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Chiny rozwin\u0119\u0142y niepraktykowan\u0105 wcze\u015bniej ofensyw\u0119 informacyjn\u0105. I uwik\u0142a\u0142y si\u0119 w afery hackerskie i szpiegowskie. Kiedy trafi\u0142em do Sekretariatu Rady Europy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce najwi\u0119cej atak\u00f3w hakerskich na serwery organizacji pochodzi\u0142o z Chin, cho\u0107 w Radzie Europy \u017cadnych tajemnic i sekret\u00f3w raczej si\u0119 nie przechowuje (mo\u017ce przyczyn\u0105 by\u0142 fakt, \u017ce Sekretarz Generalny Rady Europy by\u0142 jednocze\u015bnie przewodnicz\u0105cym komitetu, kt\u00f3ry przyzna\u0142 w 2010 r. Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla Liu Xiaobo). A epidemia COVID-19 ujawni\u0142a olbrzymi potencja\u0142 dezinformacyjny Chin.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie Chiny, kiedy administracja Trumpa rozp\u0119tywa\u0142a wojny i wojenki handlowe, wykreowa\u0142y si\u0119 na g\u0142\u00f3wnego obro\u0144c\u0119 globalizacji. Co by\u0142o godne pochwa\u0142y, ale wiarygodno\u015b\u0107 mia\u0142o w\u0105t\u0142\u0105, bo tak naprawd\u0119 my\u015bla\u0142y Chiny o interesach chi\u0144skiego eksportu. Nawet je\u015bli rynek wewn\u0119trzny jest tam traktowany obecnie jako priorytetowa lokomotywa wzrostu gospodarczego, to nadal funkcjonuj\u0105 tam ca\u0142e bran\u017ce, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 z eksportu.<\/p>\n\n\n\n

Zachowanie Chin zyska\u0142o sobie znami\u0119 \u201ewilczej dyplomacji\u201d. Jej znakiem jest agresywny ton polemiki z krytycznymi wobec Chin stanowiskami innych pa\u0144stw, a materialn\u0105 istot\u0105 – szanta\u017cowanie partner\u00f3w ograniczaniem relacji (zw\u0142aszcza handlowych), je\u015bli pozwalaj\u0105 sobie na krytyk\u0119 Chin. Kiedy Unia Europejska wprowadzi\u0142a w 2021 r. sankcje za \u0142amanie praw cz\u0142owieka w Xinjiangu, Chiny z grubej rury odpowiedzia\u0142y sankcjami odwetowymi przeciw parlamentarzystom, instytucjom europejskim a nawet badaczom i analitykom. Da\u0142y jednoznaczny sygna\u0142, \u017ce nikomu nie pozwol\u0105 sobie w kasz\u0119 dmucha\u0107 i s\u0105 gotowe do konfrontacji z Zachodem.
<\/p>\n\n\n\n

Skutkiem polityki chi\u0144skiej by\u0142o powstanie tzw. Quadu, czyli formatu wsp\u00f3\u0142pracy USA, Japonii, Australii i Indii. Przy\u0142\u0105czenie si\u0119 do\u0144 Indii jest faktem znamiennym, nawet je\u015bli zastrzegaj\u0105 one, \u017ce ich zainteresowanie dialogiem koncentruje si\u0119 obecnie na walce epidemi\u0105 i kwestiach gospodarczych. Quad jest niew\u0105tpliwe pr\u00f3b\u0105 zbudowania regionalnej przeciwwagi polityce Chin.
<\/p>\n\n\n\n

Priorytetem chi\u0144skim pozostaje Tajwan. Si\u0142owe zjednoczenie by\u0142oby oznak\u0105 otwartego zakwestionowania roli USA w polityce \u015bwiatowej i regionalnej. Trudno wyobrazi\u0107 sobie jego dalekosi\u0119\u017cne skutki. Ale przy\u0142\u0105czenie Tajwanu by\u0142oby dla Xi Jinpinga koron\u0105 spu\u015bcizny jego rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re nie maj\u0105 ju\u017c \u017cadnych ogranicze\u0144 kadencyjnych. Chce Xi Jinping, aby powr\u00f3ci\u0142 Tajwan do macierzy za jego \u017cycia. I z realizacji tego celu nie zrezygnuje. Mo\u017ce szuka\u0107 forteli gospodarczych czy kulturowych, ale opcji militarnej a limine<\/em> odrzuci\u0107 mu nie spos\u00f3b, mimo jej horrendalnych koszt\u00f3w (tak\u017ce politycznych). Bo z czasem nawet najbardziej \u0142agodne ambicje mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u015blep\u0105 obsesj\u0105. A wtedy co? Kolejna wojna \u015bwiatowa?
<\/p>\n\n\n\n

