Idea frankofonii jako wsp\u00f3lnoty kulturowej ludzi i instytucji pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 j\u0119zykiem francuskim zrodzi\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 dawno. Termin ten pono\u0107 wymy\u015bli\u0142 w latach osiemdziesi\u0105tych XIX wieku Onesime Reclus. Ale wszed\u0142 termin do leksykonu publicystycznego dopiero w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. Wtedy te\u017c znalaz\u0142 swoje miejsce w s\u0142ownikach j\u0119zyka francuskiego. Wielkim propagatorem idei frankofonii, tak\u017ce w wymiarze instytucjonalnym, czyli pisanej majusku\u0142\u0105 (przez du\u017ce F), by\u0142 Leopold Sedar Senghor, ojciec niepodleg\u0142o\u015bci Senegalu. Wspierali go wydatnie prezydent Tunezji Burgiba i kr\u00f3l Kambod\u017cy Sihanouk. Dla Senghora stanowi\u0142 j\u0119zyk francuski p\u0142aszczyzn\u0119 tworzenia ducha nowego humanizmu, kt\u00f3remu mia\u0142 zagra\u017ca\u0107 post\u0119p technologiczny. A j\u0119zyk francuski jako j\u0119zyk wielkiej literatury, filozofii i dyplomacji mia\u0142 by\u0107 wehiku\u0142em krzewienia nowych warto\u015bci o\u015bwieceniowych. Interpretuje si\u0119 w kategoriach mniej hymnicznych i bardziej przyziemnych, \u017ce po\u0142\u0105czenie si\u0142 frankofon\u00f3w w imi\u0119 wsp\u00f3lnego j\u0119zyka i kultury by\u0142o motywowane gwa\u0142townym rozprzestrzenianiem si\u0119 j\u0119zyka angielskiego, jego globalizacj\u0105 za spraw\u0105 ameryka\u0144skiej kultury masowej, wypieraniem francuskiego jako g\u0142\u00f3wnego j\u0119zyka polityki mi\u0119dzynarodowej i dyplomacji.<\/p>\n\n\n\n
Do powo\u0142ania instytucjonalnej wsp\u00f3\u0142pracy w formie Agencji Wsp\u00f3\u0142pracy Kulturalnej i Technicznej dosz\u0142o w 1970 r. Ewoluowa\u0142a ona konsekwentnie w kierunku pe\u0142nokrwistej politycznej organizacji mi\u0119dzyrz\u0105dowej. Pod obecn\u0105 nazw\u0105 jako Organizacja Mi\u0119dzynarodowa Frankofonii funkcjonuje od 2005 r.<\/p>\n\n\n\n
Rozbudowa\u0142a organizacja struktury instytucjonalne. Regularnie od 1985 r. zwo\u0142ywane s\u0105 szczyty Frankofonii i maj\u0105 one zaiste najwy\u017csz\u0105 opraw\u0119. Co roku spotykaj\u0105 si\u0119 ministrowie odpowiedzialni za Frankofoni\u0119. Funkcjonuje sta\u0142a rada i sta\u0142y sekretariat. Ma Frankofonia mocny wymiar parlamentarny i pozarz\u0105dowy, a tak\u017ce posiada agencje wyspecjalizowane (uniwersyteck\u0105, telewizyjn\u0105, stowarzyszenie mer\u00f3w miast i Uniwersytet Senghora w Aleksandrii). Od 1997 r. Frankofonia wybiera sekretarzy generalnych. Pierwszym zosta\u0142 Boutros Boutros-Ghali. M\u00f3wiono, \u017ce Francuzi zaproponowali mu stanowisko jako pocieszenie po nieudanej pr\u00f3bie reelekcji Boutros-Ghali na stanowisko Sekretarza Generalnego ONZ.<\/p>\n\n\n\n
