{"id":929,"date":"2022-03-14T07:05:00","date_gmt":"2022-03-14T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=929"},"modified":"2023-04-11T14:55:31","modified_gmt":"2023-04-11T14:55:31","slug":"doktryny-powinowactwa-w-sasiedztwie-europy-panarabizm-i-panturkizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piotrswitalski.com\/?p=929","title":{"rendered":"Doktryny powinowactwa w s\u0105siedztwie Europy: panarabizm i panturkizm"},"content":{"rendered":"\n
Powinowactwo krwi jest genetycznie zakodowanym w ludziach instynktem dzia\u0142ania politycznego. Ludzie zwi\u0105zani z nami wi\u0119zami krwi zajmuj\u0105 zawsze uprzywilejowane miejsce w naszych dzia\u0142aniach spo\u0142ecznych. W wymiarze plemiennym odbiciem tego jest specjalne traktowanie relacji z narodami, postrzeganymi przez nas jako spokrewnione, b\u0105d\u017a bliskie j\u0119zykowo, etnicznie, kulturowo czy historycznie. Instynktownie w plemiennym \u015bwiecie dzielimy innych na swoich i obcych. A m\u00f3wienie tym samym j\u0119zykiem, wsp\u00f3lna to\u017csamo\u015b\u0107 kulturowa, to ju\u017c niepodwa\u017calny znak pobratymstwa.
Jedn\u0105 z \u017cywych politycznie doktryn w s\u0105siedztwie Europy pozostawa\u0142 przez wiele lat panarabizm. Arabowie rozeszli si\u0119 z P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego, ich kolebki, po ca\u0142ym po\u0142udniowym \u015ar\u00f3dziemnomorzu a\u017c po Mezopotami\u0119. Zmieszali si\u0119 z podbijanymi ludami, wi\u0119c dla jednych Arabowie to jeden zwarty nar\u00f3d, dla innych to lu\u017ana wsp\u00f3lnota etniczna po\u0142\u0105czona wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem. Panarabizm przyczyni\u0142 si\u0119 niew\u0105tpliwie do upadku imperialnej Turcji w 1918 r. Kiedy na gruzach imperium osma\u0144skiego wytyczono granice bliskowschodnich pa\u0144stw arabskich (do\u015b\u0107 arbitralnie, w czym pakt Sykes \u2013 Picot odegra\u0142 niechlubn\u0105 rol\u0119), nie my\u015blano o po\u0142\u0105czeniu ich w jednolite pa\u0144stwo, zbyt wiele ca\u0142kiem ostrych rywalizacji trzeba by\u0142oby w ich wsp\u00f3lnocie zneutralizowa\u0107, nie m\u00f3wi\u0105c o konieczno\u015bci pogodzenia imperialnych interes\u00f3w Francji i Wielkiej Brytanii.
Brytyjczycy po drugiej wojnie \u015bwiatowej uwa\u017cali, \u017ce panarabizm, tak jak przyczyni\u0142 si\u0119 do upadku imperium osma\u0144skiego, wzmocni pa\u0144stwa arabskie w opieraniu si\u0119 przed obcymi wp\u0142ywami, w tym sowieckimi czy ameryka\u0144skimi. Brytyjczycy promowali silnie ide\u0119 powo\u0142ania i politycznego upodmiotowienia Ligii Arabskiej.
\u015awie\u017co tworzone arabskie pa\u0144stwa przyj\u0119\u0142y wzorzec ustrojowy pozostawiony po kolonialnym protektoracie Zachodu, czyli pa\u0144stwa \u015bwieckiego i narodowego. W wielu z nich rz\u0105dz\u0105ce elity dostrzeg\u0142y u\u017cyteczno\u015b\u0107 forsowania \u015bwieckiego modelu pa\u0144stwa (zw\u0142aszcza tam, gdzie by\u0142y religijn\u0105 mniejszo\u015bci\u0105, jak szyici w Syrii, czy sunnici w Iraku). Nie zabrak\u0142o w tym procesie socjalistycznej frazeologii, pr\u00f3b podpinania si\u0119 pod sowieck\u0105 pomoc gospodarcz\u0105. \u015awiat arabski roz\u0142upa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo (w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w.) na prosowiecki (Egipt, Syria, Irak, Algieria) i proameryka\u0144ski (Arabia Saudyjska, Jordania, Maroko).
