M\u00f3wienie wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem, podobie\u0144stwa kulturowe, wsp\u00f3lna przesz\u0142o\u015b\u0107 (niekoniecznie r\u00f3\u017cana) nawet przy etnicznych czy religijnych r\u00f3\u017cnicach, stanowi\u0105 naturalny czynnik rozwijania specjalnych relacji. Najbardziej rozpoznawaln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 w tym wzgl\u0119dzie jest wsp\u00f3lnota j\u0119zyka angielskiego. M\u00f3wi po angielsku ponad dwa miliardy ludzi. Trzon anglosfery stanowi\u0105 Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, Australia i Nowa Zelandia, pa\u0144stwa licz\u0105ce \u0142\u0105cznie prawie p\u00f3\u0142 miliarda ludzi. W kilkunastu innych, w tym w Irlandii i kilku pa\u0144stwach tzw. Indii Zachodnich, angielski jest podstawowym j\u0119zykiem komunikacji. Trzon anglosfery nie jest obj\u0119ty ramami kompleksowej instytucjonalnej wsp\u00f3\u0142pracy (politycznej, gospodarczej czy wojskowej), ale wycinkowo kooperuje w spos\u00f3b bardzo bliski i intensywny. Tworz\u0105 USA, Wielka Brytania, Kanada, Australia i Nowa Zelandia wyj\u0105tkowy w \u015bwiecie sojusz wywiadowczy (\u201eFive Eyes\u201d), zadzierzgni\u0119ty jeszcze w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej, rozwijany w czasie zimnej wojny i kontynuowany z powodzeniem po jej zako\u0144czeniu.<\/p>\n\n\n\n
Jako dow\u00f3d na si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania anglosferycznych wi\u0119zi przywo\u0142uje si\u0119 ostatnio zawarcie w 2021 r. tzw. porozumienia AUKUS dotycz\u0105cego wsp\u00f3\u0142pracy technologiczno-zbrojeniowej mi\u0119dzy Australi\u0105, Wlk. Brytani\u0105 i USA. Przewiduje ono wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie w wybudowaniu dla Australii okr\u0119t\u00f3w podwodnych o nap\u0119dzie atomowym i wyposa\u017cenie jej si\u0142 morskich w odpowiednie zestawy rakietowe. Jego skutkiem by\u0142o wypchni\u0119cie Francji z lukratywnego kontraktu (\u201efrancuski pech\u201d, je\u015bli zwa\u017cy\u0107 wcze\u015bniejsze niepowodzenia z kontraktami na mistrale dla Rosji czy caracale dla Polski). Ale w istocie o rezygnacji ze wsp\u00f3\u0142pracy z Francj\u0105 nie zawa\u017cy\u0142y przecie\u017c trudno\u015bci w przek\u0142adzie instrukcji obs\u0142ugi silnik\u00f3w okr\u0119towych z francuskiego na angielski, ale kalkulacje technologiczne i strategiczne.<\/p>\n\n\n\n
W praktyce dyplomatycznej anglosferycznie pojmowana zasada \u201ekoszula bli\u017csza cia\u0142u\u201d obowi\u0105zuje w ramach Wsp\u00f3lnoty Narod\u00f3w. W samej nazwie brytyjskiego MSZ relacje ze Wsp\u00f3lnot\u0105 s\u0105 oddzielone od pozosta\u0142ych spraw zagranicznych. Dyplomatyczne przedstawicielstwa cz\u0142onk\u00f3w Wsp\u00f3lnoty w innym pa\u0144stwie Wsp\u00f3lnoty nie nosz\u0105 nazwy ambasad, lecz \u201ewysokich komisji\u201d, a dyplomatyczni przedstawiciele nie s\u0105 ambasadorami, lecz \u201ewysokimi komisarzami\u201d. W