Par\u0142 Boutros-Ghali do kolejnej kadencji w Nowym Jorku jak czo\u0142g. Natrafi\u0142 wszak\u017ce na barier\u0119 nie do pokonania \u2013 sprzeciw Stan\u00f3w Zjednoczonych. Dyskusje nad wyborem Sekretarza Generalnego wesz\u0142y w decyduj\u0105c\u0105 faz\u0119 na prze\u0142omie listopada i grudnia 1996 r. Polska by\u0142a w tym czasie cz\u0142onkiem Rady Bezpiecze\u0144stwa, a ja kierowa\u0142em ma\u0142ym zespo\u0142em w MSZ, kt\u00f3ry mia\u0142 nasz\u0105 misj\u0119 w Nowym Jorku wspiera\u0107 instrukcjami i materia\u0142ami. Sp\u0119dzi\u0142em kilka \u0142adnych tygodni i ja w Nowym Jorku. Dzi\u0119ki \u017cyczliwo\u015bci kierownictwa Sta\u0142ego Przedstawicielstwa (mia\u0142em g\u0142\u0119boki d\u0142ug wdzieczno\u015bci wobec ministra, a p\u00f3\u017aniejszego ambasadora RP w Londynie i dyrektora generalnego MSZ, niedawno zmar\u0142ego Zbigniewa Matuszewskiego, kt\u00f3ry ni\u00f3s\u0142 na swoich barkach roboczy ci\u0119\u017car obs\u0142ugi naszego cz\u0142onkostwa) mog\u0142em uczestniczy\u0107 w nieformalnych konsultacjach Rady. Te dotycz\u0105ce wyboru Sekretarza Generalnego odbywa\u0142y si\u0119 w bardzo w\u0105skim gronie, bez udzia\u0142u pracownik\u00f3w Sekretariatu, w obecno\u015bci sta\u0142ych przedstawicieli z ledwie dwiema towarzysz\u0105cymi osobami na delegacj\u0119. I to w takim gronie Madeleine Albright, kt\u00f3ra reprezentowa\u0142a Stany Zjednoczone w organizacji, zosta\u0142a zmuszona do tak jednoznacznego i \u201enieparlamentarnego\u201d (\u201eniedyplomatycznego\u201d) zablokowania kandydatury Boutrosa, \u017ce u nikogo nie mog\u0142o pozostawia\u0107 to \u017cadnych z\u0142udze\u0144. Polscy dyplomaci mogli powiedzie\u0107, \u017ce zobaczyli, jak brutalnie wygl\u0105da kuchnia wielkiej polityki. Amerykanie przepchn\u0119li na stanowisko Kofi Annana, a Francuzi obsadzili funkcj\u0119 jego zast\u0119pcy (asystenta) do spraw pokojowych.<\/p>\n\n\n\n
Po francusku m\u00f3wi oko\u0142o 300 milion\u00f3w ludzi. Liczba cz\u0142onk\u00f3w Frankofonii wyros\u0142a z 21 do prawie 90 (w\u0142\u0105czaj\u0105c obserwator\u00f3w). Przyj\u0119to w szeregi Frankofonii nawet pa\u0144stwa, kt\u00f3re ani nie u\u017cywaj\u0105 j\u0119zyka francuskiego w administracji, ani nie maj\u0105 frankofo\u0144skiej to\u017csamo\u015bci etnicznej, ani frankofo\u0144skiej przesz\u0142o\u015bci kolonialnej, chocia\u017cby Rumuni\u0119 i Bu\u0142gari\u0119. Obserwatorem jest Polska, a nawet Estonia, gdzie po francusku dogada\u0107 si\u0119 jest naprawd\u0119 bardzo trudno. Ale \u0142atwo\u015b\u0107 do\u0142\u0105czenia do klubu pod egid\u0105 Francji wabi. Nie wchodzi do Frankofonii Algieria, b\u0119d\u0105ca jednym z najbardziej licznych ludno\u015bciowo pa\u0144stw frankofo\u0144skich. Rany po zwi\u0105zku z Francj\u0105 jeszcze si\u0119 tam widocznie nie zabli\u017ani\u0142y. Nie mo\u017ce uzyska\u0107 zgody na obserwowanie obrad Izrael (cho\u0107 trzy izraelskie uniwersytety uczestnicz\u0105 w agencji uniwersyteckiej Frankofonii). Oczywi\u015bcie drzwi przed Izraelem zamkni\u0119to z powod\u00f3w jak najbardziej politycznych, czyli w wyniku szanta\u017cu pa\u0144stw arabskich. A sama wycofa\u0142a sw\u00f3j wniosek obserwatorski Arabia Saudyjska po tym, jak afera zwi\u0105zana z zab\u00f3jstwem Kashoggiego w 2018 r. wystawi\u0142aby jak najgorsze \u015bwiadectwo kryteriom wymaganym od obserwatora. Polityka wp\u0142ywa wi\u0119c na funkcjonowanie Organizacji. Z pewno\u015bci\u0105 jest Frankofonia najmniej j\u0119zykowo hermetyczn\u0105 organizacj\u0105 globaln\u0105 o korzeniach kulturowych.<\/p>\n\n\n\n