Panarabizm w spo\u0142ecze\u0144stwach pa\u0144stw arabskich by\u0142 obecny w debatach politycznych od zarania niepodleg\u0142o\u015bci jako d\u0105\u017cenie do zbudowania jednolitej kulturowo, etnicznie i j\u0119zykowo pot\u0119gi politycznej. Po cz\u0119\u015bci by\u0142 wykorzystywany jako alternatywa dla panislamizmu, kt\u00f3ry do\u015b\u0107 wcze\u015bnie nabra\u0142 zabarwienia antyelitarnego, populistycznego. Spoiwem i jednego, i drugiego pr\u0105du sta\u0142a si\u0119 kwestia palesty\u0144ska. A ko\u015bci\u0105 niezgody od po\u0142owy lat siedemdziesi\u0105tych stosunek do kwestii normalizacji stosunk\u00f3w z Izraelem (Egipt id\u0105c na nawi\u0105zanie stosunk\u00f3w dyplomatycznych z Izraelem w 1979 r. musia\u0142 liczy\u0107 si\u0119 z ostracyzmem i istotnie wtedy bratnia mu Syria zerwa\u0142a z tego powodu stosunki dyplomatyczne, a Egipt zosta\u0142 wyrzucony z Ligi Arabskiej; Jordania nawi\u0105za\u0142a stosunki z Izraelem w 1994 r. ju\u017c z mniejszym odium; w 2020 r. uczyni\u0142y to ZEA i Bahrajn – bez reperkusji).
Idea panarabska znalaz\u0142a swoje urzeczywistnienie w utworzeniu Zjednoczonej Republiki Arabskiej w 1958 r. Basistowska Syria podsun\u0119\u0142a pomys\u0142 Gamalowi Abdel Nasserowi, kt\u00f3ry po d\u0142u\u017cszych wahaniach j\u0105 zaakceptowa\u0142. Bardzo szybko projekt spowodowa\u0142 totaln\u0105 dominacj\u0119 Egipcjan w tym zwi\u0105zku. Nasser wprowadzi\u0142 egipski model polityczny, gospodarczy (szeroka nacjonalizacja), a stanowiska w Syrii poobsadza\u0142 wieloma Egipcjanami. Wi\u0119c nie dziw, \u017ce Syryjczycy nagle zacz\u0119li dostrzega\u0107 swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. W 1961 r. pucz wojskowy w Syrii doprowadzi\u0142 do og\u0142oszenia secesji. Syria posz\u0142a w\u0142asn\u0105 drog\u0105, cho\u0107 w 1980 r. przyj\u0119\u0142a star\u0105 oficjaln\u0105 flag\u0119 ZRA (trikolor arabskiego wyzwolenia z dwoma gwiazdami). Egipt za\u015b a\u017c do 1971 r. ju\u017c sam wyst\u0119powa\u0142 pod nazw\u0105 ZRA.
Pr\u00f3bowa\u0142 negocjowa\u0107 do\u0142\u0105czenie do ZRA Irak, ale pierwotne rokowania upad\u0142y w 1959 r. Ponowiono pr\u00f3b\u0119 jeszcze w 1963 r. i opracowano nawet now\u0105 flag\u0119 dla poszerzonego zwi\u0105zku (trikolor arabskiego wyzwolenia z trzema gwiazdami). Ze zjednoczenia nic nie wysz\u0142o, lecz Irak przyj\u0105\u0142 z czasem now\u0105 flag\u0119 niedosz\u0142ej szerszej unii jako w\u0142asn\u0105.