Zachowanie Chin nie powinno dziwi\u0107 – od lat Chiny kontestuj\u0105 dominacj\u0119 Zachodu w polityce \u015bwiatowej. Ale czyni\u0142y to dot\u0105d chowaj\u0105c si\u0119 za plecy innych. To Rosja wzi\u0119\u0142a na siebie ci\u0119\u017car kontestacji. Chiny pozostawa\u0142y w cieniu. Rosja ma potencja\u0142 militarny stanowi\u0105cy egzystencjalne zagro\u017cenie dla USA i Zachodu. I prowadzi\u0142a w ostatnich latach zaczepn\u0105 polityk\u0119 (obecnie – agresja na Ukrain\u0119, a wcze\u015bniej inwazja na Gruzj\u0119, aneksja Krymu, okupacja Donbasu, interwencja w Syrii na ratunek Assada). Ale jest obiektywnie wyzwaniem mniejszym, bo zdana jest bardziej na Zach\u00f3d (jako odbiorc\u0119 surowc\u00f3w i dostarczyciela technologii). Chiny maj\u0105 \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od Rosji – potencja\u0142 gospodarczy, by rzuci\u0107 wyzwanie Zachodowi. Ich PKB w wymiarze absolutnym przekroczy\u0142 poziom 70 proc. PKB USA, a liczony wed\u0142ug si\u0142y nabywczej jest ju\u017c najwy\u017cszy na \u015bwiecie.
<\/p>\n\n\n\n

Polityka Zachodu wobec Chin okaza\u0142a si\u0119 ma\u0142o trafna i skuteczna na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat. Mo\u017cna j\u0105 nazwa\u0107 \u201epolityk\u0105 pi\u0119ciu z\u0142udze\u0144\u201d (id\u0105c wzorem chi\u0144skich nawyk\u00f3w systematyzuj\u0105cych).
<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze z\u0142udzenie polega\u0142o na tym, \u017ce wierzono na Zachodzie, i\u017c Chiny wraz ze wzbogaceniem si\u0119 wybij\u0105 si\u0119 na demokracj\u0119. A tymczasem stworzy\u0142y jeden z najbardziej inwigilacyjnych i dyscyplinuj\u0105cych re\u017cim\u00f3w autorytarnych.
<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142udzenie drugie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym, \u017ce Rosja zrozumie, i\u017c jest rozgrywana przez Chiny i mo\u017ce by\u0107 najwy\u017cej Robinem przy boku chi\u0144skiego Batmana. I od Chin si\u0119 zdystansuje. A Rosja ca\u0142y czas trzyma\u0142a si\u0119 z Chinami blisko i traktowa\u0142a Zach\u00f3d jako swoje najwi\u0119ksze zagro\u017cenie.
<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142udzenie trzecie to wiara, \u017ce ignoruj\u0105c stan praw cz\u0142owieka w Chinach (w rozwijaniu stosunk\u00f3w gospodarczych) da si\u0119 jednocze\u015bnie rozwi\u0105za\u0107 problemy praw cz\u0142owieka w Rosji czy na Kubie, i generalnie w \u015bwiecie. W efekcie wsp\u00f3\u0142praca gospodarcza z Chinami rozwija\u0142a si\u0119 bezproblemowo, \u017cadne sankcje nie wchodzi\u0142y w niej w gr\u0119. A stan praw cz\u0142owieka w Chinach coraz bardziej obna\u017ca\u0142 dwoisto\u015b\u0107 standard\u00f3w polityki zachodniej. Jednocze\u015bnie sukcesy gospodarcze Chin zach\u0119ca\u0142y innych autokrat\u00f3w, by budowa\u0107 dobrobyt w oparciu o tzw. stabilno\u015b\u0107 spo\u0142eczno-polityczn\u0105, czyli bez demokracji.
<\/p>\n\n\n\n

Czwarte z\u0142udzenie polega\u0142o na tym, \u017ce wierzono, \u017ce da si\u0119 uchroni\u0107 \u015bwiat przed konfrontacj\u0105 (now\u0105 globaln\u0105 zimn\u0105 wojn\u0105) skupiaj\u0105c si\u0119 na wsp\u00f3lnych zagro\u017ceniach (ekologia). Dla Chin kwestie te wszak\u017ce (mimo sk\u0142adanych obecnie deklaracji) pozostaj\u0105 drugoplanowe. Nawet tak wydawa\u0142oby si\u0119 przemawiaj\u0105ce dzi\u015b do wyobra\u017ani zagro\u017cenie jak globalne pandemie, kiedy przychodzi co do czego, s\u0105 przez Chiny rozgrywane pod k\u0105tem interes\u00f3w stricte narodowych.
<\/p>\n\n\n\n