Frankofonia ma bowiem zadania wychodz\u0105ce poza sfer\u0119 kultury i j\u0119zyka, edukacji i nauki. Jedn\u0105 z jej misji ma by\u0107 promowanie demokracji i praw cz\u0142owieka. Inn\u0105 – wspieranie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i solidarno\u015bci. W imi\u0119 demokratycznych warto\u015bci przyk\u0142adnie zawieszano cz\u0142onkostwo Madagaskaru, Mali, Mauretanii, Republiki \u015arodkowoafryka\u0144skiej, Gwinei-Bissau, czy status obserwatora wobec Tajlandii (po przewrocie wojskowym w 2014 r.). Praktykowane jest przyjmowanie dokument\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych utrwalaniu warto\u015bci prawnocz\u0142owieczych i demokratycznych. Na przyk\u0142ad na szczycie w Erywaniu w 2018 r. uzgodniono dokument w sprawie r\u00f3wno\u015bci praw kobiet i m\u0119\u017cczyzn. Wp\u0142ywu cz\u0142onkostwo we Frankofonii na praktyki niekt\u00f3rych pa\u0144stw wi\u0119kszego wszak\u017ce nie ma.<\/p>\n\n\n\n
Mia\u0142a Frankofonia powstrzymywa\u0107 poch\u00f3d j\u0119zyka angielskiego w \u015bwiecie. Wi\u0119kszych sukces\u00f3w nie odnotowa\u0142a, cho\u0107 niekt\u00f3re pa\u0144stwa frankofo\u0144skie, jak Francja czy Kanada, by\u0142y pionierami regulacji ograniczaj\u0105cych udzia\u0142 obcoj\u0119zycznych utwor\u00f3w muzycznych w audycjach radiowych i telewizyjnych. Przegra\u0142 niew\u0105tpliwie francuski batali\u0119 o status j\u0119zyka dyplomacji. Organizacje mi\u0119dzynarodowe powszechnie przesz\u0142y na u\u017cywanie j\u0119zyka angielskiego jako j\u0119zyka codziennej pracy i komunikacji. ONZ i NATO od zarania by\u0142y tworzone na gruncie biurokratycznych procedur \u015bwiata \u201eanglosaskiego\u201d. Nawet kiedy Kwatera G\u0142\u00f3wna NATO znajdowa\u0142a si\u0119 we Francji (nim j\u0105 stamt\u0105d do Brukseli nie eksmitowa\u0142 de Gaulle), pracowa\u0142a ona \u201epo anglosasku\u201d. Unia Europejska (za czas\u00f3w EWG) i Rada Europy by\u0142y za\u015b zdecydowanie frankofo\u0144skie. Rozszerzenie EWG o Wielk\u0105 Brytani\u0119, Irlandi\u0119, Dani\u0119 i Szwecj\u0119 wymusi\u0142o przechodzenie na angielski. Pono\u0107 najbardziej niefrankofo\u0144scy okazywali si\u0119 Irlandczycy (Brytyjczycy je\u015bli m\u00f3wili w obcym j\u0119zyku, to z regu\u0142y po francusku). A wielkie rozszerzenie z 2004 r. wypchn\u0119\u0142o francuski na totalny margines. I Brexit niewiele tu zmieni, poza wielkim paradoksem, \u017ce Unia pracowa\u0107 b\u0119dzie w j\u0119zyku, kt\u00f3ry nie jest pierwszym j\u0119zykiem oficjalnym w \u017cadnym z jej cz\u0142onk\u00f3w. Rada Europy jeszcze na pocz\u0105tku naszego milenium u\u017cywa\u0142a francuskiego jako pierwszego j\u0119zyka roboczego. Po kadencji Catherine Lalumiere, przez nast\u0119pne dwadzie\u015bcia lat szefowali Sekretariatowi jednak politycy, kt\u00f3rzy po francusku nie potrafili powiedzie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c