W 1958 r. dosz\u0142o do uzgodnienia tzw. konfederacji haszymidzkiej: Federacji Arabskiej Jordanii i Iraku. Interpretowano pomys\u0142 jako przeciwwag\u0119 dla ZRA. Przetrwa\u0142a ona wszystkiego p\u00f3\u0142 roku.
Ide\u0119 panarabskiego pa\u0144stwa propagowa\u0142 Kaddafi (pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 libijskimi petrodolarami jako marchewk\u0105). W 1972 r. dosz\u0142o nawet do podpisania karty powo\u0142ania Federacji Republik Arabskich (poprzedzonego referendami w Egipcie, Syrii i Libii). Nigdy wszak\u017ce nie sta\u0142a si\u0119 ona cia\u0142em realnym, rozsadzona spi\u0119ciami libijsko-egipskimi. Negocjowano do\u0142\u0105czenie do niej i Sudanu, i Iraku. Te\u017c bez powodzenia. A Kaddafi, nie zniech\u0119cony do integrowania, wzi\u0105\u0142 si\u0119 najpierw za panislamizm (bez sukcesu), a sko\u0144czy\u0142 na panafrykanizmie (nie bez rezultat\u00f3w).
Zjednoczone Emiraty Arabskie powo\u0142ane w 1971 r. pozostaj\u0105 jedyn\u0105 udan\u0105 form\u0105 integracjonizmu panarabskiego (cho\u0107 terytorialnie i ludno\u015bciowo w skali raczej mikro).
Liga Pa\u0144stw Arabskich, dzia\u0142aj\u0105ca od 1945 r. z r\u00f3\u017cnymi perypetiami, jest jedyn\u0105 \u015bwiatow\u0105 organizacj\u0105 polityczn\u0105 o charakterze etnicznym. Wstrz\u0105sa\u0142y ni\u0105 konflikty i sprzeczno\u015bci. Sahara Zachodnia na dziesi\u0119ciolecia sk\u0142\u00f3ci\u0142a Algieri\u0119 i Maroko. Inwazja Iraku na Kuwejt by\u0142a niew\u0105tpliwie ciosem w panarabizm. Podzieli\u0142a Arab\u00f3w sytuacja w Libanie, czy niedawno sp\u00f3r Arabii Saudyjskiej (i sz\u00f3stki pozosta\u0142ych pa\u0144stw arabskich) z Katarem w 2017-2021 r. Zawiesi\u0142a Liga Arabska w prawach cz\u0142onkowskich re\u017cim Asada w Syrii w 2011r.
Czy wszak\u017ce rozdrobnienie i dywersyfikacja \u015bwiata arabskiego, kt\u00f3re b\u0119dzie zdaje si\u0119 nieuchronnie post\u0119powa\u0107, jest dla stabilno\u015bci regionalnej wyzwaniem? Z pewno\u015bci\u0105 taka polityczna granulacja nie sprzyja Arabom w budowaniu globalnej mocarstwowo\u015bci. Chcieliby domaga\u0107 si\u0119 sta\u0142ego miejsca w Radzie Bezpiecze\u0144stwa dla \u015bwiata arabskiego, ale jednoznacznego mandatu do reprezentowania \u015bwiata arabskiego w globalnej rozgrywce nikomu, cho\u0107by Egiptowi, da\u0107 nie chc\u0105. Postulowana jest nawet arabska bro\u0144 nuklearna, ale powa\u017cnie nikt takich projekt\u00f3w nie traktowa\u0142.