praktyce znacz\u0105cych r\u00f3\u017cnic (nawet odno\u015bnie do tzw. procedencji) zauwa\u017cy\u0107 nie spos\u00f3b, ale walor symboliczny jest niezaprzeczalny. Wielka Brytania poza tym z zasady oferuje gotowo\u015b\u0107 reprezentowania interes\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w Wsp\u00f3lnoty w pa\u0144stwach, gdzie nie maj\u0105 one swoich przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3lnota Narod\u00f3w zosta\u0142a utworzona w obecnym kszta\u0142cie w 1949 r. (Deklaracja Londy\u0144ska) i zrzesza 54 pa\u0144stwa. Tylko w pi\u0119tnastu z nich g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa pozostaje kr\u00f3lowa Anglii. Za autora idei Wsp\u00f3lnoty uwa\u017ca si\u0119 po\u0142udniowoafryka\u0144skiego m\u0119\u017ca stanu (i dow\u00f3dc\u0119 wojskowego w stopniu marsza\u0142ka polnego) Jana Smutsa. W 1917 r. u\u017cy\u0142 on poj\u0119cia \u201ebrytyjska wsp\u00f3lnota narod\u00f3w\u201d, kt\u00f3re szybko podchwycono jako por\u0119czne okre\u015blenie gasn\u0105cego Imperium Brytyjskiego, kiedy w czasach po pierwszej wojnie imperia zacz\u0119\u0142y ju\u017c \u017ale si\u0119 kojarzy\u0107, a zale\u017cno\u015bci kolonialne zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozlu\u017ania\u0107. Deklaracja Balfoura z 1926 r. formalizowa\u0142a format Wsp\u00f3lnoty jako r\u00f3wnoprawnego zwi\u0105zku Wielkiej Brytanii i Domini\u00f3w (wtedy: Kanady, Australii, Nowej Zelandii, RPA, Nowej Fundlandii i Irlandii). Dominia (pisane wielk\u0105 liter\u0105) zyskiwa\u0142y autonomiczny i r\u00f3wnoprawny status, sytuuj\u0105cy je ponad zwyk\u0142ymi brytyjskimi koloniami. W 1931 r. przyj\u0119to Statut Westminsterski, a Brytyjska Wsp\u00f3lnota Narod\u00f3w sta\u0142a si\u0119 zwi\u0105zkiem suwerennych pa\u0144stw (z Domini\u00f3w nie wesz\u0142a tam tylko Nowa Fundlandia, dzi\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Kanady).<\/p>\n\n\n\n
Z rozpadem imperium wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142ych kolonii zasila\u0142a szeregi pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Wsp\u00f3lnoty. Ale nie wszystkie \u2013 opu\u015bci\u0142a w 1949 r. Wsp\u00f3lnot\u0119 Irlandia. Nie wszed\u0142 do niej Egipt i niekt\u00f3re pa\u0144stwa arabskie czy Mjanma.<\/p>\n\n\n\n
Podstaw\u0105 cz\u0142onkostwa jest uznanie kr\u00f3lowej brytyjskiej za g\u0142ow\u0119 Wsp\u00f3lnoty. Musz\u0105 cz\u0142onkowie z zasady mie\u0107 historycznie konstytucyjn\u0105 wi\u0119\u017a z Wielk\u0105 Brytani\u0105. Ale takiego zwi\u0105zku nie mia\u0142y ani Mozambik, ani Rwanda, kiedy je przyjmowano w szeregi organizacji. Podobnie z wymogiem u\u017cywania j\u0119zyka angielskiego jako \u015brodka komunikacyjnego. Mozambik jest wybitnie luzofo\u0144ski. Nie jedyne to aspekty braku koherencji.<\/p>\n\n\n\n
