Pobratymstwo mo\u017ce mie\u0107 nie tylko wymiar j\u0119zykowy, etniczny, religijny. Opisywa\u0142em doktryny polityki zagranicznej oparte na tak pojmowanym solidaryzmie przez ostatnie kilka tygodni. Mo\u017cna jednak odrzuca\u0107 plemienno\u015b\u0107 etniczno-kulturow\u0105 jako tak\u0105 i pr\u00f3bowa\u0107 dowodzi\u0107 prymatu innych wi\u0119zi (i podzia\u0142\u00f3w) spo\u0142ecznych, a zw\u0142aszcza klasowych. Takie by\u0142y skutki przenikni\u0119cia marksizmu (a zw\u0142aszcza leninizmu) do polityki zagranicznej. Na proletariackiej to\u017csamo\u015bci klasowej podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 zbudowania nowej postaci solidaryzmu mi\u0119dzynarodowego. Pierwsz\u0105 i najwa\u017cniejsz\u0105 dyrektyw\u0105 polityki zagranicznej ZSRR i obozu socjalistycznego by\u0142a doktryna internacjonalizmu proletariackiego. By\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c oficjaln\u0105 doktryn\u0105 dyplomacji PRL. Dzi\u015b wi\u0119c pocz\u0105tek reminiscencji historycznych, przypominaj\u0105cych doktryny polityki zagranicznej czas\u00f3w s\u0142usznie minionych.
Przyw\u00f3dcy ZSRR konsekwentnie zapewniali, \u017ce socjalizm oznacza budow\u0119 nowego typu stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Zasada internacjonalizmu proletariackiego mia\u0142a by\u0107 fundamentem nowego \u0142adu. Pojawi\u0142a si\u0119 wcze\u015bnie w rozwoju mi\u0119dzynarodowego ruchu robotniczego. Wyra\u017ca\u0142o j\u0105 m.in has\u0142o \u201eproletariusze wszystkich kraj\u00f3w, \u0142\u0105czcie si\u0119\u201d. A Marks w kontek\u015bcie polskiego powstania styczniowego dowodzi\u0142, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142a ona nie tylko interesom klasy robotniczej, lecz wyzwoleniu wszystkich uciskanych narod\u00f3w. Lenin za\u015b og\u0142osi\u0142 aksjomatem, \u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 internacjonalizmu proletariackiego mia\u0142o by\u0107 wspieranie ruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych i anty-kolonialnych.
Ale g\u0142\u00f3wnym celem internacjonalizmu by\u0142a konsolidacja ruchu robotniczego. W duchu internacjonalizmu tworzono mi\u0119dzynarod\u00f3wki partii robotniczych, w tym i Komintern.
Po zwyci\u0119stwie rewolucji bolszewickiej doktryna internacjonalizmu nabra\u0142a charakteru polityki pa\u0144stwowej. To z jej pomoc\u0105 uzasadniano zbrojne zd\u0142awienie przez sowieck\u0105 Rosj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci republik narodowych na Kaukazie Po\u0142udniowym, na Bia\u0142orusi i w Ukrainie, a tak\u017ce pomoc bolszewik\u00f3w dla rewolucji niemieckiej i w\u0119gierskiej. A kiedy nadzieje na rewolucyjn\u0105 reakcj\u0119 \u0142a\u0144cuchow\u0105 w Europie upad\u0142y, absolutnym priorytetem sta\u0142o si\u0119 wspieranie ruch\u00f3w robotniczych w \u015bwiecie kapitalistycznym i ruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych w koloniach. Prowadz\u0105c wielokrotnie do oskar\u017ce\u0144 o eksport rewolucji, sponsorowanie dzia\u0142alno\u015bci wywrotowej i irredentystycznej.
Ale kiedy wymaga\u0142y tego wzgl\u0119dy geopolityczne, na przyk\u0142ad po niemiecko-sowieckim pakcie z Rapallo w 1922 r., czy po pakcie Ribbentrop-Mo\u0142otow, solidaryzm by\u0142 wygaszany, co w szczeg\u00f3lno\u015bci odczuli dotkliwie komuni\u015bci w Niemczech w latach 1939-1941. Stalin nie kiwn\u0105\u0142 palcem, kiedy pakowano ich do oboz\u00f3w koncentracyjnych.
Internacjonalizm proletariacki znalaz\u0142 nowe teoretyczne obleczenie po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Jako konsekwencja Ja\u0142ty powsta\u0142 ob\u00f3z pa\u0144stw socjalistycznych. A rewolucja komunistyczna zwyci\u0119\u017cy\u0142a w Chinach i zacz\u0119\u0142a rozlewa\u0107 si\u0119 po Azji (KRLD, Indochiny). Socjalizm og\u0142oszono na Kubie.
Ca\u0142o\u015bciowa doktryna internacjonalizmu proletariackiego obejmowa\u0142a wi\u0119c trzy elementy sk\u0142adowe. Po pierwsze, solidaryzm w ramach wsp\u00f3lnoty pa\u0144stw socjalistycznych. Po drugie, wsparcie dla ruch\u00f3w komunistycznych i robotniczych na ca\u0142ym \u015bwiecie. Po trzecie, sprzyjanie ruchom narodowowyzwole\u0144czym, dekolonizacji i emancypacji narod\u00f3w.