par\u0119 wyuczonych s\u0142\u00f3w. Wi\u0119c obieg papierowy musia\u0142 si\u0119 zanglicyzowa\u0107, nawet je\u015bli w rozmowach korytarzowych miedzy biurokratami komunikowano si\u0119 po francusku. I mimo \u017ce siedzib\u0105 Sekretariatu jest Strasbourg, dali sobie Francuzi folg\u0119. W OBWE sta\u0142e instytucje tworzono dopiero po 1990 r., ale na wzorcach raczej oenzetowskich i z angielskim jako roboczym \u015brodkiem komunikowania (po angielsku negocjowano od zarania w KBWE).<\/p>\n\n\n\n
Wcze\u015bniej od Frankofonii zacz\u0119\u0142y wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze sob\u0105 pa\u0144stwa hiszpa\u0144skoj\u0119zyczne. Organizacja Pa\u0144stw Iberoameryka\u0144skich \u0142\u0105czy pa\u0144stwa pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 j\u0119zykiem hiszpa\u0144skim. Wchodzi w jej sk\u0142ad ponad 20 pa\u0144stw Ameryki \u0141aci\u0144skiej, Europy a nawet Afryki (Gwinea R\u00f3wnikowa). W pa\u0144stwach z hiszpa\u0144skim jako j\u0119zykiem oficjalnym zamieszkuje prawie p\u00f3\u0142 miliarda ludzi. Powsta\u0142a organizacja w 1949 r. jako agencja wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie edukacji i dopiero po dobrych kilku latach nadano jej charakter mi\u0119dzyrz\u0105dowy. Ale skupienie na zadaniach zwi\u0105zanych z edukacj\u0105, kultur\u0105 i nauk\u0105 pozosta\u0142o. Ma rozbudowan\u0105 struktur\u0119 instytucjonaln\u0105 ze Zgromadzeniem Og\u00f3lnym, Rad\u0105 Zarz\u0105dzaj\u0105c\u0105, Sekretariatem (z siedzib\u0105 w Madrycie). Roli politycznej bynajmniej nie odgrywa \u017cadnej.<\/p>\n\n\n\n
Najmniej znana z globalnych wsp\u00f3lnot j\u0119zykowych to Wsp\u00f3lnota Luzofo\u0144ska czyli Wsp\u00f3lnota Pa\u0144stw J\u0119zyka Portugalskiego. A obejmuje ona przecie\u017c ponad \u0107wier\u0107 miliarda ludzi na powierzchni ponad dziesi\u0119ciu milion\u00f3w kilometr\u00f3w kwadratowych. Powsta\u0142a w 1996 r., czyli a\u017c dwadzie\u015bcia lat po ostatecznym rozpadzie portugalskiego imperium kolonialnego. Sporo czasu wi\u0119c zaj\u0119\u0142o przezwyci\u0119\u017cenie z\u0142ych kolonialnych wspomnie\u0144. Skupia dziewi\u0119\u0107 pa\u0144stw rozsianych na czterech kontynentach. Kilkana\u015bcie pa\u0144stw ma status stowarzyszonego obserwatora (w tym Czechy, S\u0142owacja i W\u0119gry, a nawet Gruzja). Makau jako region administracyjny Chin, Urugwaj jako ojczyzna ludzi m\u00f3wi\u0105cych mieszank\u0105 portugalskiego i hiszpa\u0144skiego znan\u0105 jako Portunol, czy Galicja jako region Hiszpanii to ciekawe przypadki kraj\u00f3w\/region\u00f3w wchodz\u0105cych w orbit\u0119 zainteresowana Wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n
Operuje g\u0142\u00f3wnie jako platforma wsp\u00f3\u0142pracy kulturalnej. Zadeklarowano wsp\u00f3lnie tak\u017ce wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w dziedzinie turystyki, gospodarki, a nawet obrony (przeprowadzono nawet wsp\u00f3lne \u0107wiczenia wojskowe, ale jako symulacje komputerowe). Ma sta\u0142y sekretariat (z siedzib\u0105 w Lizbonie), sta\u0142y komitet steruj\u0105cy (spotykaj\u0105cy si\u0119 co miesi\u0105c). Zwo\u0142ywane s\u0105 regularne sesje Rady Ministr\u00f3w Spraw Zagranicznych (coroczne) i Konferencje Szef\u00f3w Pa\u0144stw i Rz\u0105d\u00f3w (raz na dwa lata).<\/p>\n\n\n\n