Kryteria cz\u0142onkostwa we Wsp\u00f3lnocie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 tak\u017ce do czynnika warto\u015bci (Deklaracja z Harare przyj\u0119ta w 1991 r.). Jej cz\u0142onkowie maj\u0105 dba\u0107 m.in. o pok\u00f3j, praworz\u0105dno\u015b\u0107, prawa cz\u0142owieka, tolerancj\u0119, niedyskryminacj\u0119. W praktyce egzekwowanie przestrzegania tych zasad nie zawsze mia\u0142o konsekwentny charakter. Zawieszano w prawach cz\u0142onkowskich kilka pa\u0144stw za uchybienie zasadom, np. Nigeri\u0119, Pakistan, Zimbabwe czy Fid\u017ci. Ale sankcje wsp\u00f3lnotowe maj\u0105 drugorz\u0119dne znaczenie dla zachowania pa\u0144stw. Zdawali sobie z tego spraw\u0119 niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie Wsp\u00f3lnoty. W 2011 r. specjalna grupa powo\u0142ana dla opracowania pomys\u0142\u00f3w na o\u017cywienie Wsp\u00f3lnoty przygotowa\u0142a d\u0142ug\u0105 list\u0119, bo obejmuj\u0105c\u0105 ponad sto rekomendacji. Trudno by\u0142o wszak\u017ce znale\u017a\u0107 dla nich konsensus. Przyj\u0119ta w 2013 r. nowa karta Wsp\u00f3lnoty nie zawiera\u0142a istotnych prze\u0142omowych postanowie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Poza Wsp\u00f3lnot\u0105 zawsze by\u0142y Stany Zjednoczone, niegdy\u015b przecie\u017c kolonia brytyjska, ale je\u015bli dla Brytyjczyk\u00f3w anglosfera ma jeszcze istotny polityczny wymiar, to poprzez \u201especjalne relacje\u201d (\u201especial relationship\u201d) \u0142\u0105cz\u0105ce Wielk\u0105 Brytani\u0119 ze Stanami Zjednoczonymi. Po dokonaniu Brexitu od\u015bwie\u017cenie owych specjalnych relacji postrzegano jako g\u0142\u00f3wny \u015brodek budowy pozycji Wielkiej Brytanii w sprawach globalnych. Mimo, i\u017c swego czasu Barack Obama pr\u00f3bowa\u0142 u\u015bwiadomi\u0107 Brytyjczykom, \u017ce kluczem do ich mocnej pozycji, tak\u017ce w stosunkach z USA, jest cz\u0142onkostwo w Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n
Poj\u0119cie \u201especial relationship\u201d pojawi\u0142o si\u0119 w obiegu za spraw\u0105 g\u0142\u00f3wnie Winstona Churchilla i na tle \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy obu pa\u0144stw w wysi\u0142ku militarnym w trakcie II wojny \u015bwiatowej. Historycznie bowiem relacje mi\u0119dzy oboma pa\u0144stwami by\u0142y trudne, a nawet pocz\u0105tkowo ca\u0142kiem wrogie. Ameryka\u0144ska Deklaracja Niepodleg\u0142o\u015bci z 1776 r. upokorzy\u0142a Brytyjczyk\u00f3w. Stosunki by\u0142y napi\u0119te od zarania. Dosz\u0142o w 1812 r. do ponownej wojny (a Brytyjczycy spalili w 1814 r. i Bia\u0142y Dom, i Kapitol). W trakcie wojny secesyjnej Londyn sk\u0142ania\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo ku popieraniu konfederat\u00f3w. Mimo, \u017ce Wielka Brytania wspar\u0142a doktryn\u0119 Monroe, dopiero w I wojnie \u015bwiatowej dosz\u0142o do znacz\u0105cego zbli\u017cenia politycznego z USA.<\/p>\n\n\n\n