Kiedy w 2011 r. wezbra\u0142a si\u0119 fala arabskiej \u201enahdy\u201d, nie potrzebowa\u0142a ona wspomagania w postaci panarabizmu.<\/p>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 doktryn\u0105 opart\u0105 na powinowactwie, cho\u0107 o wiele lu\u017aniejszym, jest panturkizm. By\u0142 on nawet w latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku oficjaln\u0105 doktryn\u0105 tureckiej junty wojskowej. I zgas\u0142. Ale kiedy w ostatnich latach politycy w\u0119gierscy (Orban i FIDESZ) co i rusz odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do idei Turanu, m\u00f3wi\u0105 o Hunach, Mongo\u0142ach i Turkach jako wsp\u00f3lnym szczepie etnicznym, nazywaj\u0105 W\u0119gry najbardziej na zach\u00f3d wysuni\u0119t\u0105 wschodni\u0105 cywilizacj\u0105, a W\u0119gr\u00f3w – \u201ekipczackimi Turkami\u201d, niekt\u00f3rych obserwator\u00f3w zach\u0119ca to do stwierdze\u0144 ju\u017c nawet nie tyle o odrodzeniu panturkizmu, co o jego, mirabile dictu<\/em>, ekspansji ideologicznej na nieznane dot\u0105d obszary.
Doktryna panturkizmu powsta\u0142a na prze\u0142omie XIX i XX wieku. G\u0142osi\u0142a jedno\u015b\u0107 etniczn\u0105 lud\u00f3w tureckich i konieczno\u015b\u0107 ich integracji kulturalnej i politycznej, od Cie\u015bniny Bosfor po g\u00f3ry A\u0142taju. Pocz\u0105tkowo rozwija\u0142a si\u0119 dwutorowo. W Turcji nadano jej miano \u201eWielkiego Turanu\u201d. Podrzuci\u0142 ten termin pono\u0107 Leon Cahun, i szybko zdoby\u0142 \u201eTuran\u201d gigantyczn\u0105 popularno\u015b\u0107 u Osman\u00f3w. R\u00f3wnolegle doktryna rozwija\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d lud\u00f3w turkoj\u0119zycznych w carskiej Rosji. Zyska\u0142 tam panturkizm wyra\u017ane zabarwienie geopolityczne. By\u0142 zwi\u0105zany z ide\u0105 emancypacji narod\u00f3w turkijskich spod rosyjskiej dominacji, ochrony ich to\u017csamo\u015bci przed rusyfikacj\u0105.
Turanizm szybko sta\u0142 si\u0119 ideologicznym manifestem m\u0142odoturk\u00f3w (skupionych w Komitecie Jedno\u015bci i Post\u0119pu). I obowi\u0105zywa\u0142 jako oficjalna doktryna pa\u0144stwa tureckiego za m\u0142odotureckich rz\u0105d\u00f3w. Doszli oni do w\u0142adzy w 1908 r., a po pierwszej wojnie ba\u0142ka\u0144skiej przej\u0119li ca\u0142kowicie stery pa\u0144stwa. Ideologi\u0119 wzmacnia\u0142y literackie odwo\u0142ania do legendarnej przesz\u0142o\u015bci Turk\u00f3w, mit\u00f3w o ich pochodzeniu od \u201eSzarego Wilka\u201d (piewc\u0105 Turanu by\u0142 m.in. Ziya G\u00f6kalp, poeta i filozof). Gor\u0105cym jej or\u0119downikiem by\u0142 minister wojny Enver Pasza. M\u0142odoturecki re\u017cim by\u0142 odpowiedzialny za ludob\u00f3jstwo Ormian, pogromy Grek\u00f3w pontyjskich i Asyryjczyk\u00f3w. Kl\u0119ska Turcji w I wojnie \u015bwiatowej zada\u0142a \u015bmiertelny cios pantureckiej ideologii. Cho\u0107 sam Enver Pasza ruszy\u0142 jeszcze do rosyjskiego Turkiestanu, by walczy\u0107 w szeregach basmaczy z w\u0142adz\u0105 sowieck\u0105. Tam te\u017c zgin\u0105\u0142.