Sp\u00f3jno\u015b\u0107 doktryny internacjonalizmu zak\u0142\u00f3ca\u0142y wykluczenie ze wsp\u00f3lnoty oskar\u017conej o renegactwo Jugos\u0142awii w latach czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, wielka schizma z Chinami pod koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, ma\u0142a schizma z Albani\u0105 na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce, wbrew doktrynie, pa\u0144stwa g\u0142osz\u0105ce wierno\u015b\u0107 ideologii komunistycznej mog\u0105 prowadzi\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105 nawet dzia\u0142ania zbrojne (incydent na wyspie Damanski w 1969 r.). Geopolityczny uzus wyra\u017anie rozmija\u0142 si\u0119 z teoretycznymi za\u0142o\u017ceniami.<\/p>\n\n\n\n
Internacjonalizm zak\u0142ada\u0142 specjalny charakter relacji w ramach wsp\u00f3lnoty pa\u0144stw socjalistycznych. Fakt, \u017ce wsp\u00f3lnota ta nie obejmowa\u0142a wszystkich pa\u0144stw buduj\u0105cych socjalizm i rz\u0105dzonych przez partie komunistyczne (a tylko te, kt\u00f3re uznawa\u0142y hegemoni\u0119 Sowiet\u00f3w) powodowa\u0142, \u017ce ideolodzy sowieccy (i nie tylko) musieli zaproponowa\u0107 naukow\u0105 definicj\u0119 wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra przykrywa\u0142aby fakt, \u017ce o przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty rozstrzyga najzwyczajniej uznanie przyw\u00f3dztwa ZSRR w tym gronie. By\u0142a wi\u0119c wsp\u00f3lnota formu\u0142\u0105 akceptacji sowieckiego imperializmu (hegemonizmu).
Dworscy ideolodzy stanowili wi\u0119c, \u017ce o przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty decyduje spe\u0142nienie czterech warunk\u00f3w: funkcjonuj\u0105ca w praktyce dyktatura proletariatu, ustr\u00f3j socjalistyczny w gospodarce, ideologia marksistowska jako podstawa rozwoju spo\u0142ecznego i antyimperialistyczna polityka zagraniczna. Relacje w ramach wsp\u00f3lnoty mia\u0142y opiera\u0107 si\u0119 na trzech g\u0142\u00f3wnych zasadach: socjalistycznej jedno\u015bci, internacjonalizmie i pomocy wzajemnej. Socjalistyczna jedno\u015b\u0107 zak\u0142ada\u0142a wym\u00f3g sta\u0142ej i \u015bcis\u0142ej koordynacji. Dopuszczano istnienie sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy interesami pa\u0144stw socjalistycznych, ale okre\u015blano je jako sprzeczno\u015bci nieantagonistyczne. Nie zak\u0142\u00f3ca\u0142y ca\u0142o\u015bciowej homeostazy. Internacjonalizm socjalistyczny traktowano jako przed\u0142u\u017cenie internacjonalizmu proletariackiego. Mia\u0142 on przezwyci\u0119\u017ca\u0107 spu\u015bcizn\u0119 starych nacjonalizm\u00f3w, przeciwdzia\u0142a\u0107 pojawianiu si\u0119 nowych. Pomoc wzajemna za\u015b by\u0142a traktowana jako konieczne uzupe\u0142nienie tradycyjnych form wsp\u00f3\u0142pracy gospodarczej.
Wsp\u00f3lnota socjalistyczna wykszta\u0142ci\u0142a dwie instytucjonalne p\u0142aszczyzny dzia\u0142ania: Rad\u0119 Wzajemnej Pomocy Gospodarczej i Uk\u0142ad Warszawski. Znamienne, \u017ce w polskim MSZ problematyk\u0119 RWPG przez wiele lat prowadzi\u0142 departament kraj\u00f3w socjalistycznych, za\u015b UW by\u0142 w gestii oddzielnego departamentu ds. relacji z ZSRR.
Internacjonalizm skompromitowa\u0142y nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 ingerencje Sowiet\u00f3w w \u017cycie pa\u0144stw tzw. wsp\u00f3lnoty socjalistycznej, r\u0119czne sterowanie dzia\u0142alno\u015bci\u0105 partii komunistycznych na \u015bwiecie i geopolityczna instrumentalizacja ruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych. Jak opowiada\u0142 mi jeden ze znajomych filozof\u00f3w, skierowany dawno temu do pracy w redakcji czasopisma \u201eProblemy Pokoju i Socjalizmu\u201d w Pradze, nie dziwi\u0142a go obecno\u015b\u0107 \u201eteoretyk\u00f3w\u201d spod znaku Irlandzkiej Armii Republika\u0144skiej w kolejce do internacjonalistycznej kasy po odbi\u00f3r wynagrodzenia. By\u0142 \u201einternacjonalizm\u201d jednym z podr\u0119cznikowych przyk\u0142ad\u00f3w orwellowskiego double-speaku. Znikn\u0105\u0142 z kart teorii stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych po krachu \u015bwiatowego systemu socjalistycznego. I nie da si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b wykorzysta\u0107 szlachetnych jego skojarze\u0144 (przezwyci\u0119\u017canie narodowych uprzedze\u0144) do krzewienia empatii mi\u0119dzynarodowej i zdrowego kosmopolityzmu. A wci\u0105ganie dzi\u015b sowieckiej czerwonej flagi z sierpem i m\u0142otem (obok flagi rosyjskiej) na maszty w okupowanych przez Rosjan miastach w Ukrainie potwierdza tylko asocjacje doktryny z ekspansj\u0105 i podbojem.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/piotrswitalski.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/IMG_3950.jpg?resize=551%2C413&ssl=1\")
Pobratymstwo mo\u017ce mie\u0107 nie tylko wymiar j\u0119zykowy, etniczny, religijny. Opisywa\u0142em doktryny polityki zagranicznej oparte na tak pojmowanym solidaryzmie przez ostatnie kilka tygodni. Mo\u017cna jednak odrzuca\u0107 plemienno\u015b\u0107 etniczno-kulturow\u0105 jako tak\u0105 i pr\u00f3bowa\u0107 dowodzi\u0107 prymatu innych wi\u0119zi…<\/p>\n