Brytyjczycy ujrzeli w Amerykanach nie tylko potomk\u00f3w w\u0142asnych migrant\u00f3w, m\u00f3wi\u0105cych tym samym j\u0119zykiem, ale ludzi bliskich mentalno\u015bciowo, praktykuj\u0105cych polityczny liberalizm, wierz\u0105cych w si\u0142\u0119 handlu i prywatnej przedsi\u0119biorczo\u015bci, wyznaj\u0105cych protestanck\u0105 etyk\u0119 \u017cycia i pracy.<\/p>\n\n\n\n
Wej\u015bcie Ameryki do I wojny \u015bwiatowej przewa\u017cy\u0142o szal\u0119 na rzecz Ententy. Wkr\u00f3tce jednak Amerykanie rejterowali do tradycyjnego izolacjonizmu, pozostawili na barkach Brytyjczyk\u00f3w trosk\u0119 o Lig\u0119 Narod\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 sami przecie\u017c wymy\u015blili, wdali si\u0119 w rywalizacj\u0119 militarn\u0105 na morzach, str\u0105caj\u0105c Wielk\u0105 Brytani\u0119 z tronu \u201epani m\u00f3rz i ocean\u00f3w\u201d. Kiedy jednak w II wojnie \u015bwiatowej pad\u0142a Francja, a z ni\u0105 rola \u201eentente cordiale\u201d jako gwarancji bezpiecze\u0144stwa, pomoc Stan\u00f3w Zjednoczonych nabra\u0142a dla Wielkiej Brytanii egzystencjalnego znaczenia. Dosz\u0142o do zintegrowania wysi\u0142ku zbrojnego obu pa\u0144stw (powo\u0142ano instytucj\u0119 po\u0142\u0105czonych szef\u00f3w sztab\u00f3w), zbudowania wsp\u00f3lnej wizji powojennego urz\u0105dzenia \u015bwiata (Karta Atlantycka), \u015bcis\u0142ej koordynacji politycznej (Churchill spotyka\u0142 si\u0119 z Rooseveltem 11 razy, wymieni\u0142 1700 list\u00f3w i depesz, a by\u0142 Roosevelt dla niego \u2013 jak sam \u017cartobliwie okre\u015bli\u0142 po s\u0142ynnej sytuacji zastania go nago po wyj\u015bciu z k\u0105pieli – osob\u0105, przed kt\u00f3r\u0105 nie mia\u0142 nic do ukrycia, i jedyn\u0105 g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 przyjmowa\u0142 jako premier w stroju Adama). U\u017cy\u0142 Churchill formu\u0142y \u201especial relationship\u201d po raz pierwszy jednak dopiero w 1944 r. Mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wi\u0119dn\u0105ca mocarstwowo\u015b\u0107 Wielkiej Brytanii nie zapewni r\u00f3wnoprawno\u015bci zwi\u0105zku. W swoich powojennych wyst\u0105pieniach powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na specjalne relacje USA z Brytyjsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0105 (i Imperium). By\u0142a wi\u0119c w miar\u0119 post\u0119p\u00f3w dekolonizacji Wsp\u00f3lnota Narod\u00f3w instrumentem budowy zaplecza politycznego dla Wielkiej Brytanii, kt\u00f3re uwiarygadnia\u0142oby jej warto\u015b\u0107 jako partnera w specjalnym zwi\u0105zku z USA. Amerykanie pozostawili cz\u0119\u015b\u0107 swoich si\u0142 zbrojnych na terytorium Wielkiej Brytanii, korzystali z z brytyjskich baz i infrastruktury, dopu\u015bcili Brytyjczyk\u00f3w do prac nad technologi\u0105 nuklearn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Zimny dla Brytyjczyk\u00f3w prysznic nadszed\u0142 w trakcie kryzysu sueskiego 1956 r. Amerykanie zmusili Wlk. Brytani\u0119 i Francj\u0119 do zaprzestania interwencji w Egipcie, stan\u0119li po stronie Sowiet\u00f3w w ONZ. Wnioski z kryzysu Brytyjczycy