Ataturk znacjonalizowa\u0142 my\u015blenie tureckie, ale wyrzek\u0142 si\u0119 imperialnych zap\u0119d\u00f3w. Nie chcia\u0142 wspieraniem pantureckich nastroj\u00f3w poza granicami skurczonej po I wojnie \u015bwiatowej Turcji dra\u017cni\u0107 te\u017c ZSRR. Bolszewicy wspierali jego w\u0142adz\u0119 (okazali kemalowskiej Turcji wspania\u0142omy\u015blno\u015b\u0107 w sprawach terytorialnych w traktatach moskiewskim i karskim z 1921 r.).
Genera\u0142owie tureccy rz\u0105dz\u0105cy krajem w latach 1980-1983 pr\u00f3bowali panturkizm galwanizowa\u0107. Inspirowanie si\u0119 jego za\u0142o\u017ceniami przypisywano i p\u00f3\u017aniejszym tureckim politykom, kiedy zw\u0142aszcza aktywizowali polityk\u0119 tureck\u0105 w Azji Centralnej po rozpadzie ZSRR (m.in. Turgutowi \u00d6zalowi, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 w 1992 r. pierwszy szczyt turkoj\u0119zycznych kraj\u00f3w i sprowadzi\u0142 tureckich Bu\u0142gar\u00f3w do kraju).
Polityka turecka wobec pa\u0144stw turkoj\u0119zycznych nabra\u0142a nowego rozmachu za rz\u0105d\u00f3w Partii Sprawiedliwo\u015bci i Rozwoju (AKP), pocz\u0105wszy od 2003 r.
W 2009 r. powo\u0142ano do \u017cycia Rad\u0119 Wsp\u00f3\u0142pracy Pa\u0144stw J\u0119zyk\u00f3w Tureckich. Cz\u0142onkami za\u0142o\u017cycielami by\u0142y Turcja, Azerbejd\u017can, Kazachstan i Kirgistan. W 2019 r. do\u0142\u0105czy\u0142 Uzbekistan, a w 2018 r. W\u0119gry uzyska\u0142y status obserwatora. Rada ma rozbudowan\u0105 struktur\u0119. Regularnie zwo\u0142ywane s\u0105 jej szczyty. W centrum uwagi s\u0105 oczywi\u015bcie sprawy wsp\u00f3\u0142pracy kulturalnej, o\u015bwiatowej, naukowej, ale tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie promocji biznesu, transportu, celnej, turystycznej, sportu i m\u0142odzie\u017cy. Dotyczy ona tak\u017ce sfery polityczno-dyplomatycznej. Wysy\u0142ane s\u0105 m.in. wsp\u00f3lne misje obserwacji wybor\u00f3w. W 2013 podpisano w Baku umow\u0119 o wsp\u00f3\u0142pracy wojskowych s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa Turcji, Azerbejd\u017canu, Kirgistanu i Mongolii. Ale kiedy dosz\u0142o do niepokoj\u00f3w w Kazachstanie w 2022 r., organizacja, w przeciwie\u0144stwie do Organizacji Uk\u0142adu o Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym pod wodz\u0105 Rosji, pozosta\u0142a ca\u0142kiem bierna (mieli niekt\u00f3rzy Turcy pretensje, \u017ce w\u0142adzom Kazachstanu ani przez chwil\u0119 nie przysz\u0142o do g\u0142owy proszenie o wsparcie “turkijskich braci”). Je\u015bli nawet ma Rada Wsp\u00f3\u0142pracy Pa\u0144stw J\u0119zyk\u00f3w Tureckich s\u0142u\u017cy\u0107 jedynie projekcji wp\u0142yw\u00f3w tureckich w Azji Centralnej, to efekty s\u0105 na razie mizerne.