Organizacja wspomaga\u0142a reformy demokratyczne w Sao Tome i Principe oraz w Gwinei Bissau. Wspar\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Timoru Wschodniego. Najbardziej namacalnym dorobkiem politycznym by\u0142o udzielenie przez Wsp\u00f3lnot\u0119 poparcia aspiracjom Brazylii do obj\u0119cia sta\u0142ego cz\u0142onkostwa w Radzie Bezpiecze\u0144stwa ONZ. Reforma Rady Bezpiecze\u0144stwa pozostaje jednak od trzydziestu lat nieuchwytnym celem. A nawet w geograficznym regionie Ameryki \u0141aci\u0144skiej Brazylia nie ma absolutnego jeszcze poparcia.<\/p>\n\n\n\n
Mimo, \u017ce po w\u0142osku m\u00f3wi w \u015bwiecie ponad 80 milion\u00f3w ludzi, a w\u0142oski jest oficjalnym j\u0119zykiem OBWE i kilku pa\u0144stw europejskich (opr\u00f3cz W\u0142och tak\u017ce San Marino, Stolicy Apostolskiej i Szwajcarii), i jest w\u0142oski znany w by\u0142ych w\u0142oskich koloniach, tendencji do zinstytucjonalizowania rodziny pa\u0144stw w\u0142oskoj\u0119zycznych nie ma. Nie znaczy to, \u017ce wsp\u00f3lnota j\u0119zyka w\u0142oskiego nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na rozstrzygni\u0119cia polityczne. W 1996 r. emocjonowa\u0142a bardzo dyplomat\u00f3w OBWE we Wiedniu kwestia wyboru Sekretarza Generalnego organizacji. Nic tak nie rozgrzewa bowiem dyplomat\u00f3w jak rywalizacja personalna. Gie\u0142da nazwisk by\u0142a poka\u017ana, za\u015b nadziei na consensus na horyzoncie \u017cadnych. I wtedy jak grom z jasnego nieba pojawi\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107 od urz\u0119duj\u0105cego przewodnicz\u0105cego OBWE, ministra spraw zagranicznych Szwajcarii Flavio Cotti’ego, \u017ce nowym sekretarzem generalnym powinien zosta\u0107 Giancarlo Aragona, dyplomata w\u0142oski. Zaskoczenia nie kry\u0142 ambasador Szwajcarii przy OBWE Benedikt von Tscharner, a zw\u0142aszcza ambasador W\u0142och Mario Sica, kt\u00f3ry oficjaln\u0105 not\u0105 kilka dni wcze\u015bniej zosta\u0142 zg\u0142oszony jako kandydat. Ma\u0142o kto we Wiedniu zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce Flavio Cotti zyska\u0142 sobie w Szwajcarii przydomek \u201eAnkuendigungsminister\u201d. Nie zwyk\u0142 on traci\u0107 czasu na deliberacje, poszukiwanie wsp\u00f3lnych mianownik\u00f3w, \u017cmudne budowanie konsensu. On po prostu podejmowa\u0142 decyzje i je natychmiast og\u0142asza\u0142. Nie hydzi\u0142 si\u0119 wcale. Widocznie wysz\u0142o mu, \u017ce najlepiej w trakcie swojej kadencji b\u0119dzie dogadywa\u0142 si\u0119 z sekretarzem generalnym OBWE po w\u0142osku, bo musia\u0142o mu si\u0119 dobrze z nim uk\u0142ada\u0107 przy okazji spotka\u0144 z ministrem spraw zagranicznych W\u0142och, kt\u00f3rego gabinetowi szefowa\u0142 do powo\u0142ania na funkcj\u0119 SG Aragona.<\/p>\n\n\n\n