wyci\u0105gn\u0119li z punktu widzenia Ameryki korzystne. Postanowili zacie\u015bni\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z USA, godz\u0105c si\u0119 na status m\u0142odszego partnera. Kennedy wkr\u00f3tce zarzuci\u0142 zreszt\u0105 format \u201ewielkiej koalicji\u201d dla omawiania europejskiego bezpiecze\u0144stwa (szczyt paryski w tym \u201eczw\u00f3rkowym\u201d formacie odby\u0142 si\u0119 jeszcze w maju 1960 r. w cieniu afery z zestrzeleniem U2, ale szczyt wiede\u0144ski w 1961 r. po kryzysie kuba\u0144skim, ale i dla om\u00f3wienia problemu Niemiec, mia\u0142 wy\u0142\u0105cznie dwustronny ameryka\u0144sko-sowiecki charakter). Brytyjczycy wypadli z wielkiej polityki zimnowojennej.<\/p>\n\n\n\n
Dobi\u0142a Brytyjczyk\u00f3w ameryka\u0144ska decyzja o rezygnacji z programu Skybolt (w grudniu 1962 r.) bez konsultacji z Londynem, mimo, i\u017c na pociskach tych mia\u0142 opiera\u0107 si\u0119 nuklearny potencja\u0142 uderzeniowy Wielkiej Brytanii. Zaoferowano wtedy im w zamian systemy Polaris wraz z odpowiednimi okr\u0119tami podwodnymi, co pozwoli\u0142o Brytyjczykom utrzymywa\u0107 status pot\u0119gi nuklearnej. Sekretarz Stanu Acheson wyrzek\u0142 wtedy s\u0142owa, kt\u00f3re zabrzmia\u0142yby i dzi\u015b bardzo aktualnie w zwi\u0105zku z Brexitem. \u201eWielka Brytania straci\u0142a imperium i nie znalaz\u0142a dot\u0105d roli dla siebie. Pr\u00f3ba odgrywania roli odr\u0119bnej pot\u0119gi \u2013 to jest roli odr\u0119bnej od Europy, roli opartej na \u201especjalnej relacji\u201d ze Stanami Zjednoczonymi, roli opartej na byciu przyw\u00f3dc\u0105 \u201eWsp\u00f3lnoty\u201d, kt\u00f3ra nie ma ani politycznej struktury, ani jedno\u015bci, ani si\u0142y, i opartej na kruchych i niepewnych relacjach gospodarczych \u2013 ta rola jest ju\u017c przebrzmia\u0142a\u201d. Gnomiczna ta sentencja do uszu brexitowc\u00f3w wszak\u017ce nie dotar\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Harold Wilson rozczarowa\u0142 niew\u0105tpliwie Amerykan\u00f3w odmawiaj\u0105c wydzielenia oddzia\u0142\u00f3w wojskowych dla wsparcia Amerykan\u00f3w w Wietnamie (wys\u0142a\u0142y je np. Australia i Nowa Zelandia). Wkr\u00f3tce za\u015b Wielka Brytania skupi\u0142a si\u0119 na integrowaniu z Europ\u0105 (pocz\u0105tkowo jedynie gospodarczym), a Edward Heath zwi\u0105zek z Ameryk\u0105 nie nazywa\u0142 ju\u017c \u201especjaln\u0105\u201d lecz \u201enaturaln\u0105 relacj\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Od\u017cy\u0142a \u201especjalna relacja\u201d za czas\u00f3w Margaret Thatcher i Ronalda Reagana. Wzmocni\u0142a ich wi\u0119\u017a ideologiczna jednomy\u015blno\u015b\u0107 \u2013 antykomunizm, przekonanie o potrzebie twardej polityki wobec ZSRR i wiara w liberaln\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105. Kiedy w 1982 r. Brytyjczykom przysz\u0142o odbija\u0107 Falklandy, Amerykanie udzielili im otwartego poparcia (wbrew doktrynie Monroe), byli gotowi wydzieli\u0107 im nawet jeden z lotniskowc\u00f3w (Reagan poinstruowa\u0142 Pentagon: \u201eDajcie Madzi wszystko, co jej potrzeba, aby da\u0142a sobie rad\u0119\u201d).<\/p>\n\n\n\n