I wreszcie z\u0142udzenie pi\u0105te (bardzo europejskie), \u017ce Chiny s\u0105 wy\u0142\u0105cznie problemem ameryka\u0144skim \u2013 gospodarczo i strategicznie. Europa postanowi\u0142a jeszcze w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych stan\u0105\u0107 sobie z boku. Uznawano, tak\u017ce w Brukseli, \u017ce traktuj\u0105c Chiny jako zagro\u017cenie ulegniemy logice samospe\u0142niaj\u0105cej si\u0119 przepowiedni. I wywo\u0142amy wilka z lasu: Chiny stan\u0105 si\u0119 zagro\u017ceniem, bo nie pozostawiamy im innej opcji.
Zach\u00f3d obecnie, i du\u017ca w tym rola administracji Trumpa, uzna\u0142, \u017ce Chiny s\u0105 jednak zagro\u017ceniem. Ekipa Bidena ocen\u0119 t\u0119 przej\u0119\u0142a. Ale mobilizowa\u0107 Zach\u00f3d na bardziej asertywn\u0105 polityk\u0119 wobec Chin nie jest \u0142atwo.
<\/p>\n\n\n\n

W odr\u00f3\u017cnieniu bowiem od sytuacji z zimnej wojny, tym razem ani Rosja, ani Chiny nie maj\u0105 zamiaru eksportowa\u0107 w\u0142asnego modelu ustrojowego na Zach\u00f3d. Chc\u0105 tylko pe\u0142nej legitymizacji w\u0142asnego (zamordystycznego) modelu rz\u0105dzenia. Zach\u00f3d nie \u017cyje wi\u0119c w l\u0119ku, \u017ce kt\u00f3rego\u015b dnia obudzi si\u0119 pod czerwonym sztandarem. I Rosja, i Chiny nie maj\u0105 nic przeciwko temu, aby Zach\u00f3d zawsze m\u00f3g\u0142 \u017cy\u0107 po swojemu. Wr\u0119cz przeciwnie. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce zachodni liberalny model spo\u0142ecze\u0144stwa roz\u0142o\u017cy Zach\u00f3d od wewn\u0105trz i uczyni Zach\u00f3d niezdolnym do aspirowania do jakiejkolwiek hegemonicznej roli. Wszystko, co Rosja i Chiny m\u00f3wi\u0105, to: nie ingerujmy sobie w sprawy wewn\u0119trzne. \u017byj sobie, Zachodzie, jak chcesz, ale daj te\u017c \u017cy\u0107 innym.
<\/p>\n\n\n\n

Zach\u00f3d, a Europa w szczeg\u00f3lno\u015bci, wyni\u00f3s\u0142 obecnie na sztandary has\u0142o podejmowania gigantycznych og\u00f3lnocywilizacyjnych wyzwa\u0144. Wielkim problemem w tym my\u015bleniu jest to, \u017ce nie da si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107 wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata bez zdecydowanego wysi\u0142ku na rzecz realizacji idei \u015bwiata jednolitego. A nie da si\u0119 stworzy\u0107 jednolitego \u015bwiata przy utrzymywaniu si\u0119 chi\u0144skiego i rosyjskiego autorytaryzmu. A Rosja i Chiny cierpliwie czekaj\u0105, a\u017c Zach\u00f3d sam si\u0119 od wewn\u0105trz roz\u0142o\u017cy. Od zgnilizny rozpasanego liberalizmu.
<\/p>\n\n\n\n

Kiedy Niemcy i Francja wysun\u0119\u0142y w 2019 r. inicjatyw\u0119 sojuszu na rzecz multilateralizmu, Rosja odpowiedzia\u0142a w styczniu 2020 r. koncepcj\u0105 koncertu pi\u0119ciu sta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w Rady Bezpiecze\u0144stwa, popart\u0105 mocno przez Chiny. A koncert tzw. P5, to nic innego jak zakamuflowana wersja \u201epi\u0119ciu hegemon\u00f3w\u201d. Jej zaakceptowanie oznacza\u0142oby zgod\u0119 Zachodu, \u017ce nic bez Chin i Rosji w \u015bwiecie zrobi\u0107 si\u0119 nie da.<\/p>\n\n\n\n

Rosja po jej agresji na Ukrain\u0119 wypad\u0142a ju\u017c z wszelkich rozm\u00f3w o urz\u0105dzaniu \u015bwiata. Co zrobi\u0105 Chiny? Co zrobi Zach\u00f3d wobec Chin?<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Prowadz\u0119 konsultacje z chi\u0144skimi planistami (Warszawa, 2003 r.)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To mia\u0142 by\u0107 blog niepoddaj\u0105cy si\u0119 z za\u0142o\u017cenia presji komentowania wydarze\u0144 bie\u017c\u0105cych. Mia\u0142 konteksty tera\u017aniejsze opisywa\u0107 z perspektywy historii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, ewolucji koncepcji i doktryn, kt\u00f3re inspirowa\u0142y polityk\u00f3w i dyplomat\u00f3w do dzia\u0142ania. Mia\u0142 tworzy\u0107 do…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":905,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-904","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","odd"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3986-scaled.jpg?fit=2560%2C1875&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=904"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1950,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/904\/revisions\/1950"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrswitalski.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}