Na zasadzie \u017cartu mo\u017cna dopowiedzie\u0107, \u017ce klub polskoj\u0119zycznych przyw\u00f3dc\u00f3w \u015bwiata pr\u00f3bowa\u0142 tworzy\u0107 prezydent Kwa\u015bniewski. Na szczycie milenijnym w 2000 r. rozmawia\u0142 przy kolacji przy wsp\u00f3lnym stole z prezydentem Litwy i prezydentem Mali po polsku. Zaciekawi\u0142o to siedz\u0105cego obok prezydenta Clintona. Kwa\u015bniewski wyja\u015bni\u0142, \u017ce tworz\u0105 najbardziej elitarny klub przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw, a mianowicie klub przyw\u00f3dc\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych po polsku. I zapyta\u0142 Clintona, czy ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, kto jest tego klubu prezesem. Clinton nie domy\u015bli\u0142 si\u0119, a kiedy us\u0142ysza\u0142, \u017ce to sam Papie\u017c, prawie osun\u0105\u0142 si\u0119 z krzes\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3lnoty oparte na kluczu j\u0119zykowym\/kulturowym mog\u0105 by\u0107 postrzegane jako drugoplanowe poletka aktywno\u015bci politycznej i dyplomatycznej bez wi\u0119kszych skutk\u00f3w politycznych. Trudno przypisywa\u0107 Anglikom, czy Francuzom, Hiszpanom, czy Portugalczykom, \u017ce wykorzystuj\u0105 je do uprawiania jakiej\u015b, cho\u0107by ukrytej, formy neokolonializmu (cho\u0107by jedynie kulturowego). Ale nawet je\u015bli ich wymiar polityczny jest skromny, s\u0105 one elementem budowy mostu pozytywnego wp\u0142ywu pa\u0144stw zachodnich na kraje \u201eTrzeciego \u015awiata\u201d, \u0142agodzenia antyzachodnich nastroj\u00f3w w elitach politycznych niekt\u00f3rych pa\u0144stw, zw\u0142aszcza afryka\u0144skich i azjatyckich. S\u0105 one instrumentem \u201esoft power\u201d ju\u017c nawet nie tyle Wielkiej Brytanii czy Francji, ale Zachodu jako takiego.<\/p>\n\n\n\n
I Frankofonia, i Luzofonia rozszerzaj\u0105 kr\u0105g cz\u0142onk\u00f3w (Frankofonia) lub obserwator\u00f3w do granic, gdzie \u0142\u0105czno\u015b\u0107 j\u0119zykowo-kulturowa niekt\u00f3rych pa\u0144stw jest wysoce umowna. Powoduje to sytuacje, kiedy bior\u0105cy udzia\u0142 w obradach politycy niekt\u00f3rych kraj\u00f3w musz\u0105 korzysta\u0107 z pomocy t\u0142umaczy, aby zrozumie\u0107, o czym tocz\u0105 si\u0119 rozmowy. Widzia\u0142em to zreszt\u0105 sam na szczycie Frankofonii w Erywaniu w 2018 r. Przewodnicz\u0105cy obradom premier Armenii wyuczy\u0142 si\u0119 na tyle francuskiego, \u017ce m\u00f3g\u0142 p\u0142ynnie odczytywa\u0107 przygotowane dla\u0144 wyst\u0105pienia, ale sporo polityk\u00f3w musia\u0142o korzysta\u0107 z pracy t\u0142umacza przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119 obradom.<\/p>\n\n\n\n
Ja sam mia\u0142em kiedy\u015b t\u0142umaczem zosta\u0107. Wys\u0142ano mnie na studia na MGIMO ze skierowaniem na kszta\u0142cenie j\u0119zykowe w kierunku pracy t\u0142umacza. Nie sprawdzono, \u017ce MGIMO takiego kszta\u0142cenia nie prowadzi\u0142o. Nie by\u0142o uczelni\u0105 lingwistyczn\u0105. Prowadzono tam specjalne zaj\u0119cia z tzw. przek\u0142adu politycznego, ale wy\u0142\u0105cznie na rosyjski i z rosyjskiego (a nie z polskiego przecie\u017c). I nie dla profesjonalnych t\u0142umaczy. Kto\u015b w peerelowskim MSZ podj\u0105\u0142 idiotyczn\u0105 decyzj\u0119, z kt\u00f3r\u0105 nie wiadomo by\u0142o co robi\u0107. Wi\u0119c nikt nic specjalnego w tym wzgl\u0119dzie nie robi\u0142, a kiedy owi \u201et\u0142umacze\u201d jak ja ko\u0144czyli studia, nikt ju\u017c w MSZ nie pami\u0119ta\u0142, po co ich tam wys\u0142ano.<\/p>\n\n\n\n