Kolejne apogeum \u201especjalnej relacji\u201d przypad\u0142o na czas wsp\u00f3\u0142pracy George W. Busha i Tony Blaira. Blair \u017carliwie wspiera\u0142 Ameryk\u0119 w wojnie z terroryzmem, interwencj\u0119 w Iraku. Jego krytycy w Wielkiej Brytanii nie omieszkali przyszy\u0107 mu \u0142atk\u0119 \u201eameryka\u0144skiego pudla\u201d (\u0142\u0105czonej ze s\u0142ynnym, ale nie wiadomo czy do ko\u0144ca na pewno tak wypowiedzianym pozdrowieniem Busha: \u201eYo, Blair\u201d).<\/p>\n\n\n\n
Do takiego poziomu za\u017cy\u0142o\u015bci politycznej Wielka Brytania nie zbli\u017cy\u0142a si\u0119 ju\u017c nigdy. Nawet kiedy Donald Trump pr\u00f3bowa\u0142 kokietowa\u0107 Borisa Johnsona perspektyw\u0105 \u015bwietlanych stosunk\u00f3w po doprowadzeniu do finalizacji Brexitu. I cho\u0107by kiedy\u015b Wielka Brytania taki poziom znowu osi\u0105gn\u0119\u0142a, to \u201especjalna relacja\u201d b\u0119dzie nieuchronnie relacj\u0105 coraz bardziej asymetryczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy sojusznik chcia\u0142by by\u0107 postrzegany jako obdarzony najwy\u017csz\u0105 sympati\u0105 i szczeg\u00f3lnym statusem ze strony hegemona. W istocie Wielka Brytania cieszy si\u0119 tym statusem i po dzi\u015b dzie\u0144. Z nikim Amerykanie, nawet w czasach cz\u0142onkostwa Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej, nie rozmawiali politycznie tak szczerze, z nikim nie dzielili si\u0119 tak obficie informacjami i opiniami. Prywatnie zazdro\u015bci\u0142em brytyjskim dyplomatom, \u017ce kiedy zjawiali si\u0119 na spotkania w Departamencie Stanu, przechodzili spokojnie przez bramki, pokazuj\u0105c swoje \u201eprzepustki\u201d, podczas gdy my, te\u017c przecie\u017c sojusznicy, musieli\u015bmy czeka\u0107 na wystawienie plakietek \u201ego\u015bcia\u201d i pojawienie si\u0119 eskortuj\u0105cego nas urz\u0119dnika<\/p>\n\n\n\n
Ale Amerykanie bardzo powa\u017cnie traktowali tak\u017ce Niemc\u00f3w, uwa\u017caj\u0105c ich za g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0119 europejsk\u0105 od po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Nigdy Polska takiej blisko\u015bci i zaufania, jak\u0105 cieszyli si\u0119 Brytyjczycy i (do pewnego stopnia) Niemcy, nie do\u015bwiadczy\u0142a. Nawet je\u015bli w czasach prezydentury Trumpa my\u015bla\u0142a, \u017ce codzienn\u0105 uleg\u0142o\u015bci\u0105 i serwilizmem zaskarbi uczucia Ameryki, i bra\u0142a kurtuazyjne pochlebstwa ze strony Trumpa za zobowi\u0105zania polityczne.<\/p>\n\n\n\n
Nasze zaanga\u017cowanie w Iraku (a tak\u017ce w Afganistanie) na pocz\u0105tku milenium podnios\u0142o w oczach administracji Busha warto\u015b\u0107 Polski (dzi\u015b nasz\u0105 warto\u015b\u0107 podnosi status pa\u0144stwa frontowego w kontek\u015bcie agresji rosyjskiej, ale czy b\u0119dzie to politycznie wykorzystane?). <\/p>\n\n\n\n