Wp\u0142ywami panturkizmu obja\u015bnia si\u0119 tak\u017ce budow\u0119 przez Turcj\u0119 szczeg\u00f3lnych relacji z Azerbejd\u017canem. Cz\u0119sto s\u0142ycha\u0107 ostatnimi laty zar\u00f3wno w w Baku, jak i Ankarze, \u017ce Turcja i Azerbejd\u017can to \u201ejeden nar\u00f3d, dwa pa\u0144stwa\u201d, a przyw\u00f3dca Turk\u00f3w cypryjskich Ersin Tatar zadeklarowa\u0142 nawet, \u017ce Turcja, Azerbejd\u017can i Cypr P\u00f3\u0142nocny stanowi\u0105 \u201eJeden Nar\u00f3d, trzy pa\u0144stwa \u201d. (Jak to m\u00f3wi\u0105: se non \u00e8 vero, \u00e8 ben trovato<\/em>). Turcja udzieli\u0142a wydatnej pomocy (nie tylko wsparcia politycznego) w wojnie azersko-arme\u0144skiej o G\u00f3rski Karabach w 2020 r. Defilad\u0119 zwyci\u0119stwa w Baku przyjmowali na trybunie wsp\u00f3lnie Alijew i Erdogan.
Erdogan jest zreszt\u0105 przez swoich krytyk\u00f3w (w kraju i zagranic\u0105) atakowany za pr\u00f3b\u0119 synkretycznego po\u0142\u0105czenia ideologii pantureckiej z neoosmanizmem. Asumpt do tego da\u0142a aktywna, a nawet okre\u015blana niekiedy jako ekspansywna, polityka turecka w regionie wschodniego \u015ar\u00f3dziemnomorza i na Bliskim Wschodzie. Militarna ekspedycja turecka w Syrii w 2016 r., aktywne wsparcie Rz\u0105du Jedno\u015bci Narodowej w powstrzymaniu marszu Haftara na Trypolis w 2020 r. przypisywane s\u0105 (przez nie\u017cyczliwych obserwator\u00f3w) neoosma\u0144skim sentymentom w my\u015bleniu Erdogana.
Neoosmanizm nawi\u0105zuje do mocarstwowych ambicji odbudowy wp\u0142yw\u00f3w na obszarze by\u0142ego imperium, a w skrajnej postaci – do idei tureckiego kalifatu sprzed I wojny \u015bwiatowej.
Erdogan i liderzy AKP, z kt\u00f3rymi wi\u0105zano wyra\u017any zwrot w polityce tureckiej w regionie, pos\u0142ugiwali si\u0119 niekiedy, zw\u0142aszcza na przedwyborczych wiecach, neoosma\u0144skimi has\u0142ami (np. nazywali swoich zwolennik\u00f3w \u201epotomkami Osmana\u201d), ale w wyst\u0105pieniach oficjalnych od neoosmanizmu konsekwentnie si\u0119 odcinali. Ahmet Davuto\u011flu (pocz\u0105tkowo jako doradca Erdogana, a w latach 2009-2014 jako minister spraw zagranicznych, za\u015b w latach 2014-2016 – premier) by\u0142 uwa\u017cany za g\u0142\u00f3wnego ideologa nowej polityki zagranicznej Turcji. Davuto\u011flu, autor chwytliwego has\u0142a \u201ezero problem\u00f3w z s\u0105siadami\u201d, wyja\u015bnia\u0142, \u017ce przesuni\u0119cie akcentu na aktywno\u015b\u0107 w najbli\u017cszym regionie, nie oznacza zarzucenia kemalistowskiej tradycji patrzenia na Europ\u0119 jako na strategiczny cel polityki tureckiej. Pod koniec 2010 r. mia\u0142em okazj\u0119 wys\u0142ucha\u0107 w bardzo w\u0105skim gronie jego szczeg\u00f3\u0142owej analizy za\u0142o\u017ce\u0144 nowej strategii tureckiej.