A ja jako t\u0142umacz wyst\u0105pi\u0142em tylko raz, ale za to jaki. W 1992 r. polecono mi (nie pytaj\u0105c nawet o zdanie) t\u0142umaczy\u0107 spotkanie prezydenta Wa\u0142\u0119sy z prezydentem Jelcynem. Spotkanie uzgodniono ad hoc na szczycie OBWE w Helsinkach. Zawodowych t\u0142umaczy nie sprowadzono. Musia\u0142em wi\u0119c t\u0142umaczy\u0107 w obie strony (standardowo ka\u017cda strona powinna mie\u0107 swojego t\u0142umacza). A spotkanie nie nale\u017ca\u0142o do gatunku mi\u0142ych i \u0142atwych. Dotyczy\u0142o przebiegu wycofywania wojsk rosyjskich z Polski (rodzi\u0142 on wiadome problemy i budzi\u0142 nasze zastrze\u017cenia, m.in. co do stanu opuszczanych obiekt\u00f3w) i innych spraw trudnych. Wi\u0119c by\u0142o do\u015b\u0107 polemicznie. Prezydent Wa\u0142\u0119sa m\u00f3g\u0142 zaimponowa\u0107 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 przejmowania inicjatywy w rozmowie od samego pocz\u0105tku i jej utrzymywania do samego ko\u0144ca (lata do\u015bwiadcze\u0144 w negocjowaniu z komunistami). Nie monopolizowa\u0142 rozmowy, lecz oddawa\u0142 g\u0142os ekspertom (w tamtej rozmowie tak\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 minister Skubiszewski), kiedy trzeba by\u0142o przechodzi\u0107 do merytorycznego konkretu. Trudno\u015b\u0107 wszak\u017ce polega\u0142a na tym, \u017ce styl wypowiedzi prezydenta Wa\u0142\u0119sy czyni\u0142 czasem niemo\u017cliwym uchwycenie dok\u0142adnego sensu. A nie spos\u00f3b by\u0142o dobrze t\u0142umaczy\u0107, nawet na rosyjski, nie rozumiej\u0105c do ko\u0144ca, co rozm\u00f3wca mia\u0142 na my\u015bli. Prezydent Jelcyn z kolei nie s\u0142ysza\u0142 dobrze (a na jedno ucho prawie wcale), wi\u0119c przychodzi\u0142o mi m\u00f3wi\u0107 (siedz\u0105c po drugiej stronie sto\u0142u) do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bno, o co zreszt\u0105 sami Rosjanie dyskretnie poprosili. A g\u0142o\u015bne m\u00f3wienie wzmaga napi\u0119cie, kt\u00f3rego i tak w rozmowie nie brakowa\u0142o. W pewnej chwili pomy\u015bla\u0142em, \u017ce je\u015bli z tej rozmowy wyniknie kryzys w stosunkach wzajemnych, to niech to b\u0119dzie wina t\u0142umacza. Na szcz\u0119\u015bcie nie wynikn\u0105\u0142. Co si\u0119 jednak nam\u0119czy\u0142em, to moje. Szanujmy prac\u0119 t\u0142umaczy!<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/IMG_4935-1.jpg?resize=691%2C207&ssl=1\")
Idea frankofonii jako wsp\u00f3lnoty kulturowej ludzi i instytucji pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 j\u0119zykiem francuskim zrodzi\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 dawno. Termin ten pono\u0107 wymy\u015bli\u0142 w latach osiemdziesi\u0105tych XIX wieku Onesime Reclus. Ale wszed\u0142 termin do leksykonu publicystycznego dopiero w…<\/p>\n