W polemik\u0119 z Waszyngtonem wda\u0142a si\u0119 wtedy w 2003 r. i Francja, i Niemcy. Hiszpanie pod odej\u015bciu Aznara zdystansowali si\u0119 od udzia\u0142u w operacji w Iraku. A Polska wzi\u0119\u0142a na siebie nie\u0142atw\u0105 rol\u0119 w ponoszeniu odpowiedzialno\u015bci za operacj\u0119 w Iraku (chocia\u017c formalny status pa\u0144stw okupacyjnych mia\u0142y tylko USA i Zjednoczone Kr\u00f3lestwo). Do\u015bwiadczy\u0142em tego bezprecedensowo powa\u017cnego traktowania i ja w latach 2003-2005, kiedy pe\u0142ni\u0142em obowi\u0105zki dyrektora planowania politycznego w MSZ, a potem wiceministra. Kiedy pojecha\u0142em w maju 2003 r. pierwszy raz jako dyrektor planowania na konsultacje do Waszyngtonu, nasza ambasada sporz\u0105dzi\u0142a ponad dziesi\u0119\u0107 s\u0105\u017cnistych depesz z moich rozm\u00f3w. A\u017c kierownictwo resortu musia\u0142o interweniowa\u0107 u naszego ambasadora, \u017ce za du\u017co tego, \u017ce to przesada, aby zaczyna\u0107 dzie\u0144 od konieczno\u015bci lektury trzech czy czterech relacji z rozm\u00f3w dyrektora \u015awitalskiego w Waszyngtonie. Tak du\u017co mnie by\u0142o po prostu, \u017ce wygl\u0105da\u0142o to na lans. Ale jednak zawiera\u0142y te depesze, co by nie m\u00f3wi\u0107, oryginaln\u0105 i ciekaw\u0105 tre\u015b\u0107 (i dlatego ekspediowa\u0142a je Ambasada do Warszawy), co by\u0142o wy\u0142\u0105cznie zas\u0142ug\u0105 moich ameryka\u0144skich rozm\u00f3wc\u00f3w (i znakiem zaufania i szacunku).<\/p>\n\n\n\n
W 2004 r. Adam D. Rotfeld i Richard Armitage zainaugurowali polsko-ameryka\u0144ski dialog strategiczny. Amerykanie przyjechali do rezydencji prezydenckiej na Helu, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 rozmowy, solidn\u0105 delegacj\u0105. W 2005 r. w ramach kontynuacji mia\u0142em je prowadzi\u0107 jako wiceminister w Waszyngtonie z \u00f3wczesnym zast\u0119pc\u0105 sekretarza stanu ds politycznych R. Nicholasem Burnsem. Minister Rotfeld uzna\u0142, \u017ce powinien da\u0107 \u015bwiadectwo wagi, jak\u0105 przywi\u0105zywali\u015bmy do dialogu, i pojecha\u0142 tak\u017ce do Waszyngtonu. Konsultacje otworzy\u0142, odby\u0142 kr\u00f3tkie spotkanie z Condoleezz\u0105 Rice. Ja prowadzi\u0142em ju\u017c rozmowy do ko\u0144ca dnia.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 to czas, kiedy nasza polityka nie by\u0142a jeszcze tak monotematyczna, nie ogranicza\u0142a si\u0119 do problematyki Europy wschodniej (Rosji, Ukrainy, Bia\u0142orusi). Nasze zaanga\u017cowanie w Iraku podtrzymywa\u0142o otwarto\u015b\u0107 naszych horyzont\u00f3w A mieli\u015bmy w\u00f3wczas jeszcze aktywnych znakomitych arabist\u00f3w-dyplomat\u00f3w, znakomitych sinolog\u00f3w i orientalist\u00f3w-dyplomat\u00f3w (np. specjalist\u00f3w od Korei czy Iranu). Amerykanie byli wyra\u017anie zainteresowani opiniami naszych dyplomat\u00f3w. A