Jako dyrektora ds. planowania politycznego w Sekretariacie Rady Europy spotka\u0142a mnie wyj\u0105tkowa sposobno\u015b\u0107 wspierania pracy grupy wybitnych osobisto\u015bci, kt\u00f3ra przygotowywa\u0142a raport w sprawie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci kulturowej Europy pt. \u201eLiving Together<\/em>: R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107 w Europie w XXI wieku\u201d. W sk\u0142ad panelu wchodzili Joschka Fischer, Javier Solana, Timothy Garton Ash, Emma Bonino, Danuta Huebner, Vladimir \u0141ukin, Martin Hirsch, Sonia Licht, Ayse Kadioglu. Przys\u0142uchiwa\u0142em si\u0119 ich dyskusjom, a nawet mia\u0142em okazj\u0119 prowadzi\u0107 z niekt\u00f3rymi z nich d\u0142u\u017csze nieformalne rozmowy. Uda\u0142o mi si\u0119 przekona\u0107 ich do moich niekt\u00f3rych autorskich pomys\u0142\u00f3w dzia\u0142ania. By\u0142o to przedsi\u0119wzi\u0119cie nadzwyczaj wzbogacaj\u0105ce intelektualnie. Podczas sesji w Stambule pod koniec 2010 r., Davuto\u011flu zaprosi\u0142 uczestnik\u00f3w na kolacj\u0119 nad Bosfor. Kolacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ponad godzinnym wyk\u0142adem Davuto\u011flu o celach polityki tureckiej. Ale im bardziej od\u017cegnywa\u0142 si\u0119 od oskar\u017ce\u0144 o neoosmanizm, now\u0105 mocarstwowo\u015b\u0107, tym wi\u0119cej jego argumenty wzbudza\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci.
Raport grupy wybitnych osobisto\u015bci zosta\u0142 przed\u0142o\u017cony na sesji Komitetu Ministr\u00f3w Rady Europy w Stambule w maju 2011 r. I prywatnie wywo\u0142a\u0142 pe\u0142n\u0105 gniewu i irytacji reakcj\u0119 Davuto\u011flu (by\u0142em jej \u015bwiadkiem w kuluarach Pa\u0142acu Ciragan). Z dobrych \u017ar\u00f3de\u0142 dowiedzia\u0142em si\u0119 p\u00f3\u017aniej, \u017ce liczy\u0142 on na bardziej zdecydowan\u0105 krytyk\u0119 islamofobii w Europie, poczyna\u0144 instytucji europejskich i rz\u0105d\u00f3w, pot\u0119pienia atak\u00f3w na islam (w duchu \u201ename-it-and-shame-it\u201d), z\u0142o\u015bci\u0142 si\u0119 z powodu umieszczenia w raporcie takich poj\u0119\u0107 jak \u201eislamski ekstremizm\u201d czy \u201eislamski terroryzm\u201d. Nie bardzo chcia\u0142 zrozumie\u0107, \u017ce fakt, i\u017c to Turcja sfinansowa\u0142a prace nad raportem, nie musia\u0142 oznacza\u0107, \u017ce mia\u0142 raport mie\u0107 wy\u0142\u0105cznie jednowymiarowy kszta\u0142t, zgodny z tureck\u0105 percepcj\u0105 problem\u00f3w z integracj\u0105 migrant\u00f3w w Europie. Za\u017c\u0105da\u0142 Davuto\u011flu natychmiastowego zwrotu niewydanych jeszcze na projekt pieni\u0119dzy. Wystraszy\u0142 swoj\u0105 reakcj\u0105 kierownictwo Rady Europy do tego stopnia, \u017ce raport mimo, i\u017c zawiera\u0142 bardzo trafne (a nawet wyprzedzaj\u0105ce sw\u00f3j czas, jak pokaza\u0142 to kryzys migracyjny z lat 2012-2013) diagnozy i rekomendacje, zosta\u0142 przez europejskie rz\u0105dy w du\u017cej mierze niezauwa\u017cony (cho\u0107, gwoli prawdy, zaanga\u017cowali si\u0119 na rzecz jego promocji m.in. prezydent Finlandii, prezydent S\u0142owenii, organizacje pozarz\u0105dowe i think tanki).