niekt\u00f3re z tych opinii by\u0142y np. w sprawie perspektyw interwencji w Iraku bardzo krytyczne (\u017ceby nie powiedzie\u0107 \u2013 z dzisiejszej perspektywy – prorocze). Nie przeszkadza\u0142o Amerykanom, \u017ce nasi dyplomaci od tych orientalnych spraw byli w wi\u0119kszo\u015bci absolwentami MGIMO. Ba, to nawet podnosi\u0142o walor ich ekspertyzy. Po kilkunastu latach, kiedy polityka kadrowa niekt\u00f3rych ministr\u00f3w i naturalne procesy zrobi\u0142y swoje, \u00f3wczesny nasz dorobek wygl\u0105da jak zaprzepaszczony. Wytworzy\u0142a si\u0119 zauwa\u017calna luka kadrowa, kt\u00f3rej nawet najzdolniejsi absolwenci studi\u00f3w j\u0119zykoznawczych czy etnograficznych nie zast\u0105pi\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W trakcie dialogu strategicznego w Waszyngtonie w 2005 r. Amerykanie podzielili si\u0119 kilkoma wa\u017cnymi ocenami i zasygnalizowali swoje stanowisko w niekt\u00f3rych sprawach, w tym istotnych dla wsp\u00f3\u0142pracy europejskiej. Postanowi\u0142em wi\u0119c wraca\u0107 do Warszawy przez Berlin i om\u00f3wi\u0107 wnioski z konsultacji z USA dla wsp\u00f3\u0142pracy politycznej polsko-niemieckiej. Zawsze uwa\u017ca\u0142em, \u017ce bliski i partnerski dialog z Niemcami jest strategicznie wa\u017cny dla naszej polityki zagranicznej. Przekaza\u0142em swojemu odpowiednikowi w Auswertiges Amt zapowied\u017a niekorzystnej zmiany stanowiska ameryka\u0144skiego w wa\u017cnej dla Berlina kwestii. Reakcja rozm\u00f3wcy mnie zszokowa\u0142a. W jego g\u0142osie zabrzmia\u0142a pretensja, \u017ce dowiaduje si\u0119 tego ode mnie, \u017ce Amerykanie mog\u0105 tak szczerze i partnersko rozmawia\u0107 z Polakami. Czy by\u0142a to zazdro\u015b\u0107, zawi\u015b\u0107 czy \u017cal, \u017ce utracili (wskutek do\u015b\u0107 irytuj\u0105cych dla prezydenta Busha dzia\u0142a\u0144 i wypowiedzi kanclerza Schroedera) status uprzywilejowanego partnera w dialogu z hegemonem, czy tylko emocjonalny wybuch po us\u0142yszeniu z\u0142ych dla Niemc\u00f3w wie\u015bci? Nie po raz pierwszy zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce \u00f3wczesne pokolenie wy\u017cszych dyplomat\u00f3w MSZ Niemiec mia\u0142o problem z zaakceptowaniem Polski jako parytetowego (pierwszoligowego) partnera politycznego. Nawet je\u015bli tacy ich szefowie, jak cho\u0107by Joschka Fischer, chcieli Polsk\u0119 tak traktowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3696-2.jpg?resize=498%2C262&ssl=1\")
M\u00f3wienie wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem, podobie\u0144stwa kulturowe, wsp\u00f3lna przesz\u0142o\u015b\u0107 (niekoniecznie r\u00f3\u017cana) nawet przy etnicznych czy religijnych r\u00f3\u017cnicach, stanowi\u0105 naturalny czynnik rozwijania specjalnych relacji. Najbardziej rozpoznawaln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 w tym wzgl\u0119dzie jest wsp\u00f3lnota j\u0119zyka angielskiego. M\u00f3wi po angielsku ponad…<\/p>\n