Krytycy Erdo\u011fana przypisywali mu te\u017c neoosma\u0144skie inspiracje w polityce wewn\u0119trznej. Odwo\u0142ywania do tradycji i kultury osma\u0144skiej kojarzyli z centralizacj\u0105, koncentracj\u0105 w\u0142adzy, ograniczaniem niezawis\u0142o\u015bci s\u0105downictwa, t\u0142umieniem opozycji, aresztowaniami intelektualist\u00f3w, dziennikarzy, badaczy naukowych, dzia\u0142aczy kultury. I istotnie pod wydumanymi zarzutami wsadzono do wi\u0119zie\u0144 wiele wspania\u0142ych postaci o europejskich horyzontach, jak chocia\u017cby Osmana Kawal\u0119.
Skutkiem polityki Erdogana, w opinii krytyk\u00f3w, sta\u0142o si\u0119 zaognienie relacji z Uni\u0105 Europejsk\u0105 (na tle eksploracji szelfu cypryjskiego i poczyna\u0144 wobec Grecji), kt\u00f3re postawi\u0142o na porz\u0105dku dnia mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzenia nawet sankcji przeciw Turcji. Po incydencie z \u201eGaza Freedom Flotilla\u201d w 2010 r. skomplikowa\u0142y si\u0119 relacje z Izraelem. Krytykowano Turcj\u0119 za dzia\u0142ania w Syrii, wspieranie radykalnych rebeliant\u00f3w. Na Kaukazie Po\u0142udniowym obwiniany jest Erdogan za zamiar dokonania trwa\u0142ego podzia\u0142u wp\u0142yw\u00f3w w regionie wesp\u00f3\u0142 z Rosj\u0105. Swoimi dzia\u0142aniami wepchn\u0105\u0142 on niew\u0105tpliwie Armeni\u0119 na d\u0142ugie lata w mocne obj\u0119cia Rosji, czyni\u0105c Rosj\u0119 gwarantem bezpiecze\u0144stwa G\u00f3rskiego Karabachu i bezapelacyjnym protektorem samej Armenii. A konszachty w dziedzinie uzbrojenia z Rosj\u0105 (zakup S-400) wystawi\u0142y Turcj\u0119 na sankcje Waszyngtonu i postrzeganie jej jako s\u0142abego ogniwa NATO. A i sam\u0105 Rosj\u0119 rozdra\u017cni\u0142 sprzeda\u017c\u0105 dron\u00f3w bojowych Ukrainie i stanowczym nieuznaniem rosyjskiej aneksji Krymu (w czym niekt\u00f3rzy obserwatorzy dopatruj\u0105 si\u0119 drugiego dna). W ten spos\u00f3b polityka turecka zacz\u0119\u0142a u niekt\u00f3rych s\u0105siad\u00f3w wywo\u0142ywa\u0107 obawy o nawr\u00f3t tureckiego regionalnego hegemonizmu. Nawet je\u015bli sporo w tej polityce zwyk\u0142ej rodomontady. W chwili prawdy, kiedy Rosja napad\u0142a na Ukrain\u0119 stan\u0119li Turcy sympatiami za Ukrain\u0105, pr\u00f3bowali mediowa\u0107, doprowadzili do spotkania Kuleba-\u0141awrow w Antalii.
Co by nie m\u00f3wi\u0107, polityka \u201ezero problem\u00f3w z s\u0105siadami\u201d oczekiwanych rezultat\u00f3w na razie nie da\u0142a. Oby cho\u0107 dosz\u0142o w jej ramach do normalizacji stosunk\u00f3w turecko-arme\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\nO\u017cywione<\/em> dyskusje z Joschk\u0105 Fischerem (Salzburg, kwiecie\u0144 2011 r.)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Powinowactwo krwi jest genetycznie zakodowanym w ludziach instynktem dzia\u0142ania politycznego. Ludzie zwi\u0105zani z nami wi\u0119zami krwi zajmuj\u0105 zawsze uprzywilejowane miejsce w naszych dzia\u0142aniach spo\u0142ecznych. W wymiarze plemiennym odbiciem tego jest specjalne traktowanie relacji z narodami,…<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/salzburg2.jpg?resize=474%2C316&ssl=1\")